Fréttablaðið - 20.06.2012, Side 17

MIÐVIKUDAGUR 20. júní 2012 17
Um aldir höfðu Evrópuþjóðir þann hátt á að „leysa“ ágrein-
ingsmál með átökum: hver stóð
fast á sínu og að lokum varð stríð.
Eftir hroðalegt manntjón og eyði-
leggingu í tveim heimsstyrjöld-
um komu þjóðir á vígvellinum sér
saman um að ganga í bandalag,
setja sér reglur og leysa ágreining
með samningum. Þetta var upp-
hafið á ferli sem enn er í gangi og
birtist í dag í Evrópusambandinu.
Þetta sátta- og sameiningarferli
hefur aldrei verið auðvelt og eng-
inn bjóst við því. Enn rekast hags-
munir á og ríkin eru um margt
ólík. Sambandið hefur þurft að
koma á sameiginlegum stjórn-
sýslustofnunum — skristofubákni
segja sumir, en þó er það lítið
miðað við það sem er í löndunum
sjálfum. Samningar eru oft lang-
dregnir og erfiðir, af því að taka
verður tillit til allra ríkjanna og
komast að niðurstöðu sem allir
geta sætt sig við. Þeir sem gagn-
rýna þetta vilja sjaldnast horfast
í augu við að þetta samningaþóf
tryggir stöðu hvers um sig, líka
þeirra smæstu, gegn því að vera
ofurliði bornir. Reglum er ætlað
að tryggja jafnrétti. Átökin stafa
ekki af því að ríkin séu hvert öðru
óvinveitt heldur af því að hver
gætir sinna hagsmuna. Evrópu-
sambandið er sannarlega ekki
dæmi um hinn fullkomna heim, en
það er virðingarverð tilraun til að
skapa betri heim.
Margir Íslendingar virðast
eiga erfitt með að skilja þetta, en
afstaða þeirra er þversagnakennd.
Þeim finnst að þjóðir heims, eink-
um þær sem nálægt búa, skuldi
þeim eitthvað, einhverja vináttu
sem eigi að koma fram í fjár-
stuðningi og tilhliðrunarsemi. Ef
aðrar þjóðir treysta ekki Íslend-
ingum eða hafa aðra hagsmuni er
það af því að þær eru okkur óvin-
veittar. Þannig þótti mörgum sem
Norðurlandaþjóðir væru orðnar
okkur óvinveittar þegar þær vildu
ekki rétta okkur óútfyllta ávísun
meðan alls óvíst var hvort við
réðum við þann vanda sem við
höfðum steypt okkur í. Reyndar
urðu þessar þjóðir síðan fyrst-
ar til að rétta fram hjálparhönd
þegar líkur voru til að hér yrði
framfylgt skynsamlegri endur-
reisnaráætlun undir eftirliti. Nú
greinir menn á um hvernig eigi
að skipta milli þjóða þeim makríl
sem veiðist í Norður-Atlantshafi.
Ísland heldur þar að venju fast
á sínum málstað. Það gera aðrar
þjóðir líka, en eru þær óvinir
okkar þess vegna? Fyrr á öldum
hefði getað orðið stríð út af þessu.
Hvernig ætli það hefði endað fyrir
Ísland og Færeyjar? Sem betur
fer vilja hinir máttarmeiri nú fara
samningaleið í deilumálum og lúta
alþjóðalögum.
Enginn getur neitað því að
umsókn Íslands um aðild að Evr-
ópusambandinu er í uppnámi. Allir
stjórnmálaflokkar nema einn virð-
ast hafa harðnað í afstöðu sinni
gegn inngöngu, og meirihluti þjóð-
arinnar er á móti. Takist að ljúka
samningaferlinu er ekki mjög
líklegt að málefnalegar ástæður
muni ráða úrslitum í atkvæða-
greiðslu. Fjölmargir andstæðing-
anna eru fyrirfram ákveðnir í að
Ísland megi aldrei ganga í Evrópu-
sambandið, jafnvel ekki þótt það
sé meira en hálft inni sem áhrifa-
lítill fylgifiskur. Sannarlega væri
þörf á að ræða án slagorða og upp-
hrópana hvað felst í fullveldi og
hvernig sé farsælast vopnlausri
smáþjóð að gæta þess.
Þótt ég sjái flest jákvætt við
þróunina í Evrópu, þegar ég hugsa
til þess valkosts að hún hefði ekki
orðið, er ég ekki svo sannfærður
um að Ísland eigi að ganga þar
inn að ég þurfi ekki að vita hvað
það mundi fela í sér. Við þurfum
að leiða samningana til lykta, en
Evrópa er í vanda, og vel getur
verið skynsamlegt að fara hægt í
samningum og bíða með ákvörð-
un þangað til farið er að skýr-
ast hvernig úr vandanum verður
leyst. Hafa verður í huga að fjár-
málakreppa er — ef reynslan
lýgur ekki — ástand sem gengur
yfir. Aðild eða ekki aðild snýst um
afstöðu og framtíðarsýn til langs
tíma en ekki tímabundinn vanda.
En miklu skiptir vitaskuld hvaða
lausnir verða fundnar, hvernig
fjármála- og myntkreppa verður
leyst og hvaða áhrif það hefur á
hinn pólitíska samruna.
Þeir sem andsnúnir eru því að
Ísland sæki um og, ef hagstæðir
samningar nást, gangi í Evrópu-
sambandið, skulda okkur hinum
greinargerð fyrir sinni framtíðar-
sýn. Það næsta sem henni verður
komist er að við eigum að halda
krónunni, hafa skynsamlega og
trausta hagstjórn og — að flestra
dómi að minnsta kosti, þótt það
hafi ekki mikið verið rætt — vera
áfram hluti af EES. Er þessi fram-
tíðarsýn trúverðug?
Gefum okkur að Íslendingum
takist að koma á traustri hag-
stjórn af eigin rammleik. Til þess
er ekki nóg að hafa taumhald á
ríkisfjármálum heldur þarf einka-
geirinn, fjármálakerfið og hinn
almenni borgari einnig að haga
málum sínum skynsamlega. Hve
langan tíma mun taka að byggja
upp traust okkar og annarra á því
að okkur takist þetta og að einka-
gjaldmiðill okkar sé trausts verð-
ur? Hvað mun sá biðtími kosta
okkur? Hve mikið af aflandskrón-
um og sparifé mun flýja land með
fyrirsjáanlegum áhrifum á gengi
og lífskjör?
Getum við byggt upp traust á
efnahagsstjórn okkar og gjald-
miðli meðan gjaldeyrishöft eru
í gildi? Hve lengi getum við búið
við gjaldeyrishöft án þess að það
skaði efnahag og fjármálasiðferði
(ég gef mér að það geti versnað)?
Hve lengi getum við verið hluti af
EES með gjaldeyrishöft?
Getur verið að valkostir okkar
séu tveir: að ganga í Evrópusam-
bandið og hefja samvinnuferli
um myntsamstarf EÐA hverfa
aftur til áranna fyrir inngöngu
í EES, búa við gjaldeyrishöft og
standa utan bandalaga? Sjálfsagt
eru ýmsir sem telja þetta góðan
kost, en ég efa stórlega að það eigi
við meirihluta þeirra stjórnmála-
manna og almennra kjósenda sem
í dag eru andstæðingar samninga
við Evrópusambandið og inn-
göngu í það.
Ég er ekki sérfræðingur um
fjármál eða peningamál, og vel
má vera að ég sé blindur fyrir
þriðju leiðinni, komi ekki auga á
hana. Hvenær ætla stjórnmála-
menn og sérfræðingar að fara að
benda á þriðju leiðina og rökstyðja
að hún sé fær?
Hver er þriðja leiðin
Í DAG
Vésteinn Ólason
fyrrverandi prófessor
Í síðustu sveitarstjórnarkosning-um urðu þau tíðindi að tuttugu
ára gamall meirihluti Sjálfstæðis-
flokks og Framsóknarflokks féll.
Nýr meirihluti var myndaður af
Samfylkingunni, VG og tveimur
nýjum framboðum, Næst besta
flokknum og Lista Kópavogsbúa.
Þessi nýi meirihluti lenti svo í
uppnámi í vetur sem endaði með
því að Sjálfstæðisflokkurinn og
Framsóknarflokkurinn
mynduðu nýjan meiri-
hluta með Lista Kópa-
vogsbúa.
Þeirri hugmynd hefur
löngum verið haldið á
lofti að vinstri mönnum
mistakist oftar en ekki
að halda um stjórnar-
taumana, þeir geti ekki
komið sér saman og
klúðri málunum fyrr
eða síðar. Ég veit ekki
um neina könnun sem
sýnir fram á réttmæti
þessarar kenningar.
Hinn ágæti fastapenni
Fréttablaðsins, Guð-
mundur Andri Thors-
son, tók undir þessa kenningu í
pistli í Fréttablaðinu 23. janúar:
„Vinstri menn virðast hreinlega
ekki í rónni fyrr en þeim hefur
tekist að sannfæra hvern einasta
landsmann um að kjósa aldrei
framar vinstri flokk, hverju nafni
sem hann nefnist,“ segir hann og
nefnir vinstri flokkana í Kópavogi
sem dæmi: „Sumir hafa nú þegar
hent frá sér völdunum og selt
Sjálfstæðismönnum sjálfdæmi nú
þegar, eins og gerðist í Kópavogi.“
Vissulega hefur Guðmundur
Andri ekki hlíft hægri mönnum í
skrifum sínum og í pistli 18. júní
tekur hann þá á beinið, meðal
annarra hinn nýja bæjarstjóra
í Kópavogi. En í framhjáhlaupi
endurtekur hann kenninguna
frá í janúar. Hann getur þess að
Kópavogsbúar hafi gert tilraun
til að hafna Sjálfstæðisflokkn-
um í síðustu kosningum, en „allt
kom fyrir ekki: vinstri flokkarn-
ir linntu ekki látum fyrr en þeir
höfðu komið Sjálfstæðismönnum
til valda á ný.“
Nú var talsvert fjallað um
stjórnarkreppuna í Kópavogi í
janúar og 23. janúar lá það fyrir í
grófum dráttum hvað hafði gerst.
Ágreiningur hafði komið upp í
meirihlutanum varðandi upp-
sögn bæjarstjórans. Bæjarfulltrúi
Næst besta flokksins brást við
með því að segja sig úr meirihlut-
anum. Hér skal ekki eytt rúmi í
að rekja tildrögin að
því, en það er vægast
sagt hæpið að kenna
vinstri flokkunum um
það. Þvert á móti, þegar
þeir stóðu frammi fyrir
því að meirihlutinn
var sprunginn brugð-
ust þeir við með því að
gera allt sem í þeirra
valdi stóð til að koma
honum aftur saman.
Þegar það tókst ekki
reyndu þeir að koma
á nýjum meirihluta
án Sjálfstæðisflokks.
Þegar ljóst var að það
tækist ekki reyndu
þeir að semja við Sjálf-
stæðisflokkinn, en lýstu jafn-
framt yfir að þeir mundu starfa
saman, þannig að tryggt yrði að
staða vinstri manna yrði þokka-
lega sterk í nýjum meirihluta, þótt
ekki yrði komist hjá aðild Sjálf-
stæðisflokksins. Viðræðurnar
komust þó aldrei á formlegt stig
þar eð Listi Kópavogsbúa gekk til
samstarfs við Sjálfstæðisflokkinn
og Framsóknarflokkinn og mynd-
aði nýjan meirihluta með þeim.
Guðmundur Andri snýr því öllu
á haus með því að segja að vinstri
flokkarnir í Kópavogi hafi hent
frá sér völdunum, selt Sjálfstæðis-
mönnum sjálfdæmi og ekki linnt
látunum fyrr en þeir hafi komið
þeim til valda á ný.
Guðmundur Andri
og vinstri flokkarnir
í Kópavogi
Stjórnmál
Einar
Ólafsson
bókavörður
Þegar það
tókst ekki
reyndu þeir
að koma á
nýjum meiri-
hluta án
Sjálfstæðis-
flokks.