Ægir - 01.10.1985, Blaðsíða 26

Fæðupróteinin nýtast dýrum
einnig sem orkugjafi en það fer
eftir dýrategundum hversu vel
þau henta í þessum tilgangi.
Fiskar nýta prótein mun betur
sem orkugjafa en landdýr og pró-
teinríkt fóður er á engan hátt
skaðlegt fiskum. Miðað við
heimsmarkaðsverð er próteinið
dýrasti orkugjafinn í fóðrinu,
þannig að venjulega er reynt að
takmarka magn þess við hámarks
vaxtarhraða, en mæta mestu
orkuþörfinni með fitu og kolvetn-
um. Það getur verið nokkuð erfitt
að setja ákveðna staðla um æski-
legt próteinmagn í fiskafóðri,
vegna þess að það eru margir
þættir sem hafa áhrif á prótein-
þörfina, svo sem stærð fisksins,
hitastig, selta og heildarorkuinni-
hald fóðursins. Það er þó venjan
að miðaviðað40—50% þurrefnis
í laxfiskafóðri sé prótein.
Fita
Fitan er orkuríkasta næringar-
efniðoger bæði góðurogtiltölu-
lega ódýr orkugjafi í laxfiskafóð-
ur. Aður fyrr var talið, að óheppi-
legt væri, að meira en 5-8% af
þurrefni fóðursins væri fita. Nátt-
úrleg fæða laxfiska getur hins
vegar innihaldið yfir 50% fitu
miðað við þurrefni, svo að varla
getur það verið fiskinum mjög
hættulegt. Nú innihalda þurrfóð-
urblöndur venjulega 15-25%
fitu. Þegar svo mikil fita er í fóðr-
inu verður að gera miklar kröfur
til gæðanna t.d. ferskleika og
geymsluþols. Laxfiskarnýta betur
ómettaða fitu, þ.e.a.s. fljótandi
fitu, en mettaða, sem er þá hörð
við það hitastig sem fiskurinn lifir
við. Lýsi, t.d. loðnulýsi og
þorskalýsi, inniheldur mikið af
ómettuðum fitusýrum og hentar
því vel í laxfiskafóður. Hins vegar
er ómettaðri fitu hætt við þránun,
þannig að nauðsynlegt er að
þráaverja lýsi, sem nota á í fiska-
Mynd 1. Aðalhlutverk næringarefnanna.
fóður. Þrá fita í fóðrinu dregur úr
vexti oggetur leitttil sjúkdómaog
dauða fisksins.
Kolvetni
Eins og áður var nefnt fá lax-
fiskar sem lifa í náttúrlegu
umhverfi mjög lítið af kolvetnum
í fæðunni. Þeir hafa því takmark-
aða hæfileika til þess að nýta kol-
vetni. Hér er aðalmunurinn á
næringarþörfum laxfiska og
flestra húsdýra. Orkuþörfum jórt-
urdýra, svína og alifugla er að
miklu leyti mætt með kolvetnum
t.d. úr grasi og korni, og er venju-
legt í dýraeldi að hafa kolvetnin í
hámarki, því að á heimsmarkaði
eru kolvetnin ódýrasti orkugjaf-
inn. Efofmikiðerafmeltanlegum
kolvetnum í fóðri laxfiska koma í
Ijós sjúkdómseinkenni sem
svipar mjög til sykursýki hjá
mönnum.
í þurrfóðri er gjarnan yfir 30/0
af kolvetnum. Venjulega er að'
eins lítill hluti þessara kolvetn3
meltanlegur og þjónar þeim h '
gangi einum að vera bindiefm 1
fóðrinu. Fiskarnir skila því verii'
legum hluta kolvetnann3
ómeltum frá sér, en það leiö,r
óhjákvæmilega til aukinnar
mengunar í vatninu. Nú erU
komnar á markaðinn þurrfóðut'
tegundir, sem innihalda mun
minna af kolvetnum en áður van
Kornmjölið sem notað er í fóðrl
er þá hitað og þrýstisprengt. Me
þessu móti er hægt að auka bindj'
eiginleika og meltanleika k°'
vetnanna. Þótt menn séu á e|
sáttir um að laxfiskar hafi ta^
markaða hæfileika til þess a
nýta kolvetni eru niðurstöður
rannsókna á æskilegu hámarki
laxfiskafóðri nokkuð ósam
hljóða. Það er því líklegt að þetta
hámark sé háð umhverfisþáttui11
eins og t.d. hitastigi.
574-ÆGIR