Sameiningin - 01.06.1935, Page 56

104
heimi, sem vitanlega er meginþáttur í menningarsögu íslend-
inga og þjóðernislegri viðleitni þeirra þeiin megin hafsins.
Telja má Sameiningiinni það einnig tii gildis, að vandað hefir
verið til útgáfu hennar frá byrjun, og að ritstjórarnir hafa
allir verið menn vel ritfærir, og sumir prýðilega. Einkum
er vert að minnast þess, að sá maðurinn, sem lengst hafði rit-
stjórnina á hendi, séra Jón Bjarnason, ritaði íslenzkt mál
afburða vel. Ekki er heldur neitt klaufa-handbragð yfirleitt
á ritgerðum þeirra séra Björns B. Jónssonar og séra Guttorms
Guttormssonar, að nefndir séu þeir mennirnir, sem mest hafa
komið við sögu ritsins, að séra Jóni frátöldum.
Af öðrum tímaritum, sem kirk j ulelagið hefir staðið að,
má fyrst telja Aldamót, ársrit, sem prestar þess gáfu út, og
lit kom i þrettán ár (1891-1903). Ritstjórinn var séra Frið-
rik J. Bergmann, rithöfundur ágætur og smeklcvís á íslenzka
tungu. Ræddi ritið mesl trúar- og siðferðismál, flutti marga
fyrirlestra, sem haldnir höfðu verið á kirkjuþingum, Ijóð
og ritdóma. Reit séra Friðrik þá, og voru margir þeirra
snjallir, skráðir af þekkingu og skarpskygni. Aldamót hætti
að koma út 1903, en 1905 hóf framhald þeirra, Áramót, göngu
sína undir ritstjórn séra Björns B. Jónssonar, en meðritstjóri
var séra Rúnólfur Marteinsson fyrsta árið. Áramót fluttu vel
samdar og tímabærar ritstjórnargreinar, gerðabólt kirkju-
þingsins, og ræður og erindi frá kirkjuþingum. Kom ritið út
í fimm ár. Hafa hvorutveggja ársrit þessi að geyma marga
merkilega fyrirlestra og erindi frá ágreinings og umhrota-
árunum miklu í vestur-íslenzku kirkjulífi, og eru þau því
mikilvæg menningarsöguleg heimild; þar er meðal annars að
finna marga hina snjöllu og djarfmæltu fyrirlestra séra Jóns
Bjarnasonar, sein róti komu á hugi íslendinga beggja megin
hafsins.
Ofannefnd rit hafa því eflaust haft næsta djúp áhrif og
víðtæk, sér í lagi Sameiningin með að kalla má hálfa öld að
baki.
Eru þá ótalin barnablöð þau og unglinga, sem kirkju-
félagið hefir staðið að. Varð mönnum sneinma augljós þörf
barnablaðs, ekki sízt el’tir að sunudagssk'ólar komust á fót.
Komst það mál í framkvæmd, er ákveðið var á kirkjuþingi
1897 að gefa lit slíkt blað. Byrjaði það að koma út laust fvrir
jól ]iá um veturinn, í arkarstærð mánaðarlega. Nefndist
blað þetta líennarinn, “mánaðarrit til notkunar við upp-
fræðslu barna í sunnudagsskólum og heimahúsum,” og var
ritstjóri þess séra Björn B. Jónsson fvrstu fjögur árin, en