Veðrið - 01.04.1962, Blaðsíða 14

Veðrið - 01.04.1962, Blaðsíða 14
Eins og áður var getið hefur tritíum þá sérstöðu, að það fylgir vatninu, hvar sem það fer. Eftir að það hefur fallið til jarðar með úrkomunni gufar nokkur hluti þess upp aftur, annar hluti sezt að í raka jarðvegsins, sem vökvar gróður- inn og þriðji hiutinn rennur niður í jarðlögin og kemur upp aftur eftir skemmri eða lengri tíma í uppsprettum. Eftir að stórar vetnissprengjur hafa verið sprengdar liækkar tritfummagn úr- komunnar skyndilega og helzt hátt í nokkrar vikur eða mánuði. Tritíuminni- haldið er hin ákjósanlegasta merking fyrir regnvatnið og með tritíummæling- um má fylgjast með, hvað af því verður. Þannig má t. d. finna, hvenær regn- vatnið frá slíku tímabili kemur fram í mismunandi uppsprettum. Slíkar rannsóknir fara nú fram í Eðlisfræðistofnun Háskólans, þar sem mælt er tritíummagn í vatni frá bæði heitum og köldum uppsþrettum, auk regnvatns. Enda þótt töluvert magn af tritíum myndist í vetnissprengjum, þá gætir þess ekki mikið vegna þess að það blandast öllu vatni gufuhvolfsins og jafnvel sjón- um líka þegar tímar líða. Eitt, sem gerir viðfangscfnið að vissu leyti flóknara er það, að vetnissprengjur eru ekki einar um að framleiða tritíum, heldur hefur frá alda öðli myndast tri- tíum í lofthjúp jarðarinnar fyrir tilstilli geimgeislanna. Áætlað hefur verið að á jörðinni séu 10—20 kg af tritlum, sem á geimgcislunum tilveru sína að þakka, en framleiða vetnissprengjanna mun þó vera mun meiri. Eins og áður var getið stendur tritíum ekki lengi við í veðrahvolfinu, og að nokkrum mánuðum liðnum hefur mestur hluti þess lent í sjóinn. Þannig er tri- tíummagn sjávarins nú nokkrum sinnum hærra en það var fyrir einum áratug, áður en nokkur vetnissprengja hafði vcrið sprcngd. Þctta aukna tritíummagn sjávar hefur cinnig áhrif á úrkomuna, þar sem vatn það, sem gufar upp úr sjón- um iiytur nú með sér meira tritíum en áður. Kolefni—14 var einnig til í andrúmslottinu áður en kjarnorkusprengingar hó£- ust, því að það er einmitt þetta efni, sem notað er til aklursákvarðana á leifum jurta og dýra. Hér eru það einnig geimsgeislarnir, sem sjá um framleiðslu hins geislavirka kolefnis. Áætlað hefur verið, að á jörðinni séu um 80 tonn af C—14, sem stafar frá gcimgeislunum, þar af um I tonn í gufuhvolfinu. Langmestur hluti hins geislavirka kolefnis er í sjónum, og áður en kjarnorkusprengjur komu til sögunnar virtist ríkja fullkomið jafnvægisástand milli magnsins í sjónum og í loftinu. Þetta bendir til, að enda þótt hið geislavirka kolefni, sem er í loft- inu, berist mjög tregiega í sjóinn þá komist þó jafnvægi á á milli magnsins í loftinu og sjónum á nokkrum þúsundum ára. Framleiðslumátinn er nákvæmlega sá sami, hvort sem C—14 er framleitt af geimgcislum eða kjarnorkusprengjum. í báðum tilfcllum cru það ncvtrónur, sem með köfnunarefni loftsins mynda geislavirkt kolefni. Ætla má að næstum því hver einasta nevtróna, sem lendir í loftinu, sameinist köfnunarefniskjarna og myndi úr honum eitt atóm af C—14. Hið ótruflaða C—14 magn et því mál fyrir, hve margar nevtrónur geimgeislarnir mynda í gufuhvolfi jarðarinnar, en aukningin segir tii um, hve margar nevtrónur kjarnorkusprcngjur hafa sent út í gufuhvolíið. Ceislavirkt kolcfni gcfur því mjög mikilvægar upplýsingar um 14 ---- VEÐRIÐ

x

Veðrið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Veðrið
https://timarit.is/publication/369

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.