Sagnir - 01.04.1988, Side 67

Bænarskrár og umræður ...
megi hafa um framfarir ef verslunin
yrði frjáls.
Nefndin gerði það að tillögu sinni
að farið yrði fram á það við konung
að hann legði fyrir næsta Alþingi
„frumvarp til verzlunarlaga fyrir
Island, grundvallað á fullkomnu
verzlunarfrelsi,..."9 Jón Sigurðsson
gat þess að þetta væri ekki í fyrsta
sinn sem ósk um almennt verslun-
arfrelsi kæmi fram: „Ósk þessi hefir
alla tíma heyrzt, fyrst eptir að verzl-
unarokið var lagt á, í tíð Kristjáns
fjórða, og þangað til allur kjarkur var
dauður úr þjóðinni af kúgun verzl-
unarinnar og allri vesæld sem henni
fylgdi." En jafnskjótt og verslunin
var gefin „laus“ hafi nokkurt líf farið
að kvikna í landinu. Fyrir fimmtíu
árum hafi komið fram bænarskrá frá
Alþingi um almennt verslunafrelsi,
en þeirri bæn verið neitað. Jón
sagði tíma til þess kominn að
endurnýja þessa fornu þjóðarósk og
að Alþingi takist að bera hana fram
„... með krapti manndómsins og
með ráðdeild ellinnar." Aðalatriðið
kvað hann vera það hvort farið yrði
áfram með landið sem nýlendu, eða
það álitið vera hluti ríkisins með
jöfnum réttindum.10 Bardenfleth
konungsfulltrúi kvað menn lengi
hafa haft rangar hugmyndir um
verslunarmálin, ísland hefði í þeim
efnum notið hlunninda framyfir
önnur skattlönd Danakonungs.11
íslandi ekki „gert betra
til“
aðalatriðum ekki verið raskað.12
Jón Sigurðsson vildi ekki fallast á
þá skoðun konungsfulltrúa að ís-
landi hafi verið „gert betra til“ í
verslunarmálefnum en t.d. nýlend-
um Dana í Vesturálfu. Jón sagði að
með tilskipun frá 22. apríl 1755 hafi
verslun þarverið gefin frjáls í öllum
ríkjum Danakonungs. Um sama
leyti hafi ísland verið selt hörmang-
arfélagi í Kaupmannahöfn fyrir
16000 kr. árlega. Þetta verslunarfé-
lag hafi verið eitt hið versta sem ver-
ið hafi hér á landi. Hinn 6. júní árið
1833 hafi versluninni í Vestureyjum
verið gefið miklu meira frelsi en
áður, en nú tólf árum síðar sé versl-
un íslands einungis bundin við ríki
Danakonungs.13
Jón Sigurðsson
ið miklu varða fyrir framtíð þjóðar-
innar að tillögurnar verði samþykkt-
ar. Þar kemur fram meðal annars að
Alþingi „allraþegnsamlegast" vænti
þess að íslenskir kaupmenn megi
taka á leigu erlend skip án þess að
greiða af þeim meiri toll en af inn-
lendum (þ.e. dönskum) skipum.
Þetta mundi verða versluninni til
mikils hagræðis og koma henni í
viðunandi horf. Einnig er farið fram
á að leyst verði það band, að skip
lausakaupmanna megi ekki vera
nema einn mánuð í hverri höfn og
tekið er fram að alþingismenn álíti
þetta vera einhuga ósk landsmanna.
Koma þurfi upp innlendri verslunar-
stétt, jafna aðflutninga og verslun
um landið og spara mönnum langar
Jónas Hallgrímsson
Málið var aftur tekið fyrir á 26. fundi
Alþingis þann 2. ágúst. Jón Sigurðs-
son minnti á tilskipun frá 1787 þar
sem tekið sé fram að öll verslun á
Islandi sé sem um nýlendu væri að
ræða, ella „... mættu menn óttast að
Danmörk kynni að missa verslunina
á Islandi..." og fiskveiðar við landið
væru svo arðsamar að útlendingum
yrði ekki til lengdar bægt frá ef þeir
kæmust hingað. „Þetta eru nú
grundvallarástæður fyrir grundvall-
arlögum um verzlunarfrelsi á ís-
landi,..“ sagði Jón. Þá gat hann þess
að með tilskipun frá 11. september
arið 1816 hafi verið rýmkað nokkuð
um verslunina, en reglunni um að
kasgja öðrum þjóðum frá hefði í
Þegar varaforseti Alþingis Þórður
Sveinbjörnsson lýsti málið útrætt
höfðu sex þingmenn tekið til máls
um það í þessari umræðu, auk kon-
ungsfulltrúa sem talaði fjórum
sinnum. Jón Sigurðsson talaði fimm
sinnum, aðrir þingmenn einu sinni
hver. Gengið var til atkvæðagreiðslu
um tíu atriði er snertu verslunina,
voru sjö þeirra samþykkt en þrjú
voru felld.14
„Allraþegnsamlegast"
í bænarskrá Alþingis er konungi
gerð grein fyrir gangi málsins og tal-
og erfiðar ferðir í kaupstað. Helstu
atriði önnur voru þau að tollar yrðu
lækkaðir og enginn tollur greiddur
af timburförmum, og að verslunar-
frelsi verði ekki bundið við visst ára-
bil.
Samþykkt var með 12 atkvæðum
gegn 11 að fara fram á það „að utan-
ríkis verzlun verði leyfð" í þessum
fimm kaupstöðum: Reykjavík, Stykk-
ishólmi, ísafirði, Akureyri og Eski-
firði. Bréfið er dagsett í Reykjavík 4.
ágúst árið 1845 og undirritað af
Bjarna Thorsteinssyni og Jóni Sig-
urðssyni.15
í svari konungs sem lesið var a
Alþingi 1847, kom fram að aðeins
SAGNIR 63