Dagblaðið Vísir - DV - 27.03.2004, Side 20

20 LAUGARDAGUR 27. MARS 2004
Fókus XJV
Vits erþörfþeim er víða ratar segja Hávamál og orðunum virðist beint til okkar, íbúa alheimsvædds jarðarþorpsins,
hundruðum ára síðar. Þau segja líka að óvitrum manni virðist allir viðhlæjendur vinir og að mannvitið sé auði betra,
einkum í ókunnum stað. En hvað er vit, greind? Er hægt að ná tökum á fyrirbrigðinu, mæla það og skilgreina?
Greindun
greindari
í
greinda
Orðabók Menningarsjóðs segir greind skýr-
leika í hugsun, góða skilningsgáfu, dómgreind
og hæfíleika til að greina sundur. Greindarvísi-
tölu segir hún stuðul, tölu sem sýni hlutfalls-
lega greind mannsins, þá sé lifuðum árafjölda
deilt í greindaraldur! Sjálfsagt í endalausri við-
leitni viti bornu vitsmunaverunnar, eins og við
köllum okkur svo hógværlega, til að koma
skikki og skipulagi á sjálfa sig og tilveru sína.
Allt verður helst að vera línulaga, mælanlegt og
tölvutækt. Og brúklegt til góðs eða ills, eftir inn-
réttingu hvers og eins.
Snemma á síðustu öld var franski sálfræð-
ingurnn Alfred Binet beðinn um mælikvarða
til að ákvarða greind barna, svo yfirvöld gætu
raðað ungviðinu í þá skóla sem best hentuðu
hverju og einu. Hann bjó til próf með sínum
borgaralega 20. aldar hætti, það átti að mæla
almenna greind með vísitölu ífá núllinu og
Líkamsgreind
Líkamsgreindirhafa góða tilfinningu fyrirlík-
ama sínum, stöðu hans og hreyfingu. Þessir
hugsa í hreyfingum og nota líkamann til að
tjá sig. Öll handavinna er þeim leikur. Þessi
greind mælist ekki á hefðbundnum greindar-
þrófum.
upp í tvöhundruð. Síðan hafa Binet-prófin
verið notuð hér á jörð til að finna út greind
einstaklinga í öllum aldurshópum. Og margir
verið ófeimnir við að flíka háum tölum. En um
miðja 20. öldina runnu nokkrar grímur á
menn, hvað var verið að mæla? Er prófið ekki
alfarið byggt á vestrænum menningarbak-
grunni? Rökhugsandi bam með lesblindu, átti
það möguleika á hárri tölu? Rökhugsunarhluti
prófsins hlaut að vefjast íyrir því vegna les-
blindunnar.
Á níunda áratug liðinnar aldar kynnti
Howard Gardner kennslufræðingur hugmynd-
ir sínar um fjölgreind. Menn hafa meðfædda
greind á a.m.k. sjö mismunandi sviðum og
þær koma ekki allar fram í greindar-
prófum að hætti Binet. Og öll höfum
við góða greind á einu eða fleiri
sviðum. En hverjir eru hvar?
/,:
w..
Tóngreind
Tóngreindir hugsa í hljóðum, töktum og laglínum.
Þeir eru einkar móttækilegir fyrir hljóðum og
áherslum orða og setninga ekki síður en merk-
ingunni. Eiga auðvelt með að greina samband
tónlistar og tilfinninga. Þeir hlutar heilans sem
vinna úr hljómi og tónum liggja að mestu á
hægra heilahveli. Tóngreind er ekki metin i
hefðbundnum greindarprófum.
Hver er með hvaða greint

Beckham
Myndræn greind
Þessir hugsa í myndum, sjá hlutina fyrir sér.
Þeir eru ratvísir og kunna að nota kort, muna
það sem þeir sjá og eru oftar en ekki góðir
teiknarar. Menn með góða myndræna greind
setja veröldina fram I myndum, hugsa íþrívídd.
Blindir hafa oft mikla myndræna greind, þeir nota
snertiskynið til að smíða myndir afhlutum. Greindin er
ekki metin á hefðbundnum greindarprófum.
Félagsleg greind
Félagslega greinda menn einkennir innsæi og skiln-
ingur á öðrum. Þeir eiga auðvelt með að greina ólíka
bætti I fari annarra og sjá fyrir viðbrögð manna við
Móðir Theresa áreiti. Og leggja ríka rækt við mannleg samskipti i
fjölskyldunni, vinahópnum og á vinnustað. Félags-
leg greind mælist ekki á hefðbundnum greindarprófum.
Picasso
Málgreind
Óreglulegar sagnir, viðtengingarhættir og
óhljóð fjarskyldra,jafnvel útdauðra tungu-
mála vefjast ekki fyrir málgreindum. Þeim
er leikureinn að tjá sig í töluðu máli og eins
og þeir tóngreindu nema þeir nota áherslur
orða og setninga öðrum fremur, jafnt og
merkinguna. Eru meðal tindseta á
hefðbundnum greindarprófum.
Shakespeare
Krummi í Mínus
Lára Stefánsdóttir

Rök- og stærðfræðigreind
Gandhi
Isaac Newton
Fólk þessarar greindar er undurfljótt að leysa flókin vandamát, draga
ályktanir og finna upp hluti. Er gagnrýnið í hugsun og vill skilja veröld-
ina með orsök og afleiðingu að vopni. Þaðeru llka fljótt að leysa þrautir
og er oftar en ekki skapandi I hugsun. Þessi greind gefur háa einkunn á
hefðbundnum greindarprófum.
Sjálfsþekkingargreind
Sjálfsþekkingargreinda menn einkennir látlaus viðleitni
þeirra til að botna ísjálfum sér. Þeir leitast við að þekkja
sterkar hliðar sínar og veikar svo ekki sé talað um tilfinning-
arnar. Þeir sem búa yfir þessari greind i ríkum mæli eru
sjálfsöruggir en vilja skilja hvort og hvernig framkoma þeirra
hefur áhrifá aðra. Sjálfsþekkingargreindin mælist ekki á hefð-
bundum greindarprófum.
Heimildir:
Vísindavefur breska ríkisútvarpsins,BBC
Vefur Menntaskólans við Sund