Dagblaðið Vísir - DV - 27.03.2004, Qupperneq 28

I
28 LAUGARDAGUR 27. MARS 2004
Fókus J>V
Um daginn barst í tal hér í
blaðinu orðið „viðvaningur“ og
spurningin var sú hvort það væri í
eðli sínu neikvætt eða hvort það
þýddi einfaldlega mann með litla
reynslu á einhverju afmörkuðu
* sviði sem verið væri að „venja við“
nýtt starf af einhverju tagi. Út í
tilefni þeirra umræðna verður ekki
farið hér en þær urðu tii þess að
það rifjaðist upp fyrir mér sumarið
þegar ég var viðvaningur að
starfsheiti. Og lenti í einhverri
skelfilegustu lífsreynslu minnar
skömmu ævi fram að því en líklega
var ég sextán ára.
Messagutti hjá Geira á
Maxíms
Þetta var þriðja sumarið mitt á
varðskipunum. Fyrri sumrin tvö
A' hafði ég verið messagutti, fyrst á
Ægi og síðan á Baldri, pólskum
skuttogara sem Landhelgisgæslan
hafði fengið leigðan meðan á
síðasta þorskastríðinu stóð við
Breta. Sumarið á Baldri var
eftirminnilegt enda var ég þá
undirsáti matsveinsins Ásgeirs Þórs
Davíðssonar sem síðan hefur
öðlast frægð sem Geiri á Maxíms.
Geiri kokkur eins og hann kaliaðist
þá var þá sem nú svipmikill maður
og vantaði aldrei fjörið í kringum
hann. En þetta þriðja sumar var
náttúrulega ótækt að ég yrði
messaguttinn eina ferðina enn en
þar sem ég þótti of ungur til að
verða alvöru háseti þá var ég
munstraður sem „viðvaningur",
lægra stig af háseta. Og þurftu
viðvaningar þó að vinna öll sömu
verk og hásetar, nema standa vaktir
í brúnni.
* Ég man ekki hversu marga túra
ég fór sem viðvaningur þetta
sumar. Einn var alla vega
eftirminnilegastur því þá fórum við
að steypa vita hingað og þangað
um landið og höfðum þyrlu
meðferðis til að flytja
vinnuflokka úr
skipinu í land.
Meðal annars
steyptum við
vitann í
Surtsey.
Svo iá leiðin
á Vestfirði og við
fórum inn á
lllugi Jökulsson
skrifar um svefnleysi
Þegar líða tók á
kvöldið tíndust
strákarnir frá borði,
uppstrílaðir og
pússaðir og fínir, svo
breyttir frá sínu
vanalega útliti í
vinnufötunum að
þeir voru nær
óþekkjanlegir. Og ég
stóð á brúar-
vængnum, sperrtur
eins og hani, og fann
þó nokkuð til mín.
Dýrafjörð og vorum þar að lagfæra
eitthvert mannvirki inni í firðinum;
varla hefur það verið viti. Alia vega
unnum við sleitulaust við
steypuvinnu heilan laugardag og
lukum verkinu undir kvöld. Þá stóð
svo á að ball var á Flateyri og
flestalla strákana um borð fýsti
mjög að komast á ballið. Þá var ekki
runnin upp sú tíð að unglingurinn
ég teldi eftirsóknarvert að þvælast á
mannamót og skemmtanir og ég
hafði engan sérstakan hug á
ballferðinni. Það urðu félagar mínir
hásetarnir varir við og tveir þeirra,
sem áttu að standa vaktir í brúnni
um kvöldið og nóttina, gengu á
lagið og spurðu hvort ég væri ekki
til í að leysa þá af. Ég hafði fram að
þessu aðeins verið á dagvakt en
aldrei fengið að ganga vaktir uppi í
brú. í því fólst að einn háseti var
ævinlega staðsettur í brúnni ásamt
einum stýrimannanna og sáu þeir
um að sigla skipinu þegar við
vorum úti á sjó.
Viðvaningi treyst fyrir
ábyrgðarstöðu
Þegar við lágum í landi var
vaktin í brúnni hins vegar mikil
rólyndisvinna og svo sem ekkert að
gera, nema helst að vakta
talstöðina. Þar sem varðskipið varð
að vera tilbúið til að ösla til
aðstoðar nauðstöddum skipum
hvenær sem var skipti vitaskuld
mikfu máli að vaktmenn væru á
sfnum stað og hlustuðu vel eftir
hugsanlegu neyðarkalli. Að standa
vakt í brúnni þótti hásetum yfirleitt
eftirsóknarvert og viðvaningi eins
og mér var að minnsta kosti alls
ekki treyst fyrir þeirri
ábyrgðarstöðu. Nú komu þeir hins
vegar til mín báðir, hásetarnir sem
áttu kvöldvaktina og næturvaktina,
og höfðu fengið leyfi
stýrimannanna til að biðja
vaninginn um að leysa sig af. Það
sem meira var, það lá fyrir að þar
sem veður var skínandi gott og
ekkert sérstakt á seyði á miðunum
úti fyrir Vestfjörðum, þá ætluðu
stýrimennirnir á þessum sömu
vöktum að nota tækifærið og skella
sér líka á ballið á Flateyri og láta
hásetann sinn einan um að standa
brúarvaktina.
Það er að segja viðvaninginn.
Það er að segja mig. Því mér þótti
óneitanlega svo mikið til um að
vera beðinn um að gegna þessu
mikla ábyrgðarstarfí að ég
samþykkti strax og gaf endanlega
upp á bátinn allar óljósar
hugmyndir sem ég kann að hafa
haft um að fara sjálfur á ballið.
"Mayday, mayday"
Það var um áttaleytið á
laugardeginum sem ég gekk upp í
brú og fannst ég vera svolítill
maður með mönnum þegar
hásetinn og stýrimaðurinn settu
mig inn í starfið. Það tók að vísu
ekki langan tíma því starfið fólst
svo sem ekki í neinu nema að vera
þarna til staðar og hlusta á
talstöðina. Mér var sagt að hlusta
sérstaklega eftir því ef einhver
hrópaði: „Mayday, mayday!" en
annars gætu neyðarköll verið með
ýmsu móti. Ef ég heyrði slíkt kall
yrði ég að ræsa þegar í stað
skipherrann og/eða þá stýrimenn
sem kynnu að vera staddir um borð
í skipinu; annars var augljóst að
enginn bjóst við því að neitt myndi
gerast þessa nótt.
Þetta var ægifagurt vorkvöld, ég
man það. Sólin skein úti í
fjarðarmynninu, ég man ekki til að
það hafi bærst hár á höfði. Framan
af var stýrimaðurinn á
kvöldvaktinni töluvert að þvælast í
brúnni með mér en skaust niður í
skipið á milli til að punta sig fyrir
ballferðina.
Þegar áhöfnin ætlaði á ball barst
alltaf svo sterkur þefur af rakspíra
út um allt skip að piltkorni eins og
mér, sem var ekki einu sinni farin
að spretta almennilega grön,
sundlaði nánast en um leið var
þetta dálítið æsandi þefúr, því
hann gaf til kynna að nú stæði
eitthvað mikið til, nú yrði fjör, nú
yrði gaman, förum beint á ballið,
förum beint á ballið, förum beint á
ball, förum beina leið á dansleikinn
- gerið svo vel og syngið þessar
síðustu tvær línur. Og gaman að
fylgjast með tilstandinu þótt ég
sjálfur ætlaði ekki neitt.
Þegar líða tók á kvöldið tíndust
strákarnir frá borði, uppstrílaðir og
pússaðir og fínir, svo breyttir frá
sínu vanalega útliti í vinnufötunum
að þeir voru nær óþekkjanlegir. Og
ég stóð á brúarvængnum, sperrtur
eins og hani, og fann þó nokkuð til
mín; þarna voru þeir bara að fara
að skemmta sér meðan
viðvaningurinn ég stæði vaktina og
líf og limir sjómanna á hafi úti
myndu velta á því hvort ég stæði
ekki mína plikt.
Um miðnætti var skipið orðið
nær mannlaust og þar heyrðist
altént varla hósti né stuna, þeir fáu
sem ekki fóru á ballið voru komnir í
koju til að hvíla sig fyrir átökin
daginn eftir þegar við áttum að
sigla að Hornbjargi og steypa upp
vitann þar. Stýrimaðurinn sem í
orði kveðnu átti að standa vakt frá
miðnætti og til klukkan átta um
morguninn leit við í brúnni til að
aðgæta hvort ekki væri allt með
felldu og notaði tækifærið og dró
niður íslenska tjúgufánann sem
blakti á brúarvængnum.
Einn í brúnni
En hann stóð stutt við og lét sig
fyrr en varði hverfa aftur; ég held að
hann hafi bara farið niður í káetuna
sína að sofa en ekki farið á ballið.
Áður en hann fór setti hann hins
vegar upp sína mestu ygglibrún og
spurði hvort mér væri ekki
örugglega treystandi til að sofna
ekki.
Ég hélt nú ekki, svefn var það
síðasta sem ég leiddi hugann að. Ég
var ungur og sprækur og fannst ég
vera kominn í virðingarstöðu og þó
ég hefði unnið allan daginn leið
mér eins og ég þyrfti aldrei framar
hvorki að hvílast né sofa. Og ég rölti
þarna um brúna og fannst þetta
vera ríki mitt og ég vera að minnsta
kosti prins.
Þegar líða fór á nóttina fór smátt
og smátt að halla örlítið undan fæti.
Ég fann að ótrúlegt nokk sótti
svolítil þreyta að mér. Lengi framan
af var þó allt í lagi og ég harkaði af
mér án mikilla erfiðismuna.
Strákamir sem farið höfðu á ballið
fóm að tínast um borð um tvö til
þrjú leytið um nóttina, sumir komu
seinna, einn eða tveir ungir
piparsveinar minnir mig fastlega
að hafi ekki verið einir á ferð. Og ég
stóð á brúarvængnum og brosti
umburðarlyndur til þeirra, hæhæ,
lífsreyndur háseti og skildi lífið,
þrátt fyrir ungan aldur.
Um fjögurleytið virtust allir
komnir um borð og engar frekari
mannaferðir til að hafa ofan af fyrir
mér. Og þá fór syfjan að sækja
verulega að. Stýrimaðurinn hafði
brýnt vandlega fyrir mér að ég
mætti ekki fá mér sæti í neinum af
þeim þægilegu stólum sem þarna
vom þó, því þá væri eins víst að ég
myndi steinsofna. Ég yrði að
standa í lappirnar alla vaktina.
Höfuðið sígur niður í
herskipabókina
Og ég hlýddi þessu
samviskusamlega og stóð sem
fastast þessa nótt eða gekk um
brúargólfið, stundum hallaði ég
mér upp að kortaborðinu og
skoðaði dýptarlínur yfir firðina á
Vestfjörðum eða innsiglingar í
hafnir hingað og þangað um
landið, eða þá að ég fletti
herskipabókinni Jane's Fighting
Ships sem var mikil Biblía fyrir mig
á þessum ámm, þegar enn vottaði
fyrir því sérkennilega áhugamáli
sem ég hafði annars verið verst
haldinn af á gagnfræðaskóla-
ámnum, en það vom herskipa-
flotar stríðsaðilanna í seinni
heimsstyrjöld.
Eftir því sem klukkan silaðist
áfram, þá fór ég hins vegar að
taka eftir því að höfuðið á mér fór
að síga æ lengra niður í bókina,
og einu sinni uppgötvaði ég mér
til hryllings að ég var farinn að
draga ýsur þarna yfir
kortaborðinu. Ég hrökk illilega í
kút og leit fullur samviskubits á
talstöðina; nei, hún bærði ekki á
sér. Ég sá að ég mátti ekki lengur
standa þarna við borðið, þá var
voðinn vís og líf sjómanna úti
fyrir Vestfjörðum í stórhættu. Svo
ég fór að ganga um gólf í brúnni,
enn og aftur, en klukkan var ekki
einu sinni orðin fimm og ennþá
meira en tveir tímar þangað til ég
yrði leystur af.
Næstu klukkustundir eru