Árbók Háskóla Íslands

Árgangur

Árbók Háskóla Íslands - 01.01.1988, Blaðsíða 74

Árbók Háskóla Íslands - 01.01.1988, Blaðsíða 74
72 Árbók Háskóla íslands var sæmdur heiðursdoktorsnafnbót í læknis- fræði. Jón Steffensen Þorbjörn Sigurgeirsson, prófessor emeritus, lést 24. mars 1988 á sjötugasta og fyrsta ald- ursári. Þorbjöm fæddist 19. júní 1917 á Orrastöðum í Torfalækjarhreppi í Austur-Húnavatnssýslu, sonur hjónanna Torfhildar Þorsteinsdóttur og Sigurgeirs Bjömssonar, bónda þar. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri 1937. Arangur hans í skóla tryggði honum „stóran styrk“ og gat hann því siglt til náms í eðlisfræði við Hafnarháskóla. Þaðan lauk hann magistersprófi íeðlisfræði 1943. Helsti kennari Þorbjöms var Niels Bohr, sem gert hafði Kaupmannahöfn að einni af há- borgum eðlisfræðinnar. Einn skólabræðra Þor- bjöms var Erik Bohr, sonur Nielsar. Þorbjöm kynntist því Bohr-fjölskyldunni, og Niels Bohr kom fljótt auga á hæfileika Þorbjöms og veitti honum m.a. styrk úr sjóði, sem stofnaður var til minningar um artnan son hans, Christian Bohr. Niels Bohr óttaðist handtöku af nasist- um vegna þekkingar sinnar í kjamfræðum og ættemis. í september 1943 taldi hann sér ekki lengur óhætt í Kaupmannahöfn og flúði með fjölskyldu sína til Svíþjóðar. Þorbjöm fylgdi honum í lok sama árs. Hann fékk starf við Eðlisfræðistofnun Nóbels í Stokkhólmi en beið færis að komast til íslands. Það færi gafst í mars 1945 með næturflugi til Bretiands og skipalest þaðan. Lestin hreppti fárviðri og af ellefu skip- um komust aðeins tvö á leiðarenda. Þorbjöm dvaldi þó ekki lengi heima í þetta sinn. Fyrir tilstilli dr. Bjöms Sigurðssonar á Keldum fór hann um haustið til Bandaríkj- anna til að kynna sér rafeindasmásjár. Hann vann við Princeton-háskóla að rannsóknum á geimgeislum við hlið þekktustu eðlisfræðinga iieims. Niðurstöður hans um eðli fiseinda þóttu merkilegt framlag, en þrátt fyrir freistandi til- boð stóð hugur Þorbjöms til starfa á Islandi. Hann kom því heim árið 1947, þótt ekki væri að öðru að hverfa en stundakennslu við mennta- skóla og háskóla. Þorbjöm kvæntist árið 1948 Þórdísi Aðal- björgu Þorvarðardóttur frá Stað í Súgandafirði og eignuðust þau fimm syni. Við sviplegt fráfall Steinþórs Sigurðssonar í lok Heklugoss 1947 varð laus staða fram- kvæmdastjóra Rannsóknaráðs ríkisins og tók Þorbjörn við henni 1949. Það starf veitti nokkra möguleika til rannsókna í frístundum. Tengsl Þorbjöms við Niels Bohr héldust og Bohr fékk hann til Kaupmannahafnar veturinn 1952- 1953 til vinnu við útreikninga á nýrri gerð hraðla fyrir öreindir. Jafnframt kynnti Þorbjöm sér ýmislegt sem þá var að gerast í rannsókn- um á segulsviði jarðar og lagði áætlun um íslenskar rannsóknir á því sviði fyrir Rann- sóknaráð við heimkomu. Á næstu árum hóf Þorbjöm skipulegar rannsóknir á segulstefnu í bergi með Trausta Einarssyni og Ara Brynj- ólfssyni og kom á laggimar segulmælingastöð f Leirvogi. Þorbjöm var frumkvöðull að stofnun Kjam- fræðanefndar 1956 og formaður allan starfs- tíma hennar til 1964. Nefndin reyndist áhrifa- mikil við eflingu rannsókna. Hún kom til leið- ar „rannsóknastofu til mælinga á geislavirk- um efnum“ og í tengslum við hana var stofnað prófessorsembætti í eðlisfræði við verkfræði- deild Háskólans. Þorbjöm fékk þetta embætti 1957 og veitti jafnframt stofunni forstöðu frá ársbyrjun 1958. Hún fékk brátt heitið Eðlis- fræðistofnun Háskólans og var starfrækt til árs- ins 1966 að hún gekk inn í Raunvísindastofn- un Háskólans. Meginverkefni Eðlisfræðistofn- unar voru í fyrstu þróun nema til að mæla veik geislavirk sýni og mælingar á geisla- virku úrfelli frá vetnissprengjum. Stofnunin tók einnig við rekstri segulmælingastöðvarinn- ar í Leirvogi. Árið 1960 veitti Alþjóðakjam- orkumálastofnunin styrk til að hefja umfangs- miklar mælingar á tvívetni og þrívetni í grunn- vatni og urðu þær einn meginþáttur í starfsem- inni. Þorbjörn hafði mikinn áhuga á bergseg- ulmælingum og leitaði leiða til að mæla segul- stefnu hulinna berglaga í borholum. Hann hóf nú tilraunir til að smíða segulmæli, sem nýtti sér snúðhreyfingar róteinda um stefnu segul-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196
Blaðsíða 197
Blaðsíða 198
Blaðsíða 199
Blaðsíða 200
Blaðsíða 201
Blaðsíða 202
Blaðsíða 203
Blaðsíða 204
Blaðsíða 205
Blaðsíða 206
Blaðsíða 207
Blaðsíða 208
Blaðsíða 209
Blaðsíða 210
Blaðsíða 211
Blaðsíða 212
Blaðsíða 213
Blaðsíða 214
Blaðsíða 215
Blaðsíða 216
Blaðsíða 217
Blaðsíða 218
Blaðsíða 219
Blaðsíða 220

x

Árbók Háskóla Íslands

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Háskóla Íslands
https://timarit.is/publication/588

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.