Fréttablaðið - 07.05.2011, Blaðsíða 18

18 7. maí 2011 LAUGARDAGUR
Uppsveiflan sem endaði með hruni bankakerfisins er sú
fyrsta frá stríðslokum sem ekki var
knúin áfram af útflutningi sjávar-
afurða. Á síðasta áratug breidd-
ist því sá misskilningur því út að
sjávarútvegur skipti ekki lengur
máli fyrir efnahagslíf landsins.
Hátæknigreinar, fjármálageirinn
og nýja hagkerfið væru að taka við
því hlutverki sem sjávarútvegur
hafði áður. Atburðir síðustu miss-
era hafa hins vegar sýnt okkur að
lítið hefur breyst í íslensku efna-
hagslífi. Landið er háð sjávarút-
vegi sem skapar bróðurpartinn
af vöruútflutningi landsins með
stóriðju. Hægt er að komast undan
þessu tímabundið með erlendum
lántökum, líkt og gert var síðustu
árin fyrir bankahrun. Samhliða
færðist efnahagslífið lengra í átt
til verslunar og þjónustu en annars
hefði verið mögulegt. Staðreyndin
er þó sú að landsmenn verða enn
að styðjast við sjávarútveg. Íslend-
ingar hafa því ekki sama svigrúm
og aðrar stærri þjóðir að hræra í
sjávarútvegi á pólitískum forsend-
um því það kemur beint niður á lífs-
kjörum þjóðarinnar. Þetta þýðir
samt ekki að aldrei megi víkja frá
ítrustu hagkvæmnisjónarmiðum,
en ef það gerist verður það að vera
að yfirlögðu ráði og þjóðin öll verð-
ur að gera sér grein fyrir afleið-
ingum þess. Norðmenn veiða t.d.
svipaðan afla og Íslendingar, en
þeir gera það með mun fleiri sjó-
mönnum og skipum. Norðmenn
nýta þannig auðlindarentuna með-
vitað til að styðja við byggðirnar.
Þeir hafa efni á því. Þá má einnig
benda á að hagsmunir einstakra
hópa innan sjávarútvegsins þurfa
alls ekki að fara saman við hags-
muni heildarinnar.
Stöðugt rekstrarumhverfi skipt-
ir miklu fyrir öll atvinnufyrir-
tæki. Sjávarútvegsfyrirtæki þurfa
að glíma við meiri óstöðugleika en
þekkist í flestum öðrum greinum
vegna náttúrulegra sveiflna í stofn-
stærðum. Ekki er heppilegt að bæta
pólitískri óvissu þar á ofan. Sjávar-
útvegur er hins vegar ekki einka-
mál sjómanna, útgerðarmanna eða
nokkurra annarra. Hann er ein
meginstoð íslensks efnahagslífs og
afkoma hans skiptir sköpum fyrir
lífskjör almennings, hvar sem er á
landinu. Í þessu ljósi er umræða um
kvótakerfið oft óábyrg. Gagnrýn-
endur eru margir og stórorðir. Það
er aðeins andstaðan við núverandi
kerfi sem sameinar þá. Engin sam-
staða hefur náðst um nokkra aðra
leið. Sumir vilja stjórna með hand-
afli, aðrir með sóknarmarki og enn
aðrir vilja frjálsar veiðar. Hægt er
að sjá fyrir umbætur á núverandi
kerfi en gagnger umbylting sem
allir gætu sætt sig við er mjög
ólíkleg. Því var það nánast krafta-
verk að nær allir hagsmunaðilar og
stjórnmálaöfl skildu geta komið sér
saman um ramma fyrir nýtt kerfi
líkt og nýlega gerðist með samn-
ingaleiðinni svokölluðu. En eins
og ég hef áður bent á, innan þess
ramma vill forsætisráðherra ekki
staðsetja sig. Forsætisráðherra
þarf jú sitt olíufélag.
Stór hluti þjóðarinnar virðist
vera þeirrar skoðunar að leggja
beri auðlindaskatta á útgerðina
þar sem auðlindin sé lögfest eign
þjóðarinnar allrar og því skuli hún
öll njóta afrakstursins. Þeir hinir
sömu verða að hafa í huga að ef
skattleggja á auðlindahagnaðinn
þá þarf hann að vera til staðar og
eina þekkta raunhæfa kerfið sem
tryggir hann er aflamarkskerfi
líkt og hið íslenska, allt annað eru
töfluæfingar. Jafnframt virðist það
gleymast í umræðunni að útvegur-
inn borgar nú þegar um 3 millj-
arða á ári í auðlindagjald. En til að
varðveita auðlindaarðinn þarf að
tryggja að fiskveiðistjórnunarkerf-
ið búi yfir tilteknum eiginleikum:
• Aðgangur að auðlindinni þarf að
vera takmarkaður. Með aðgangs-
takmörkunum er komið í veg
fyrir sorgarsögu almenning-
anna. Eins og ég hef áður rakið
leiða frjálsar veiðar til þess að
of margir fiskimenn fjárfesta í
of miklum búnaði sem leiðir til
sóunar fiskveiðiarðsins og rán-
yrkju á fiskistofnum.
• Rétturinn til að nýta auðlindina
þarf að vera því sem næst var-
anlegur. Með því að aðgangs-
rétturinn sé til langs tíma myndar
hann verðmæti og langtímahugs-
un við nýtingu auðlindarinnar er
tryggð. Það er ekki rétt sem oft er
haldið fram að með varan legum
nýtingarrétti sé verið að færa
útgerðum auðlindana. Alþingi
getur á hverjum tíma afturkall-
að heimildir með lagasetningu.
Íslenska ríkið á auðlindina.
• Aðgangsrétturinn þarf að vera
framseljanlegur. Til að auðlinda-
rentan myndist að fullu öllum
Íslendingum til hagsbótar þarf að
ná fram hagkvæmni. Það er gert
með því að hagkvæmar útgerðir
geti keypt út þær óhagkvæmu.
Þannig minnkar sóknargeta og
offjárfesting – auðlindaarðurinn
verður til. Því þarf að vera hægt
að kaupa og selja nýtingarréttinn.
Íslenska aflamarkskerfið hefur
alla þessa eiginleika. Eins og ég
hef sýnt fram á hér í blaðinu und-
anfarna daga byggist gagnrýni á
kerfið að mestu á staðleysum. Kerf-
ið er hins vegar ekki gallalaust. En
að það þurfi að umturna öllu kerf-
inu til að lagfæra þá og setja um
leið útveginn í algjört uppnám er
einfaldlega rangt. Vel er hægt að
sníða af ágalla með tiltölulega ein-
földum hætti eins og samningaleið
sáttanefndarinnar sýnir.
Það er von mín að greinarnar
fimm sem birtar hafa verið hér
í blaðinu undanfarna daga leiði
til aukins skilnings á fiskveiði-
stjórnunar kerfinu íslenska. Til
mikils væri að vinna ef stjórnmála-
menn bæru gæfu til að ná sátt um
fiskveiðistjórnunarkerfið til fram-
búðar. Ekki eingöngu vegna þess
að þannig væri hægt að tryggja að
auðlindarðurinn yrði varðveittur
heldur vegna þess að sáttin er ein-
faldlega sæt og við þurfum svo sár-
lega á henni að halda.
Sáttin er sæt
Fiskveiðistjórn
- grein V
Tryggvi Þór
Herbertsson
prófessor í hagfræði
og alþingismaður
Engin samstaða hefur náðst um nokkra
aðra leið. Sumir vilja stjórna með hand-
afli, aðrir með sóknarmarki og enn aðrir
vilja frjálsar veiðar.
VIÐURKENNDIR BÓKARAR
RÉTTINDANÁM HAUST 2011
Opni Háskólinn í HR kynnir réttinda-
nám fyrir viðurkennda bókara haustið
2011. Nemendur sem standast prófin
fá staðfestingu efnahags- og viðskipta-
ráðuneytisins um starfsréttindi sem
viðurkenndir bókarar, skv. 43. grein laga
nr. 145/1994 um bókhald.
NÁMIÐ SKIPTIST Í ÞRJÁ HLUTA:
I. HLUTI – SKATTSKIL (40 KLST.)
Markmið námskeiðsins er að veita almenna innsýn í skattalög og reglur
varðandi skattlagningu fyrirtækja og einstaklinga.
II. HLUTI – UPPLÝSINGAMIÐLUN OG UPPLÝSINGAKERFI (31 KLST.)
Markmið námskeiðsins er að dýpka skilning þátttakenda á áhrifum
upplýsingakerfa á reikningshald og rafræn samskipti. Áhersla er lögð
á notkun Excel við bókhaldsstörf.
III. HLUTI – REIKNINGSHALD (40 KLST.)
Markmið námskeiðsins er að auka þekkingu þátttakenda á meginreglum
reikningshalds og því lagaumhverfi sem bókhald og reikningsskil byggja á.
UMSÓKNARFRESTUR ER TIL 15. MAÍ 2011.
Sjá nánari upplýsingar á
www.opnihaskolinn.is
eða hafðu samband við okkur í síma 599 6394
BRÉF TIL BLAÐSINS
Landgræðsla
Góðir Íslendingar.
Eins og alþjóð veit er áætlað
að um það bil 15.000 manns
séu atvinnulausir núna. Allt þetta
harðduglega fólk gæti hugsanlega
fengið vinnu við landgræðslustörf,
það er klæða landið skógi milli
fjalls og fjöru og breyta eyðisönd-
um í frjósamt akurlendi.
Þetta mál þarf þjóðfélagslega
umræðu, ekki seinna en strax.
Fyrstan skal nefna Svein Runólfs-
son, landgræðslustjóra, Alþingi og
ríkisstjórn.
Þessu máli þarf að hrinda af
stað nú þegar og þolir ekki bið.
Vilji er allt sem þarf.
Ólafur Magnússon
AF NETINU
Vel stæðir sóa
gjaldeyrinum
Vöruskiptajöfnuður landsins í marz
var ekki eins góður og hann hafði
verið mánuðina og misserin þar
á undan. Var raunar bara rúmlega
helmingurinn af því, sem verið
hafði, 6,3 milljarðar í stað 10
milljarða. Þetta er ekki nógu gott,
því að vöruskiptajöfnuðurinn þarf
að vera 10 milljarðar á mánuði.
Það væri rétta leiðin úr skuldasúp-
unni. Að baki vandans liggur of
mikil neyzla þjóðarinnar, of mikil
ferðalög til útlanda og of mikil
benzínnotkun. Hvort tveggja kostar
gjaldeyri. Þessu þarf að mæta með
hærri skatti á banzíni og farseðla.
Hálf þjóðin hefur það gott, en hún
má ekki sóa gjaldeyri allra.
jonas.is
Jónas Kristjánsson