Fréttablaðið - 11.02.2012, Side 28

11. febrúar 2012 LAUGARDAGUR28
Í
slendingar eru búnir að
virkja fimm sinnum meira
en þjóðin notar, 90 prósent
orkunnar eru seld lágu
verði til stórfyrirtækja sem
flytja hagnaðinn úr landi.
Hagnaður orkufyrirtækjanna er
hins vegar lítill. Maður getur því
ekki annað en velt fyrir sér hvort
lausnin felist í því að halda áfram
á þessari sömu braut virkjana eða
hvort leita beri annarra lausna,“
segir Andri Snær Magnason rit-
höfundur.
Hann og María Ellingsen, leik-
ari og leikstjóri, sitja bæði í stjórn
Framtíðarlandsins, grasrótarsam-
taka sem stofnuð voru í aðdrag-
anda Kárahnjúkavirkjunar og hafa
starfað síðan. Samtökin beittu sér
gegn Kárahnjúkavirkjun og hafa
verið gagnrýnin á umræður um
aðra virkjanakosti. Nú þegar fyrir
liggur rammaáætlun ríkisstjórn-
arinnar um vernd og nýtingu nátt-
úrusvæða er fyllsta ástæða að
mati félagsins að hefja á ný gagn-
rýna umræðu um virkjanaáform, í
nálægri og fjarlægri framtíð.
Nýtum brot af orkunni
„Auðvitað er mjög gott að það sé
horft til lengri tíma eins og gert er
með rammaáætluninni og jákvætt
að Torfajökulssvæðið, Þjórsárver
og Kerlingarfjöll falli í verndar-
flokk. En stundum finnst manni að
þeir sem eru að hlutast til um þessi
mál gleymi því að þeir eru bara
manneskjur staddar á ákveðnu
tímabili í Íslandssögunni. Ég hitti
um daginn grunnskólakrakka, var
að lesa fyrir þau og ræða málin.
Þau hafa ekkert að segja um þess-
ar ákvarðanir sem er verið að taka
núna. Út frá heimspekilegu sjónar-
miði veltir maður fyrir sér hvort
einhverri kynslóð sé stætt á því að
taka svona stórar ákvarðanir. Það
er nefnilega látið eins og það sé
verið að taka endanlega ákvörðun
um framtíð landsins núna, svona
svipað eins og þegar nýlenduherr-
ar voru að skipta Afríku niður í
lönd,“ segir Andri Snær.
María bendir á að nýting ork-
unnar eigi sér líka hliðstæðu í
sögu Afríku. „Nýtingin á jarð-
varmaorkunni sem er verið að
afla núna minnir á þegar fílar
voru veiddir út af tönnunum. Við
nýtum ekki nema brot af því sem
við erum að afla, eða um 10 til 15
prósent. Það er svona svipað eins
og við færum út á sjó og hentum
85 prósent af aflanum. Það kemur
alls ekki heim og saman við þær
fullyrðingar að jarðvarmavirkjan-
ir séu sjálfbærar og grænar. Þær
eru það alls ekki, þetta eru jarð-
varmanámur sem tæmast hratt ef
þær eru nýttar eins og við gerum
eða á 30 til 50 árum. Ekki má svo
gleyma menguninni sem hlýst af
þeim og er hættuleg heilsu þeirra
sem búa nálægt þeim. Allt tal um
sjálfbærni og græna orku er því
ákveðinn blekkingarleikur.“
Orðræðan er mikilvæg
Orðræða í tengslum við virkjanir
og nýtingu orku er Framtíðarland-
inu mjög hugleikið. „Við höfum
sérstaklega verið að skoða það
hvernig orð eru notuð í tengslum
við þessi mál. Sem dæmi þá er
alltaf talað um verndun náttúr-
unnar annars vegar og nýtingu
hins vegar eins og á bak við þær
sé annars vegar fólk sem vill halda
að sér höndunum, og hins vegar
nýtið og framtakssamt fólk. Þessu
þurfum við að vera vakandi fyrir.
Ómar Ragnarsson stakk upp á að
tala um verndarnýtingu sem and-
heiti orkunýtingar, það væri líka
hægt að tala um friðunarauðlind
versus orkuauðlind. Við þurfum að
fikra okkur áfram með þetta því
orð eru mjög máttug.“
Verndun svæða þarf nefnilega
alls ekki að þýða að þau séu til
einskis nýt eins og þau María og
Andri benda á. Þau vilja, eins og
félagar þeirra í Framtíðarlandinu
og öðrum náttúruverndarsam-
tökum á Íslandi, að miðhálendi
Íslands verði gert að þjóðgarði.
„Það að eiga svæði eins og miðhá-
lendið ósnortið er mikil auðlind,“
segir María. „Miðhálendið er í
rauninni ekki svo stórt svæði, þó
mörgum finnist annað,“ bætir
Andri Snær við. „Þetta eru um
200 kílómetrar sinnum 200 og í
raun ein viðkvæm heild, sem ber
að vernda fyrir mannvirkjum en
nýta til annars.“
Ferðamennska getur verið skrímsli
Þegar hugmyndir um þjóðgarða
eru viðraðar benda margir á að
ferðamönnum sem þeim er ætlað
að höfða til fylgi óhjákvæmilega
mikið umhverfisrask. „Auðvitað
fylgir eitthvert rask ferðamönn-
um. En við verðum að taka á því
eins og góð húsmóðir gerir, taka
vel á móti gestum og byggja upp
góða aðstöðu til þess og sýna fyrir-
hyggju,“ segir María.
„Ferðamennska getur í sjálfu
sér verið mesta skrímsli í heimi.
En það er hægt að þróa hana í
ýmsar áttir. Við getum notað
ferðamenn sem farveg til að
auka gæði okkar sem hér búum.
Ég get tekið dæmi af Perlunni.
Við getum ákveðið að reisa þar
hótel sem nýtist þá ferðamönn-
um, en Reykvíkingar geta ekki
notið. Eða við getum komið Nátt-
úrugripasafni þar fyrir, safni
sem myndi auka gæði okkar sem
hér búum og er um leið áhugavert
fyrir ferðamenn. Landið okkar er
eftirsóknarverður áfangastað-
ur sérstaklega á sumrin, og það
er nóg pláss á flestum stöðum.
Maður getur til dæmis alveg lent
í því að vera nánast einn í Skafta-
felli um miðjan júlí. Og þar hafa
verið gerðir stígar að áhugaverð-
um stöðum, og gönguferðir eftir
þeim þýða því ekki rask fyrir
umhverfið. Það er hins vegar
spurning hvort ætti að rukka inn
á svo vinsælan stað eins og Land-
mannalaugar í júní og júlí,“ segir
Andri Snær.
Til að hnykkja á sjónarmið-
um sínum um framtíð og stefnu
Íslands hefur Framtíðarland-
ið sett nýjan vef í loftið. Þar er
meðal annars að finna Nátt-
úrukortið, Íslandskort þar sem
merktar hafa verið inn helstu
Punkturinn er sá að ef að við, sem veiðum tvö prósent
af öllum fisk í heiminum og öflum fimm sinnum meiri
orku en við þurfum, getum ekki lifað góðu lífi af þessum
auðlindum þá er jörðin óbyggileg.
Erum löngu búin með kvótann
Engin kynslóð hefur rétt á að ákveða framtíðarskipan í virkjanamálum segja Andri Snær Magnason og María Ellingsen sem
bæði eru í stjórn Framtíðarlandsins. Þau segja nóg hafa verið virkjað á Íslandi og vilja nýta landið á annan hátt, til dæmis með
verndun. Sigríður Björg Tómasdóttir ræddi við þau um náttúru og nýtingu, rammaáætlun og raunsæjar áætlanir.
VILJA FÓSTRA VERÐMÆTI ÍSLANDS Andri Snær Magnason og María Ellingsen vilja breyta hugsunarhætti Íslendinga. Þau segja miðhálendi Íslands verðmæta auðlind sem best verði nýtt með friðun.
FRÉTTABLAÐIÐ/VALLI
Meðal verkefna Framtíðarlands-ins er að skoða og greina orðræðu
samtímans. Á heimasíðu samtakanna
segir: „Hver á orðið er verkefni þar
sem orðræðan er skoðuð og lagfærð.
Orða- og hugtakasafninu er ætlað að
skemmta og fræða og draga athyglina
að orðum og orðanotkun og valdi
orðanna.“
Til að vekja athygli á verkefninu var
hannað veggspjald sem sjá má hér til
hægri. Hönnuður þess er Sóley Stef-
ánsdóttir en myndirnar eru teknar af
henni og Mats Wibe Lund.
www.framtidarlandid.is
■ HVER Á ORÐIÐ?