Vikan

Tölublað

Vikan - 27.02.1975, Blaðsíða 26

Vikan - 27.02.1975, Blaðsíða 26
JOSEFS- DALUR Þegar ég var aö alast upp aust- ur i Flóa, heyröi ég gamla kqnu segja einkennilega sögu, sem ég hef á stúndum hugleitt. Jósef hét maður og var alinn upp og upprunninn i Arnessýslu. Hann hlaut venjulegt uppeldi og varo hinn gjörvilegasti maöur að vexti og almennum mannkostum flestum. Faðir hans og forfeöur höfðu verið ágætir smiöir, sér- staklega á járn og aðra málma. Jósef lærði smíðaiön þeirra og var þegar i æsku, talinn hagleiks- maour mikill, og sóttust menn eftir honum til starfa. 1 þennan mund var verkþekk- ing ekki mikil I landinu, og var' þvl ekki fjölbreytilegt, sem smiðir gátu smiðað. Aöallega voru það þarflegir hlutir ætlaðir til bústarfa. Störf smiösins uröu lika notadrjug til viöhalds mun- um á heimili. I hverri sveit voru til menn, sem voru búhagir, en fáir goðir smiöir. Jósef fór þegar á æskuárum til vers, suður með sjó. Ekki gat sögukona mi.n, hvar hann reri, en sennilega hefur þaö verib i Njarð- vfkum eða á Vatnsleysuströnd- inni. Hann komst þar i slagtog viö ýrniss konar menn, er höföu fyrir honum misjafna siöi, suma miour góða, eins og oft vill veröa. Jósef var þegar i æsku nokkuð örgeðja, næmur og hrifgjarn, svo auðvelt var aö snúa honum af réttri leiö. Jósef lærði munnsöfnuð slæman af félögum • sinum i verinu, og varo hann allra manna blótgjarn- astur, svo aö bráölega varö það i almæli, aö fáir væru jafn fjöl- skrúöugir i mqnnsöfnuði sinum og hann. Blótsyrðafárviðri hans varo allra mest, þegar hann stóo við afl I smiðju og hitaöi og lúði járnið, rautt og glóandi Jósef var ungur aflrenndur og efcki sist við smiöarsinar.eða þeg- ar hann þreytti harðan róöur, eins og algengt var I sjómennsku þeirra ára. Honum var margt til atgervis, og þótti hann fremur bera af ungum mönnum um flesta hluti. En fyrrgreindur ljóður var 26 VIKAN 9.TBL. á ráði hans, og olli það sköpum á a.-vi hans, eins og siðar verður frá greint. Jósef fór oftast einförum úr og i ver. Sérstaklega varð svo, þegar hann var búinn aö vera nokkur ár við sjóinn. Hann var mjög kunnugur á öllum leiðum og var þvi manna ratvisastur i hvaða veðri sem var. Jafnaldrar hans og ungir menn yfirleitt sniðgengu hann, sökum blótsyrða hans og stóryrða, og þótti mörgum, sem litil hamingja myndi af slfku standa.' Jók þetta mjög á ein- manakennd hans og einstæðings- skap. Jósef fór ekki ávallt alfara- leiðir, er hann fór austur I æsku- sveitir sinar tir verinu. Hann drallaði þá oft á tiðum lengi á leiðinni, og þótti sumum litt til um ferðir hans og hætti, héldu jafn- vel, að hann hefði samskipti viö illa vætti á heiðum eða fjöllum uppi. Fóru af þessu nokkrar sög- ur, en fáar urðu i almæli, enda voru þær af ágiskun einni. Jósef var dulur um þessar feröir sínar og lét litt yfir þeim við fólk, og ekki var hann fús að ræða við það um leiöir um fjöll og heiðar, væri hann um sllkt spurður. Leið svo fram um árabil nokkurt, allt til þess, að Jósef var kominn fast að fimmtugu. Þá urðu þáttaskil i ævi hans. Vor eitt siðla fór Jósef seint úr veri. Hann var einn á ferö eins og oftast, og valdi sér litt alfaraleið. Hann hafði með sér vinföng nokkur, þvi vlnhneigður var hann og þvi meira sem aldur færðist yfir hann. Segir ekki af ferðum Jóseps, fyrr en að kvöidlagi á öðrum eða þriðja næturstað. Hann valdi sér áfangastað i dal litlum eða dal- verpi þetta kvöld. Umhverfi var þarna fremur hrikalegtog snautt af yndi. Það var á vestanveröum Reykjanesfjallgaröi. Þar hugöi hann gott til fanga og hvfldar næturlangt. Hann gekk frá farangri sinum vel og vandlega og kom hestum sinum þarna á beit. Þegar Jósef haföi gengið frá öilu, eins og honum likaði, tók hann upp nesti sitt og gerði þvi góð skil, enda var hann orðinn svangur af iangri ferð. Hann drakk brennivin með og sparaði ekki, enda féll það vel við nesti hans, sem var mest harðmeti og salt kjöt, nokkuð mengað af legu i hjalli. Þegar hann haíði lokið máltlð- inni, vildi hann gera sér eitthvað til gleði i einveru f jallanna og hóf að kveða rimur og lausavisur. Hann var góður kvæðamaður, kunni margar stemmur og kvaö tröllslega. Ahrif brennivins- drykkjunnar juku stórlega á kraft raddar hans. Rimurnar sem hann kvað, voru sist af fegurra tæinu, bardagarimur mergjaðar og for- neskjulegar, en lausavisurnar mest klámvlsur, klúrar og ljótar, hrikalegar i lýsingum Jósef kunni feiknin öll af slfku efni, og kvað hann draugalega og dimmt, eins og særirigamenn gera gjarnan, er þeir fremja seið með ljóöum. Dalurinn ómaði af kveðskap hans, og hrikaleiki hans óx um allan helming, meöan vornóttin sveipaði hann húmi sinu. Ef venjulegt fólk hefði verið þarna til áheyrnar, hefði það hrifist eða orðið gagntekið af hryllingi. Hann var sannarlega á valdi vornæturinnar, heillaður af daln- um og hrikaleika hans. Þar var gott að una, njóta einveru heiða ogfjalla.Þaðvorusnöggskipti að vera allt i einu kominn til fjalla, eftir að hafa hrakist á sætrjám á öldum hafsins um langar nætur og dimma daga, i nistandi kulda vetrarins. Loks gerðist þo Jósef þreyttur og kveðskapur hans varð kraftminni. Brennivinsdrykkjan hafði llka dvinandi áhrif á hann og svæfandi. Hann sofnaði út frá hálftómri brennivlnsflösku, þreyttur eftir ferð dagsins, en endurnærður af kliðrikum ómi rimna og stakna, er snertu viö- kvæmustu strengi sálar hans. Svefninn hreif hann til nýrra heimkynna, fjarrænna og dulúöugra.Margbreytileikinn var þar ekki siður sluginn marglitum þáttum ævintýra, seiðþungum og töfrandi. Ailt var þar i stil. Það var liðið langt á miðjan morgun, þegar Jósef vaknaði af sætum og draummiklum brenni- vlnssvefni. Hann vaknaði vel og fékk sér góðan teig af brennivins- flösku, er lá nærri honum. Hann hresstist brátt og varð endur- nærður af vininu og mildi vor- morgunsins. Hann fékk sér nestis- bita. En að þvi loknu hóf hann að undirbúa ferð sina á ný i næsta áfanga. Hann lagði á hesta sina og kom dóti sinu á klakk. Allt gekk þetta sæmiiega að kalla. En hann fann brátt, að það var ekki allt með felldu. Hann fann, að hann var ekki samur maður og kvöldið áður. Dalurinn hafði öðlast nýjan svip. Jósef var greinilega likt og bergnuminri, heillaður af töfrum, sem hann haföi aldrei skynjað áður. Jósef var vitandi ætlunar sinn- ar að halda til austurs, til æsku- sveitar sinnar. En vormorguninn meö töfrum slnum og mildi, var eins og undirleikur þess, sem átti að verða. Hann var viss um, að þaðan I frá gæti hann hvergi unað nema i dalnum, gististað hans um vornótt, komandi úr veri af Suðurnesjum. Þrátt fyrir umskipti næturinnar og hrif hlýs vormorguns, hélt Jósef samt af stað i austurátt að afstöðnu hádegi. Hann var orðinn hreifur af vini, en langt frá þvi að vera drukkinn. Ferðin gekk vel yfir hraun og mela, þrátt fyrir þaö, aö hann gæti ekki farið hratt. Um kvöldiö seint, eða undir lág- nætti, náði hann austur i ölfus. Hann kom þar á bæ, þar sem hann var vel kunnugur, og baðst gistingar. Hann hafði oft gist þarna áður, og tóku húsráðendur honum vel og veittu honum hinn besta næturbeina. Uin morguninn seint fór Jósef af stað og hélt leið sina, eins og áður var ákveöið. Hann fékk góðan morgunverð, áður en hann fór af stað, og reyndu bóndinn og húsfreyjan á bænum að tala við hann venjuleg umræðuefni. En það varð án árangurs.. Jósef var eins og I öðrum heimi og virtist varla vita af þvi, sem skeði I kringum hann. Slöar, þegar hjón- in fréttu um sinnaskipti hans, rifjaöist þetta upp fyrir þeim. Segir svo ekki meira af ferðum Jósefs. Hann hélt leið sina, þar til hann kom til æskusveitar sinn- ar og til bæjarins, sem hann var raðinn á. Hann var þar I góðu yfirlæti um voriö og sumarið, en hann haföi verið þar i mörg ár áður. Þegar liða tók á sumar, hvarf Jósef á braut um helgi. Hann fór riðandi og hafði tvo hesta undir böggum, en innihald þeirra var ýmiss konar dót, er hann hafði safnað saman eöa keypt um sum- ariö. Aðallega voru þetta spýtur og fleira, er til bygginga þurfti. Stefndi hann ferð sinni vestur á Hellisheiði og til dalsins, sem hann hafði gist um vorið, er hann kom úr verinu. Þar hóf hann að i I..

x

Vikan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikan
https://timarit.is/publication/368

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.