Samvinnan


Samvinnan - 01.09.1950, Blaðsíða 4

Samvinnan - 01.09.1950, Blaðsíða 4
ar á vegi hans við afurðasöluna. í því tilfelli mun áhuginn á aðhagnýta inn- lenda markaðinn hafa aukizt verulega. Það er og greinilegt, að verð á hrá- vörum er jafnan lægra en verð á full- unnum vörum. Forráðamenn Sam- bandsins munu því hafa gert sér glögga grein fyrir því, að eitt af mestu hags- munamálum íslenzkra framleiðenda væri að fullvinna framleiðsluvörur sínar. Við það mundu skapast batri markaðsmöguleikar, verðið yrði yfir- leitt hærra, gjaldeyristekjur þjóðarinn- ar yrðu meiri, gjaldeyrisþörfin fyrir innfluttum vörum yrði minni og auk- in atvinna skapaðist í landinu. Verðsveijlur og ullariðnaðurinn. Á þeim árum, sem verið var að leggja grunninn að iðnframkvæmdum Sambandsins, voru nokkrar verðsveif 1- ur á ull á heimsmarkaðinum. Árið 1929 var t. d. mikið erfiðleikaár hvað ullarsölu snerti. Þá féll íslenzka ullin um 50—60% á erlendum markaði. Um sama leyti reyndist oft erfitt að selja skinn og húðir erlendis. Verðfallið og þessir markaðserfiðleikar munu hafa sannfært forvígismenn Sambandsins enn betur um nauðsyn þess, að við ís- lendingar legðum kapp á að fullvinna framleiðsluvörur okkar fyrir innlenda markaðinn engu síður en þann er- lenda. Starfsemi garnastöðvarinnar í Rvík sýndi á sínum tíma, að það mátti gera markaðsvöru úr því, sem áður var tal- ið lítils virði. Rekstur gæruverksmiðj- unnar á Akureyri sýndi einnig, að oft mátti fá betra verð fyrir ullina ög skinnin seld sitt í hvoru lagi heldur en fyrir gærurnar. Starfræksla beggja verksmiðjanna varð bændum landsins til hagsbóta, jafnframt því sem nokkr- ir menn fengu atvinnu við þennan iðnað, og gjaldeyristekjurnar jukust. En árið 1929 kröfðust nýjar aðstæður þess að ný framfaraspor yrðu stigin í sambandi við þessar iðnframkvæmdir. Innlend ullarverksmiðja, sem mundi framleiða dúka og garn handa lands- mönnum úr miklum hluta íslenzku ullarinnar, var næsta verkefnið. Gefjun keypt. Aðalfundur Sambandsins samþykkti árið 1929 heimild fyrir stjórnina til þess að koma upp eða kaupa full- komna ullarverksmiðju. Tvær ullar- verksmiðjur voru í boði. Önnur var Álafoss í Mosfellssveit, hin Gefjun á Akureyri. Niðurstaðan af samningum stjórnar og framkvæmdastjórnar S. í. S. varð sú, að Gefjun var keypt og voru kaupin talin mjög hagkvæm. Áður en S. I. S. keypti Gefjuni var framleiðsla hennar alltaf að dragast saman og síðustu ár verksmiðjunnar í eigu fyrri eigenda voru taprekstursár. Við eigendaskiptin urðu hins vegar fljót umskipti á þessu. Árið 1930 vann verksmiðjan t. d. úr 40.243 kg. ullar, en árið 1949 vann hún úr 176.655 kg. Við ullariðnaðinn tengja íslenzkir samvinnumenn miklar vonir, enda hefur rekstur Gefjunar sýnt það, allt frá því að Sambandið byrjaði að reka hana, að ullariðnaður getur vel þróast í landinu, ef rétt er á haldið. Umsetning og framleiðsluafköst Gefjunar hafa aukizt mikið þau ár, sem S. I. S. hefur rekið verksmiðjuna. Nýjar og fullkomnari vélar hafa verið fengnar til verksmiðjunnar eftir því sem þarfir og geta hefur leyft. í fyrra haust hóf hin fullkomna ullarþvotta- stöð Gefjunar starfsemi sína og nú er unnið að endurbyggingu ullarverk- smiðjunnar. Hin nýja verksmiðjubygging Gefj- unar er 4.400 fermetrar að flatarmáli fyrir utan ullarþvottastöðina. Verk- smiðjan verður búin nýjustu og full- komnustu tækjum til ullarvinnslu og dúkagerðar, og munu framleiðsluaf- köstin margfaldast frá því sem nú er. Samstœð skipulagsheild. Yfirleitt hefur verið reynt að skipu- leggja verksmiðjurekstur Sambandsins þannig, að hann verki sem samfelld skipulagsheild. Með þessu er unnið að því, að framleiðsluvörur einnar deild- ar verði hráefni annarrar. Þannie er þetta t. d. með verksmiðjur S. í. S. í ullar- og skinnaiðnaðinum. Bóndinn selur kaupfélagi sínu ullina. Kaup- félagið sendir hana á vegum S. í. S. til ullarþvottarstöðvarinnar. Þar er hún flokkuð og þvegin. Að því búnu fer nokkur hluti hennar til útflutnings- deildar Sambandsins, sem selur hana á erlendum markaði, en mestur hlutinn fer til Gefjunar, sem hráefni til vinnslu. Þar er ullin kembd, spunnin og unnin í dúka og teppi. Mestur hluti framleiðsluvara Gefjunar fer til kaup- félaganna, þar sem neytendurnir kaupa ullina fullunna, en nokkur hluti farmleiðslunnar fer til fataverksmiðj unnar Heklu, sem hráefni ti'. vinnslu. Þar er unnið alls konar prjónles úr Gefjunargarninu og lopanum. Ur fata- verksmiðjunni fara vörurnar til kaup- félaganna og þaðan til neytendanna. Það er vegna þessarar samstæðu skipulagsheildar ullariðnaðar Sam- bandsins, að verksmiðjurnar vinna nær eingöngu úr innlendiuu hráefn- um, en skila þeim aftur í fullunnum vörum, sem ella hefði þurft að flytja inn í landið og greiða með gjaldeyr- isvöru. Framleiðsluskipulag Skinnaverk- smiðjunnar Iðunnar er mjög hliðstætt skipulagi Gefjunar. Bændurnir selja Iðunni gærur og húoir í gegnum kaupfélögin. Þær eru afullaðar í gæru- rotunarstöðinni og síðan sútaðar í sút- unardeildinni í margvíslega markaðs- vöru, svo sem fataskinn, hanzkaskinn, bókbandsskinn, sólaspalt o. fl. Nokkur hluti leðursins fer til skógerðar Ið- unnar og ýmissa iðnfyrirtækja í land- inu og síðan þaðan til landsmanna sem fullunnin framleiðsluvara, svo sem kór, hanzkar, töskur, leður jakkar o. s. frv. Sameignarverksmiðjurnar. Sameignarverksmiðjur S. í. S. og K. E. — Sjöfn, Freyja og Kaffibrennslan, — eiga það sameiginlegt að starfræksla þeirra byggist að verulegu leyti á því. að erlend hráefni fáist til starfræksl- unnar, en á því hafa verið miklir erf- iðleikar undanfarið vegna margs kon- ar hafta og gjaldeyrisörðugleika. Eins og sakir standa vofir yfir stöðv- un þessara verksmiðja vegna hráefna- skorts og sjaldan hefur verið hægt að reka þær með fullum afköstum í seinni tíð. Hin miklu afskipti hins opinbera af utanríkisverzluninni hafa einnig torveldað starfsemi verksmiðjanna. Hefur ríkið t. d. oft bundið hráefna- kaup við sérstök lönd með milliríkja- samningum. I því tilfelli hefur stund- um orðið að afla nýrra sambandá og hafa þau verið misjöfn, eins og geng- ur. Það segir sig sjálft, að rekstur verk- smiðjanna nýtur sín ekki til fulls við slík starfsskilyrði. Eigi að síður hafa verksmiðjurnar átt vaxandi vinsæld- um að fagna vegna aukinna gæða fram- (Framhald á b'b. 20)

x

Samvinnan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Samvinnan
https://timarit.is/publication/340

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.