Veðrið - 01.04.1962, Blaðsíða 12

Veðrið - 01.04.1962, Blaðsíða 12
agnir þær, sem myndast úr efni og umbúðum sprengjunnar sjálfrar eru yfirleitt mjög smáar. Því sterkari sem sprengjan er því hærra upp berst rykið, sem myndast og má gcra ráð fyrir að ryk frá megatonna sprengjum, sem sprengdar eru hátt í lofti, berist að langmestu leyti upp í heiðhvolfið. J heiðhvolfinu er öll loftblöndun miklu hægari en í veðrahvolfinu og þar getur hið geislavirka ryk haldizt mjög lengi. Stærri rykagnirnar falla að vísu með tímanum niður úr heiðhvolfinu og niður í veðrahvolfið, en mikill filuti agnanna er það smár, að fall þeirra hefur lítið að segja og má reikna með að þær fylgi hreyfingum loftsins. Þekking okkar á hreyfingum loftsins í heiðhvolfinu er ennþá ófullkomin, en dreifing geislavirkra efna frá kjarnorkusprengjum mun hafa stuðlað mjög að því að auka hana. í ljós hefur komið, að geislavirk efni, sem blandast loftinu í heiðhvolfinu í nánd við miðbaug haldast miklu lengur á lofti en ef blöndunin fer fram í nánd við heimskautin. Þannig virðist þurfa 5—10 ár til þess að helm- ingur þess geislavirka ryks, sem myndaðist við sprengingar Bandaríkjamanna vorið 1954 í heiðhvolfinu við Eniwetok eyju í Kyrrahafinu 11° fyrir norðan miðbaug, falli til jarðar. Tilsvarandi timi fyrir geislavirkt ryk frá sprengingum Rússa haustið 1958 við Novaja Semlja um 73° norðlægrar breiddar er i/2—1 ár. Við heimsskautin liggja veðrahvörfin, eða mörkin á milli veðrahvolfs og heið- hvolfs, í allt að 10 km hæð en helmingi hærra við miðbaug, eins og lauslega er sýnt á 2. mynd. Yfirleitt eru skír mörk á milli heiðhvolfs og veðrahvolfs nema á vissu svæði milli 30. og 40. breiddargráðu, en á þessu bíli vex hæð þeirra ört eftir því sem nær dregur miðbaug. Það hefur komið í ljós, að það er langt frá því að hið geislavirka ryk sáldrist jafnt og þétt niður í gegnum mörkin á milli heiðhvolfs og veðrahvolfs, hvar.sem er á jörðinni. Þar sem mörkin eru skír kemur sára lítið af hinu smágerva ryki niður í veðrahvolfið, heldur nær eingöngu á belti því, þar sem mörkin eru óljós, á milli 30. og 40. breiddargráðu. Á þessu bili virðist loft úr heiðhvolfinu streyma niður í veðralivolfið og annars staðar ekki svo teljandi sé, nema ef vera skyldi við heimsskautin. Niðurstreymi þetta virðist örast að vetrinum eða vor- inu, en hægast á sumrin eða haustin. Lítil blöndun virðist eiga sér stað á milli suður og norðurhvels í lægri hlutum hciðhvolfsins og bendir það til þess að í hitabeltinu streymi loft upp í heiðhvolfið, sem breiðist svo út til suðurs og norð- urs. 3. mynd gefur góða hugmynd um hvernig magn geislavirkra efna í andrúms- loftinu breytist með breiddargráðunni. 4. mynd gefur tilsvarandi upplýsingar um geislavirk efni í regnvatni. Þegar rykið er einu sinni komið niður úr heiðhvolfinu skolast það tiltölu- lega fljótt til jarðar með úrkomu. Þetta veldur því að rykið nær ekki að dreif- ast jafnt yfir alla jörðina, heldur verður það mest í heittempruðu beltunum, lítið í hitabeltinu og fer lækkandi í kaldtempruðu beltunum eftir því sem fjær dregur miðbaug. Þar sem flestar sprengingarnar hafa verið gerðar á norð- urhveli jarðar er þar miklu meira magn af geislavirku ryki en á suðurhvelinu. Innihald úrkomunnar af geislavirkum efnum fer fyrst og fremst eftir því, hversu mikið er af þeim í loftinu þar sem regnskýin myndast, en úrkomumagn 12 ---- VEÐRIÐ

x

Veðrið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Veðrið
https://timarit.is/publication/369

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.