Veðrið - 01.04.1962, Blaðsíða 8

Veðrið - 01.04.1962, Blaðsíða 8
ÞORBJÖKN SIGUKGEIKSSON. Dreifing geislavirkra efna frá kjarnorkusprengingum Efni það, sem hér er tekið til meðferðar hefur verið mjög á dagskrá undan- farið hjá blöðum og öðrum fréttastofnunum. Það er í hæsta máta alþjóðlegt, þar sem áhrifa kjarnorkusprenginga gætir um alla jörðina og þau varða alla íbúa hennar. Blöðin hafa einkum rætt málið út frá heilsufarslegu sjónarmiði. Hér verður sú hlið málsins ekki rakin, en einkum rætt um það, sem kalla mætti hin eðlisfræðilegu atriði í sambandi við dreifingu geislavirkra efna frá kjarn- orkusprengingum. MYNDUN GEISLAVIRKRA EFNA í KJARNORKUSPRENGINGUM. Kjarnorkusprengingum má skipta í tvo flokka, annarsvegar sprengjur, sem byggjast á klofnun þungra atómkjarna, og hinsvegar sprengjur, sem byggjast á samruna léttra atómkjarna. í fyrri flokknum eru úraníum- og plútoníum- sprengjur en í seinni flokknum vetnissprengjur. Framleiðsla geislavirkra efna er mjög með sínum hætti í hvorum flokki fyrir sig. I klofnuriarsprengjum klofnar hvert atóm í tvö minni atóm, sem bæði eru geislavirk. Úr úraníum myndast þannig helmingi fleiri geislavirk atóm en úran- íumatómin sem eyðast, og þungi hinna geislavirku efna er í upphafi álíka og þungi þess úraníums, sem tekur beinan þátt í sprengingunni. Magn hinna geislavirku efna, sem myndast, er hér í réttu hlutfalli við afl sprengingarinnar. Afl kjarnorkusprenginga er venjulega gefið upp í kílótonnum eða mega- tonnum, og cr þá átt við jafngildi sprengjunnar af trinitrotoluol-sprengiefni. Sprengja sú, sem sprengd var yfir Hirosíma í lok heimsstyrjaldarinnar jafn- gilti, hvað sprengiafl snerti, tuttugu þúsund lestum af trinitrotoluol og er því talin 20 kílótonna sprengja. í slíkri sprengju klofnar rúmlega 1 kg af úraníum í geislavirk efni. Við það myndast aragrúi af mismunandi geislavirkum efn- um, alls um 200 talsins, hvert með sína ákveðnu eiginleika. Þau tilheyra um 35 mismunandi frumefnum með atómþunga milli 70 og 170. 1. mynd gefur til kynna, hve mikið myndast af efnum með mismunandi atómþunga. Flest hinna geislavirku efna hafa stuttan helmingunartíma og eyðast fljótt, en nokkur þeirra hafa all langan helmingunartíma og geta enzt svo öldum skiptir. Má þar einkum nefna strontíum—90 með helmingunartímann 28 ár og cesíum—137 með helmingunartímann 30 ár. Hin geislavirku efni senda frá sér beta og gammageisla. I byrjun kemur mest- ur hluti geislunarinnar frá efnum með stuttan helmingunartíma, en þau hverfa fljótt og önnur með lengri helmingunartíma taka við. Einni mínútu eftir sprengingu 20 kílótonna sprengju er talið að geislun hinna 8 ---- VEÐRIÐ

x

Veðrið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Veðrið
https://timarit.is/publication/369

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.