Samvinnan


Samvinnan - 01.09.1950, Blaðsíða 13

Samvinnan - 01.09.1950, Blaðsíða 13
sextándu aldar til þess að forðast trú- arlegar ofsóknir. Svo gamall var sá siður, að aðaltón- listarmaður bæjarins væru úr Bach- fjölskyldunni, að stundum voru tón- listarmenn, sem ekki voru henni neitt nákomnir, nefndir Bach-ar. Það var lengi siður þessara frænda, að koma saman einu sinni á ári og ræða þar um tónlistarnýjungar. Þar kenndu hinir eldri meðlimir ættarinnar þeim yngri tónfræði og tækni. Þessir fundir héld- ust allt fram á tíma Jóhanns Sebastí- ans, og hann kunni vel að meta þá. Oftast hófust þeir með bænargjörð, en þar næst léku tónlistarmennirnir hver fyrir annan og þá helzt eigin verk. Að lokum sungu allir og léku sér að lag- línum og orðum, eftir því, sem andinn inngaf þeim. Kölluðu þeir það „quodlibet" og endaði venjulega með hlátrum og kátínu. Bach kunni að meta hóflega drukk- ið vín alveg eins og góðan félagsskap. Eitt sinn sendi einn frændi hans kvartil af góð'víni og hann þakkaði fyrir gjöfina með bréfi, sem er nokk- ur mannlýsing: ,,Hið ágæta vínkvartil varð því miður fyrir óhappi á leiðinni og var því nær tæmt, er hingað kom. Það er sorglegt að nokkur dropi af þessari guðsgjöf skyldi fara til spillis. En þótt frændi minn óski að senda mér meira af góðvíni þessu, verð eg að afþakka það þegar vegna kostnaðarins, sem samfara er sendingunni við hing- aðkomuna." Bach þótti gott að reykja pípu. Eitt lag hans á að lýsa því, er hann skeggræðir við pípuna sína! JÓHANN SEBASTÍAN var aðeins 9 ára er móðir hans lézt. Ári síðar missti hann föður sinn. Tíu ára gamall varð hann að fara fótgangandi 30 mílna vegalengd, ásamt Jakobi bróður sínum, til Ohrdruf, þar sem þeir sett- ust að, hjá Kristófer, elzta bróðurnum. Bach hafði gullfallega sÖngrödd á þessum árum og hann fór þegar að vinna fyrir sér með því að syngja í kirkjukórum, alveg eins og Haydn og Schubert síðar, og með því að leika á fiðlu og viola. Bróðir hans virðist hafa verið mjög strangur maður og hann reyndi að leiða hug Jóhanns frá tón- listinni. En þar varð engu um þokað. Eitt sinn, er bróðir hans læsti niðri hjá sér nótnahefti, sem á voru skráð sum glæsilegustu tónverk fyrri tíma, og neitaði honum um aðgang að þeim, fór Jóhann í kringum hann með því að komast í hirzluna að næturþeli, og þegar tunglsljós var, sat hann við að af- rita nóturnar. Hann var í sex mánuði að afrita öll heftin, en þá átti hann líka dýrmætan fjársjóð, og hans gætti hann vel alla ævi. Þegar Jóhann var 14 ára, yfirgaf hann heimili bróður síns og ferðaðist fótgangandi til Liineburg, 200 mílna veg, og þar söng hann í kirkjunni og hélt áfram að afla sér lifibrauðs með fiðluleik. Hann var alla ævi haldinn óseðjandi ferðaþrá, og hann var alltaf á ferðalagi, á yngri árum fótgangandi, en síðar með vagni. Þegar hann var 16 ára, gekk hann til Hamborgar til þess að hlusta á óperu þar, og síðar gekk hann til bæjar, sem er um 60 mílur frá Lúneburg til þess að nema þar franska tónlist, sem á þeim tíma — eins og ann- að franskt — var í'tízku meðal Þjóð- verja. Þar mun hann í fyrsta sinn hafa heyrt tónlist Couperin og annarra franskra meistara og líklegt er, að hann hafi leikið á fiðlu í hljómsveit bæjar- ihs; BACH.var laus við afbrýðissemi og öfund, sem plága marga tónlist- armenn, og hann var alla tíð örlátur i lófi sínu um verk annarra. Hann kynnti sér verk ítalska meistarans Frescobaldi, sem var orgelleikari við Péturskirkjuna, og tók afrit af þeim, og hann kynntist einnig verkum sam- tímamannsins Vivaldi. Verk hans mat hann mikils og útsetti sum fyrir hljóm- sveit. í Liineburg nam hann um hríð hjá Buxtehude, hinum fræga orgelleikara og tónskáldi, sem alla tíð síðan hafði mikil áhrif á stíl Bachs og túlkun. Nokkru eftir að hann missti fyrri konu sína, gekk hann að eiga söngkonuna Önnu Magðalenu, og með konum sínum báðum eignaðist hann 20 börn. Mörg þeirra voru búin sérstökum tón- listarhæfileikum, einkum Wilhelm Friedmann, Karl Philip Emanuel, Jó- hann Christoph Philip og Jóhann Christian (enski Bach). ALLA ÆVINA, er hann var orgel- leikari og söngstjóri við hirð þýzku furstanna og meðan hann var að skrifá hið mikla tónverkasafn sitt, sem átti eftir að hafa víðtæk áhrif á tónlist- arlif framtíðarinnar, bjó Bacli við þröngan kost í lítilli íbúð. Fjölskyldan var mjög stór og léleg aðbúð flýtti dauða sumra barnanna. Bach tók sér það mjög nærri, því að hann var ást- ríkur og umhyggjusamur faðir. Sjálf- ur kvaddi hann þennan heim 65 ára að aldri. Fáir virtust þá gera sér grein fyrir því, að heimurinn hafði misst andlegan risa, mann, sem engan átti sinn líka í sögu tónlistarinnar. Enginn minnisvarði var reistur á gröf hans, hún var ekki einu sinni merkt. Hið tilbreytingarlausa lif heima- byggðar hans hélt áfram sem fyrr. Ekkja hans, mikil hæfileikakona end- aði ævi sína á fátækraheimili, við mikil eymdarkjör. Þegar hún dó átti að grafa hana við hlið mannsins, en það reynd- ist ekki unnt, því að þá vissi enginn lengur fyrir víst, hvar gröf hans var.. Stundum óttast eg að nútímamenn séu að gera sama glappaskotið, grafa í í afskiptaleysi og þögn starf snillinga. Þetta varð hlutskipti Bachs í Leipzig: og það varð hlutskipti Bela Bartok í; New York fyrir nokkrum árum. Slíkt getur enn verið að gerast. Á dögum Bachs var fegurð tónverka hans lítils metin af vinum hans oar sam- starfsmönnum. Og tónlistarheimurinn umhverfis gerði enn minna úr þeim. Bach var kunnastur sem mikill orsrel- O leikari. Eftir andlát hans voru tónsmíðar hans grafnar og gleymdar í nær því heila öld. Það var Mendelsohn sem hóf það starf að veita þeim viðurkenn- ingu heimsins. Þessu starfi er enn hald- ið áfram. Ein meginástæða þess, hversu seint gengur að tónverk hans öðlist réttmæta viðurkenningu er hinn kuldalegi og nær því vélræni flutning- ur þeirra. Skýringin á því er oft sú, að verk hans voru í fyrstu prentuð án nokkurra leiðbeininga um það, hvern- ig höfundurinn vildi að þau væru flutt. Hann ætlaði sjálfur að stjórna flutningnum eða a. m. k. leiðbeina um hann og skrifaði því aðeins nóturnar, en hraðann og áherzlurnar lagði hann til er hann stjórnaði. Margar tónsmíð- ar hans eru eilíflega glataðar fyrir sinnuleysi og fáfræði um gildi þeirra. LÍKLEGT ER, að Bach sjálfur, sem var hógvær maður, hafi ekki gert sér.grein fyrir.því, að tónverk hans (Framhald á bls. 19) 13

x

Samvinnan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Samvinnan
https://timarit.is/publication/340

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.