Muninn - 01.11.2004, Qupperneq 25

í fornöld voru gerðar
margar tilraunir til að fylgjast með
því hvað tímanum liði á nákvæmari
hátt en að einfaldlega fylgjast
með gangi sólarinnar. Egyptar og
Forn-Grikkir notuðu vatnsklukkur
að einhverju marki, en þær voru
frekar ónákvæmar og það var ekki
fyrr en á miðöldum sem tiltölulega
nákvæmar klukkur komu fyrst fram
svo vitað sé. Seinna komu fram
tækninýjungar sem hjálpuðu mjög
við nákvæmnisstillingu klukkunnar,
svo sem pendúllinn á sautjándu
öld.
Nú á dögum er tækni fyrir
hendi sem gerir manninum kleift að
búa til klukkur sem ganga á mjög
stöðugum hraða í mjög langan tíma
og þar sem næstum allir heimshlutar
búa yfir þessu undraverki gerir það
jarðarbúum kleift að samræma
aðgerðir sínar hvar sem þeir eru
staddir í heiminum.
Auðvitað er samt ekki hægt
að halda því fram að allar klukkur
séu nákvæmar og fáir menn vita
hvað klukkan er nákvæmlega hverju
sinni, þ.e.a.s. samkvæmt opinberum
ríkjandi heimstíma og í sumum
tilvikum viðeigandi staðartíma.
Þá er algengt að námunda. Eitt af
þekktustu vandamálunum við að
halda klukkum nákvæmum eða
jafnvel bara samstilltum er að þær
ganga ekki allar jafnhratt. Á stöðum
þar sem margar klukkur eru, liggur
meiri vinna og fyrirhöfn í að halda
þessum tímamælingatækjum
rétt stilltum og gangandi. Gott
dæmi um þannig stað má nefna
Menntaskólann á Akureyri.
Stundum hefur borið á því
að tímaskekkju gæti milli klukkna
skólans svo um munar. Handbendi
Munins fór í leiðangur um
skólabyggingarnar og kannaði stöðu
klukknanna. Fyrirspurn leiddi í ljós
að þær væru stilltar í byijun hvers
skólaárs og ætti því misræmi ekki
að vera orðið mikið þegar svo stutt
er liðið á skólaárið sem raun ber
vitni. Könnunin var framkvæmd
með þeim hætti að Casio tölvuúr var
stillt nokkurnveginn nákvæmlega
(±1 sek.) eftir heimstíma samkvæmt
heimasíðunni www.time.gov.
Þar gat handbendi Munins
valið tímabeltið UTC (Universal
Coordinated Time = samræmdur
alheimstími), en það er tímabeltið
sem ísland tilheyrir. Tíminn á þessu
ágæta heimstíma-Casio-tölvuúri var
svo borinn saman við hverja klukku
í MA og var tekið tillit til þess hvar
stóri vísirinn (mínútuvísirinn) var
staddur á meðan tölvuúrið sýndi
slétta mínútu - því sekúnduvísirinn
reyndist oft ómarktækur - og áætlað
hvað viðkomandi veggklukka
sýndi. Ef tölvuúrið sýndi 17:30.00
og veggklukka sýndi 17:31.45
(sekúndur námundaðar eftir stöðu
mínútuvísis) var skekkjan áætluð
+2 mínútur, því 17:32 er líklega það
sem flestir myndu segja að tímanum
liði sæju þeir viðkomandi klukku.
Á heildina litið má segja að
skólaklukkurnar hafi komið nokkuð
vel út úr þessari könnun, en títtnefnt
handbendi Munins ákvað að
skekkjumörk skyldu vera 2 mínútur.
Af aðalbyggingunum þremur komu
Hólar best út, en þar var engin
klukka með meira en mínútu skekkju
utan einnar. H6 reyndist þar svarti
sauðurinn, þremur mínútum á
undan. 14 klukkur fundust samtals
í Hólabyggingunni og þar af voru
ijórar skráðar skekkjulausar. Þær
leyndust í Hi (Gettu betur-stofunni),
H4, H5 og á kennarastofunni.
í byggingu Gamla skóla voru
kannaðar 20 klukkur og þær voru
allar innan skekkjumarka. Réttu
klukkurnar reyndust fimm , þ.e.a.s.
gangklukkan, G15, G26, G27 og
fundarherbergið (fyrrum skrifstofa
Tryggva Gíslasonar). En merkileg
staðreynd er að klukkurnar í G28
og setustofu 2 (vestari setustofa
af tveimur) á kaffistofu kennara
reyndust þær einu í skólanum sem
voru á eftir (-1 mínúta).
Niðurstöður í byggingu
Möðruvalla voru að nokkru leyti
sérstakar. Þar var t.d. sú klukka
sem lengst var frá réttum tíma.
Syðri tölvustofan (M9) á heiðurinn
af henni, en hún var heilum 7
mínútum á undan Casioúrinu, og
fylgdi M3 fast á eftir með 5 mínútna
forskot á heimstíma. Annars
voru Möðruvallaklukkur almennt
ásættanlega stilltar, en breytist
það snarlega séu klukkurnar í
Muninskompunni teknar með. Þar
héngu tvær klukkur hlið við hlið
þegar könnunin var gerð, og voru
báðar afspyrnuvitlausar. Sú vinstra
megin var 4 tímum og 53 mínútum
á undan (eða 7 klukkustunum og
7 mínútum á eftir en erfitt var að
áætla hvor raunin var, svo valinn
var sá tími sem var nær), og sú
hægra megin var 2 tímum og 17
mínútum á undan (eða 9 tímum og
43 mínútum á eftir) en hún hefur
mætt réttri klukku á 1 tíma og 8V2
mínútu því hún gengur afturábak.
Á Möðruvöllum voru 15 klukkur
kannaðar (17 ef Muninsklukkurnar
teljast með) og af þeim töldust 3
réttar.
Með því að taka skekkju
hverrar klukku og deila með
klukknafjölda fann handbendi
Munins meðalskekkju sem reyndist
vera 1,14 mínúta í öllum skólanum.
(49 klukkur, samtals 56 mínútna
skekkja). Sundurliðuð meðalskekkja
er sem hér segir:
Möðruvellir: 1,73 mín.
(15 klukkur, samtals 26 mínútna
skekkja)
Gamli skóli: 0,90 mín.
(20 klukkur, samtals 18 mínútna
skekkja)
Hólar: 0,86 mín.
(14 klukkur, samtals 12 mínútna
skekkja)
Af þessu má álykta að
náttúrufræðibrautarnemar og aðrir
sem eyða mörgum tímum á viku
í húsi Möðruvalla séu liklegri til
að áætla tíma vitlaust en mála- og
félagsfræðibrautarnemar og aðrir
sem eyða mestum tíma sínum á
Hólum og í Gamla skóla. Erfitt myndi
reynast fyrir handbendi Munins að
komast að því hvort þessi munur
sé sjáanlegur á mætingamynstri
nemenda mismunandi brauta, því
gögn þar að lútandi eru aðeins ætluð
hlutaðeigandi.
-Benedikt Víðisson
2!