Morgunblaðið - 04.02.2011, Blaðsíða 12

BAKSVIÐ
Rúnar Pálmason
runarp@mbl.is
Frá því lögum um dvalarleyfi var
breytt í september sl. til að koma til
móts við fórnarlömb mansals, hefur
ein kona fengið tímabundið dvalar-
leyfi hér á landi á þessum grundvelli
og önnur hefur sótt um slíkt leyfi.
Áður en lögin tóku gildi var konum í
þessari stöðu reyndar ekki vísað úr
landi ef dvalarleyfi þeirra rann út,
heldur horfðu stjórnvöld í gegnum
fingur sér á meðan mál þeirra voru
til skoðunar, að sögn Hildar Jóns-
dóttur, formanns sérfræði- og sam-
hæfingarteymis um mansal.
Hildur flytur í dag fyrirlestur á
Jafnréttisþingi um hvort aðgerðar-
áætlun stjórnvalda gegn mansali
hafi staðist prófið.
Aðgerðaáætlunin var samþykkt af
ríkisstjórn í mars 2009. Hún gildir til
ársloka 2012 og þegar hún rennur
sitt skeið á enda á að vera búið að
hrinda 25 sérstaklega tilgreindum
aðgerðum í framkvæmd.
Nú þegar er búið að afgreiða 16 af
þessum 25 aðgerðum.
Hildur segir að mikilvægasta að-
gerðin sem hafi komið til fram-
kvæmda sé að búið sé að fullgilda
Palermo-samninginn um baráttu
gegn fjölþjóðlegri og skipulagðri
glæpastarfsemi. Um leið hafi skil-
greining á mansali í almennum hegn-
ingarlögum verið færð til samræmis
við Palermo-samninginn. Með þess-
um breytingum hafi ákvæði um man-
sal í lögum verið gerð mun bein-
skeyttari og saksókn auðvelduð.
Taldar fórnarlömb mansals
Meðal annarra aðgerða er að nú er
búið að semja tvær nýjar tegundir
dvalarleyfa fyrir meint fórnarlömb
mansals. Annars vegar umþóttunar-
leyfi sem er dvalarleyfi til sex mán-
aða þannig að fórnarlömbum gefist
ráðrúm til að slíta sig úr tengslum
við þá sem seldu þau mansali og gera
upp hug sinn um mögulegt samstarf
við lögreglu.
Hins vegar er veitt dvalarleyfi til
árs sem veitt er í kjölfar umþóttun-
arleyfis en það er háð ýmsum skil-
yrðum, s.s. samstarfi við lögreglu.
Ein kona hefur fengið umþóttunar-
leyfi og umsókn liggur fyrir frá ann-
arri um að fá dvalarleyfi til eins árs
vegna mansals. Í báðum tilfellum
hefur sérfræði- og samhæfingar-
teymi um mansal komist að
þeirri niðurstöðu
að þær séu
fórnarlömb
mansals.
Tvær fái dvalar-
leyfi vegna mansals
 Búið að ljúka 16 af 25 þáttum í aðgerðaráætlun gegn mansali
Dæmdir Í fyrra voru fimm Litháar dæmdir af Hæstarétti í 4-5 ára fangelsi fyrir mansal. Tveir þeirra sjást á mynd-
inni, annar er í rauðri peysu og horfir í myndavélina, hinn er í bleikri skyrtu. Fórnarlambið var 19 ára stúlka.
12 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 4. FEBRÚAR 2011
Steinþór Guðbjartsson
steinthor@mbl.is
Talsmenn leigubílstjóra og leigu-
bílastöðva segja að leigubílstjórar
sitji við sama borð og aðrir í þjóð-
félaginu. Laun þeirra hafi dregist
saman og kostnaður hækkað en þeir
þurfi ekki að kvarta umfram aðra.
Haft var eftir leigubílstjóra í
Morgunblaðinu í gær að meðalárs-
tekjur í stéttinni væru um 4,5 millj-
ónir króna en þegar búið væri að
draga kostnað frá væru meðallaunin
411 krónur á tímann.
Ástgeir Þorsteinsson, formaður
Bifreiðastjórafélagsins Frama – fé-
lags leigubílstjóra, segir að til-
greindir útreikningar séu út í hött.
Til dæmis sé ekkert minnst á elds-
neytiskostnað og miðað við 70.000
km akstur megi ætla hann um 1,3
milljónir króna. Þá eigi maðurinn
eftir 180 þúsund eða 15 þúsund
krónur á mánuði. Aukinheldur
standist ekki að maður sem aki
70.000 km sé ekki með meiri akst-
ursinnkomu en 4,5 milljónir kr. á
ári. Tilfellið sé að 4,5 milljónir séu
ekki há upphæð í akstursinnkomu
miðað við 10 til 14 tíma vinnu á dag.
Vissulega hafi vinnan dregist saman
um 30-35% frá hruni og kostnaður
aukist mikið á sama tíma, bílverð
t.d. tvöfaldast, en leigubílstjórar
geti stjórnað vinnu sinni og senni-
lega sé umræddur bílstjóri ekki með
leyfi.
Happdrætti
Sæmundur Sigurlaugsson, fram-
kvæmdastjóri Hreyfils, segir að
auðvitað hafi tekjur dregist saman
hjá leigubílstjórum eins og öðrum
og kostnaður rokið upp úr öllu valdi.
Hins vegar hafi leigubílstjórar þau
forréttindi að geta lengt vinnutím-
ann og þeir sem hafi áhuga á starf-
inu og stundi vinnu sína samvisku-
samlega séu með mun meiri
akstursinnkomu en 4,5 milljónir
króna á ári. „Þeir fiska sem róa,“
segir hann og áréttar að aksturinn
sé happdrætti. Suma daga sé mikið
að gera og aðra ekki neitt. Þetta sé
tarnavinna og menn þurfi að vera
við þegar von sé á vinnu. „Sá sem
keyrir bara fyrir 4,5 milljónir á ári á
að fá sér annað að gera.“
Guðmundur Börkur Thorarensen,
framkvæmdastjóri BSR, tekur í
sama streng og vísar ummælum bíl-
stjórans til föðurhúsanna. Hann
segir að hver sé sinnar gæfu smiður.
Leigubílstjórar hjá BSR verði að
skila 40 tíma vinnuviku en framhald-
ið sé undir þeim sjálfum komið. Jan-
úar hafi alltaf verið lakasti mánuð-
urinn og horfa verði á árið í heild
sinni. „Ég ráðlegg þessum leigubíl-
stjóra að fá sér aðra vinnu,“ segir
hann. „Við hjá BSR þurfum ekki að
kvarta umfram aðra.“
Bílstjórar þurfa
ekki að kvarta
umfram aðra
 Vinnan dregist saman um 30-35%
Morgunblaðið/Jim Smart
Laus Leigubílar skera sig úr og bíl-
stjórar reyna að vera til taks.
Leigubílar
» Gjaldið hjá Hreyfli hækkaði
um 7% 1. febrúar og hafði þá
verið óbreytt í ár. Talsmenn
segja að hækkunin vegi ekki
upp á móti auknum kostnaði.
» Algengasta startgjald fyrir
leigubíl er frá 550-650 kr.
» Vinna leigubílstjóra hefur
dregist saman um 30-35% frá
hruni og kostnaður aukist mik-
ið á sama tíma.
Á jafnréttisþinginu í dag mun
Louise Shelley sem er virtur sér-
fræðingur í mansali á heimsvísu
halda fyrirlestur um alþjóðlega
þróun í þessum málaflokki.
Tiltölulega stutt er síðan
stjórnvöld gerðu sér grein fyrir
að mansal hefði skotið hér rót-
um. Í ljós kom að ýmsu þurfti að
breyta, þ.m.t. lögum. Fyrir nokkr-
um árum kom upp mál á kín-
verskri nuddstofu sem ekki
leiddi þó til ákæru um mansal.
Hildur Jónsdóttir er þeirrar
skoðunar að ef sambærilegt mál
kæmi upp nú gæti það leitt til
ákæru fyrir mansal.
Ekki hefur þó öllum hindr-
unum verið rutt
úr vegi og á jafn-
réttisþinginu í
dag mun Alda
Hrönn Jóhanns-
dóttir, saksóknari,
fjalla um lagahindranir
við rannsókn mansalsmála.
Hindranir
enn til staðar
JAFNRÉTTISÞING Í DAG
Andri Karl
andri@mbl.is
Fyrstu niðurstöður íslenskrar rann-
sóknar gefa til kynna að nýgengi
lifrarskaða af völdum lyfja og
náttúruefna (e. drug induced liver inj-
ury) sé hærra á Íslandi en nýgengi í
rannsóknum frá öðrum löndum.
Greiningin er hins vegar erfið og því
er lifrarskaði hugsanlega van-
greindur og tölurnar því hærri.
Um er að ræða framsýna rannsókn
sem tekur til allra tilvika lifrarskaða
af völdum lyfja og náttúruefna frá því
í byrjun mars 2010 til loka febrúar
2012. Upplýsingaöflun er þannig
háttað að öllum læknum á Íslandi var
sent bréf um rannsóknina í byrjun
síðasta árs og þeir beðnir um að til-
kynna öll tilvik. Einn rannsakenda,
Einar Stefán Björnsson, prófessor í
meltingarsjúkdómafræðum við
læknadeild Háskóla Íslands og yfir-
læknir við meltingarsjúkdómadeild
Landspítala, bendir á að um sé að
ræða svolitla aukavinnu fyrir hvern
og einn lækni og því sé ekki víst allir
gefi sér tíma til þess að skila upplýs-
ingunum. „Svo getur maður ímyndað
sér ef sjúklingur fær einhverjar
hækkanir, en þær ganga mjög hratt
til baka þegar lyfjagjöf er hætt, þá er
ekki víst að þetta sé tilkynnt til okk-
ar.“
Vantar upp á skráningu
Einar segir allar aukaverkanir af
þessu taginu gífurlega vanskráðar
bæði hér á landi og erlendis, og því
engar tölur til. „Nú er farið að safna
þessu saman og þessar tölur geta
náttúrlega hjálpað læknum. Niður-
stöðurnar geta til að mynda haft áhrif
á það hvaða lyfjum er ávísað,“ segir
Einar og sér fyrir sér að hægt sé að
tengja niðurstöðurnar gagnagrunni
embættis Landlæknis.
Slíkt er hins vegar aðeins hægt
með þau lyf sem ávísað er af læknum.
Öðru máli gegnir um náttúruefni. Í
þann flokk falla hvers kyns fæðubóta-
efni og svokölluð megrunarlyf. „Þær
tölur eru mikið á reiki og erfitt að fá
upplýsingar um hvaða lyf eru notuð.“
Samkvæmt fyrstu niðurstöðum
voru náttúruefni orsakir lifrar-
skemmda í um 20% tilvika. Það er
heldur meira en í öðrum löndum.
„Sambærileg rannsókn stendur yfir í
Bandaríkjunum en þar voru þessi
náttúruefni og fæðubótaefni um 11%
sem er talsvert minna en hjá okkur.“
Algengasta einstaka lyfið er hins
vegar sýklalyfið aug-
mentin en það inni-
heldur tvö virk efni,
amoxicillín og kla-
vúlansýru.
Algengustu orsakir lifrar-
skemmda skv. fyrstu niður-
stöðum voru amoxicillín með
klavúlansýru, tæp 30% og nátt-
úruefni um tuttugu prósent.
Einar segir að það sem sameig-
inlegt sé með flestum náttúru-
efnunum sé að þau innihalda
Camellia sinensis, en það er
þykkni græns tes. Greinilegt
þykir að einhverjir þoli
það ekki, þó svo að það
þýði að sjálfsögðu ekki
að enginn þoli það.
Varasamt
þykkni?
CAMELLIA SINENSIS
Hærra nýgengi lifrarskaða vegna lyfja
 Samkvæmt fyrstu niðurstöðum íslenskrar rannsóknar sem enn stendur yfir voru náttúruefni á
borð við hvers kyns fæðubótaefni og megrunarlyf orsakir lifrarskemmda í um 20% tilvika
Lifrin í tölum
43 tilvik
lifrarskaða af völdum
lyfja og náttúruefna
frá mars 2010 til
desember 2010.
Nýgengi
17 tilfelli á hverja
100.000 íbúa á ári
Konur
eru í meirihluta
(59%) og
meðalaldur
er 53 ár.
Algengustu orsakir
voru amoxicillín með
klavúlansýru (28%)
og náttúruefni (21%) Fyrstu niðurstöður
íslenskrar rannsóknar