Náttúrufræðingurinn - 1948, Blaðsíða 48

142
NÁTTIJRUFRÆÐINGURINN
yl var neins staðar að finna á yfirborði hrauntotunnar, en í upp-
tökum lækjarins var 6.9° hiti. Bersýnilegt var því, að enn miðlaði
hraunið læknum af hita sínum. Aftur á móti var litla lindin, sú sem
nú er ein eftir af gömlu botnunum, jafnköld og í öll þau skipti, sent
ég hef rnælt hana, bæði fyrr og síðar, þ. e 4.5°. (Mér hefur raunar
ýmist mælzt hún 4.5° eða 4.6°, en mælingarnar eru ekki nákvæmari
en svo, að hvort tveggja verður að teljast jafnt.) — Enn var lækurinn
sýnu minni en þá, er ég setti merkið við vatnsborðið.
Að kvöldi 30. nóvember, 100 dögum eftir hvarf lækjarins, kom
ég enn í Stóraskógsbotna. Þá var hitinn í upptökum lækjarins undan
hrauninu kominn niður í 5.6°, var nú aðeins einu stigi hærri en í
litlu lindinni. Rennslið virtist óbreytt frá því, sem síðast var. —
Hvernig stóð á því, að lækurinn hafði ekki enn náð fullri stærð?
Hvarf hans, þegar hraunið rann í hann, og smæð lians fyrst á eftir
er hvort tveggja auðskýrt. Það má kenna stíflu af nýja hraungrýtinu,
hárpípuinnsogi í skraufþurrt frauð þess og salla og uppgufun af
völdum hitans. Allt þetta átti sér eflaust stað í fyrstu, en nú hlaut
það að vera um garð gengið. — Stíflur hlutu að fyllast á fáeinum
klukkustundum eða enn skemmri tíma, og raunar gætti þeirra aldrei
svo, að lón mynduðust með hraunbrúninni. Innsogið hætti, þegar
hraunið varð vatnsósa, sennilega eftir fáeina daga. Og uppgufunar
gat nú ekki gætt lengur svo, að neinu munaði, þar sem lækurinn
liafði við tvær síðnstu mælingar mínar verið aðeins einu eða fáein-
um stigum lieitari en vera mundi, ef hann hefði enn runnið ofan-
jarðar frá hinum fornu upptökum.
Skýring mín á liinni varanlegu minnkun lækjarins er þessi:
Lækjargilið var ekki vatnshelt, að undan' skildum sjálfum far-
veginum dýpst í botni þess. Hann liafði þétzt af leirgruggi lækjarins
í vatnavöxtum. Nú, eftir að hraun hafði fyllt gilið, dreifðist lækjar-
vatnið (sem eðlilegra væri nú að kalla jarðvatn) um ltreiðara svæði
á botni gilsins og ef til vill eittlivað upp með veggjum þess og sígur
því auðveldlegar niður en áður.
Nú liðu svo mánuðir, að ég Iiafði engar spurnir af Stóraskógsbotn-
um, enda vænti ég þaðan engra stórtíðinda, heldur bjóst við, að
landslagsbreytingar af völdum Heklugossins væru þar um garð
gengnar og þar við rnundi sitja, lækurinn t. d. halda áfram að konta
upp um 200 m neðar en hann gerði, áður en ósköpin dnndu yfir.
— En þetta fór á annan veg.
I.oks átti ég leið um Stóraskógsbotna að kvöldi 24. marz 1948.