Morgunblaðið - 13.12.2011, Blaðsíða 18

18
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 13. DESEMBER 2011
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Utanrík-isráðherr-ann hreykti
sér af því fyrir op-
inberri nefnd að
fullkomin fákunn-
átta hans sjálfs á
efnahags- og bankamálum hefði
legið fyrir þegar Samfylkingin
ákvað að hann skyldi verða
fulltrúi hennar á ögurstundu í ís-
lensku efnahagslífi. Nú heyra
landar hans og launagreiðendur
að „sérfræðingum“ beri saman
um að á síðasta neyðarfundi ESB
af mörgum slíkum hafi sam-
bandið náð að vinna sig út úr sín-
um vandræðum. Þessar fullyrð-
ingar eiga sér enga stoð. Evran
er fjær því að halda lífi eftir fund-
arhöldin en fyrir þau og sam-
bandið sjálft er nær því að klofna
eftir að Bretland neyddist til að
beita neitunarvaldi sínu á hinum
neyðarlega neyðarfundi. Slíkt
hefur ekki gerst í háa herrans
tíð.
Utanríkisráðherra Danmerk-
ur hefur sagt opinberlega að
hann muni vart styðja niðurstöðu
neyðarfundarins án þess að
danska þjóðin fái að segja sitt í
þjóðaratkvæðagreiðslu. For-
sætisráðherra Danmerkur, sem
er ákafur stuðningsmaður þess
að færa sem mest vald til Bruss-
el, segir að samkomulagstextinn
sé ágætur, en þó sé margt í hon-
um óljóst og þurfi að skýra betur
svo ljóst verði hvort Danmörk
geti stutt hann. Efasemdir fara
vaxandi um hvort „sam-
komulagið“ á neyðarfundinum
standist lög, bæði einstakra ríkja
og Evrópusambandsins sem
slíks.
Forseti þýska
þingsins hefur lýst
því yfir að hann telji
óhjákvæmilegt að
Stjórnlagadómstóll
Þýskalands verði
látinn úrskurða um
hvort aukið valdaafsal þess
lands, samkvæmt samningnum,
rúmist innan þýsku stjórn-
arskrárinnar. Nýlega hefur sá
dómstóll sagt að stjórnvöld í
Berlín væru þegar komin fram á
ystu nöf í slíkum efnum.
Eftir næstsíðasta neyðarfund
stóð Össur utanríkisráðherra á
tröppum Stjórnarráðsins og
sagði að bjartara virtist fram-
undan í málum evrunnar, því
heimsmarkaðir færu nú hækk-
andi. Það stóð í fjóra daga, en svo
fóru markaðsmenn að átta sig og
fallið fylgdi. Eftir þennan síðasta
neyðarfund hófst fall markaða á
öðrum degi. Og það þyrfti að leita
til íslenskra „Evrópufræðinga“
til að dásama árangurinn á neyð-
arfundinum. Hljóðið í hinum er
mjög í eina veru.
Vonir voru við það bundnar að
Össur Skarphéðinsson hefði lært
af uppákomu á frægum blaða-
mannafundi sínum í Þýskalandi
forðum, þegar hann sagði þar-
lendum að hefði Ísland aðeins bú-
ið við evru, þá hefði engin banka-
kreppa orðið norður þar.
Hlátrasköllunum lauk ekki fyrr
en blaðamönnum var bent á að
ráðherrann hefði ekki verið að
reyna að vera fyndinn. En þetta
barn í efnahagslegum og alþjóð-
legum málefnum virðist ekki
ætla að forðast eldinn sem það
brenndi sig á. Þess vegna fer sem
fer.
Frá Brussel barst
hljóð úr horni, sem
hefði betur ekki
heyrst }
Styttist í næsta
neyðarfund
Það var næstumóþægilegt að
hlusta á sjálfshól
forystumanna rík-
isstjórnarinnar við
atkvæðagreiðslu
um fjárlög. Þau
tvö, sem öndvegin
skipa létu eins og
loks væri fagn-
aðarstundin runnin upp. Þau
hefðu náð öllum sínum helstu
markmiðum, með sinni þrot-
lausu vinnu, sem þau sífellt
vitna til. Batamerki væru alls
staðar og bjartir tímar. Þeir
sem neituðu að viðurkenna
þetta og þakka þeim, sem heið-
urinn ættu, mættu skammast
sín.
Áhorfandinn spurði sjálfan
sig: Trúir þetta fólk eigin taum-
lausa sjálfshóli? Ef svo er, hvar
er það statt og hvar hefur það
verið? Veit það ekkert um hag
almennings í landinu? Það virð-
ist ekki vera.
Þessa dagana upplýsa op-
inberar stofnanir
að fólksflótti af
landinu hafi aldrei
verið annar eins.
Fimmtíu mann-
eskjur flytji nú af
landi brott í hverri
viku!
Það getur hver
maður ímyndað sér
hvað hefur á undan gengið hjá
mörgum íslenskum fjölskyldum
áður en til neyðarúrræðisins er
gripið. Þær hafa í þrjú ár hlust-
að á forsætisráðherrann básúna
hvað eftir annað þær þúsundir
og aftur þúsundir starfa sem
ríkisstjórnin væri að „skapa“ og
yrðu staðreynd eftir þetta hálfa
árið og hitt. Allt reyndist þetta
tal annað hvort ömurlegur og
innistæðulaus áróður eða hel-
ber ósannindi. Áróður og
ósannindi sem beint er að ör-
væntingarfullu fólki sem svo
sannarlega þráir að mega trúa.
Það er von að þessi fyrirmenni
verði að sjá um hólið sjálf.
Þeirra þúsunda
starfa sem forsætis-
ráðherrann hefur
lofað aftur og aftur í
þrjú ár verður að
leita utanlands}
Fimmtíu flýja á viku
S
íðustu daga hafa mér fyrir hugskots-
sjónum birst svipmyndir af ungu
fólki sem ég hef hitt víða um land
undanfarin misseri. Einstaklingum
sem mér finnst vera táknmyndir
um allt það besta sem Ísland getur átt.
Kannski birtast myndir og minningar um
þetta fólk mér í skarpari litum en ella þegar
áberandi eru alls konar skrípapersónur sem
vinna samfélaginu miska fremur en að leggja
eitthvað gott, fræðandi og uppbyggilegt til
mála. Ég get þar nefnt sirkusdverga eins og
Audda og Sveppa, vöðvastælt varmenni, popp-
söngvara og sjónvarpsfígúrur. Raunar eru
fjölmargir stjórnmálamenn komnir í þennan
sama hóp; þeir tala margir hverjir meira fyrir
stílinn en efnið. Lifa fyrir upphrópanir og
starfa – líkt og skrípapersónurnar – í þeirri trú
að þeirra eigin axarsköft séu þorra fólks fyrnd næsta dag.
Og kannski er það líka svo.
Ég var suður í Grindarvík þegar línubátur kom inn í
höfnina og varla hafði báturinn smellt kossi á bryggjuna
þegar ungur maður vippaði sér í land. Bjartur yfirlitum, í
pollabuxum og íslenskri lopapeysu. Með blik í auga sagði
hann mér sjóferðasögur sínar; af harðsókn á fiskislóðina
sem skilaði því að eftir þennan róður var áhöfnin með full-
fermi af góðum fiski og glóandi gjaldeyri. Þessi sjómaður
var flottur gaur, í bestu merkingu þeirra orða. Á Ísafjarð-
arflugvelli hitti ég fyrir nokkrum árum ungan mann –
sem ég raunar man fyrst eftir sem litlum snáða – en
þarna var hann kominn sem flugmaður og var
í úniformi með kaskeiti. Síðast frétti ég af
honum í arabalöndum þar sem hann flýgur
eins og engill og gerir það gott.
Og nær í tíma. Eitt af því skemmtilegasta
sem ég hef gert á þessu ári er þegar ég fór
austur á Mýrdalssand til að fylgjast með því
þegar víkingar Vegagerðar reistu þar nýja
brú yfir Múlakvísl, þegar þá fyrri tók af í flóði.
Og þrátt fyrir úrhelli – sem jafnvel gaf tilefni
til að ætla að Nói færi senn að leysa landfestar
Arkarinnar – hef ég sjaldan séð menn vinna af
jafnmikilli kappsemi enda skiluðu þeir sínu
bæði fljótt og vel og fyrr en nokkur vænti. Og
svo var dásamlega fallegt að fylgjast með
björgunarsveitarmanninum sem gekk milli
fólks sem beið eftir því að verða ferjað yfir
fljótið og bauð upp á kaffi. Allir voru þessir
menn að smíða brú til betra samfélags.
Fjórða sagan: Fyrir nokkrum dögum lagðist ég á bekk-
inn á læknastofu með einhvern hvell sem mér fannst rétt
að láta athuga. Og þá komu í röðum ungar súperhjúkkur
og klárir kandídatar sem greindu vandann og lögðu líkn
með þraut svo sá sem þetta skrifar gekk út eftir tvo tíma
eða svo og kenndi sér hvergi meins.
Svona gæti ég haldið áfram. Hvar sem ég fer verður á
vegi mínum gott, harðduglegt alþýðufólk sem vill vel.
Þess vegna er svo óendanlega dapurlegt að skrípafólkið
fái alla þá athygli sem raun ber vitni. Ég vona að breyting
verði þar á. sbs@mbl.is
Sigurður Bogi
Sævarsson
Pistill
Sögur af góðum Íslendingum
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
FRÉTTASKÝRING
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
S
tofnfjárhafar í Byr spari-
sjóði sem greiddu upp lán
sem þeir tóku hjá Glitni
banka vegna stofnfjár-
aukningar í sparisjóðnum
eru að athuga stöðu sína í framhaldi
af dómi Hæstaréttar sem leiddi til
þess að Íslandsbanki felldi niður úti-
standandi lán. Einnig þeir sem
greiddu fyrir hluti sína með sparifé
eða lántöku hjá öðrum.
Glitnir banki veitti stofnfjár-
höfum lán til að fjármagna stofnfjár-
aukingu í Byr sparisjóði og Spari-
sjóði Norðlendinga á árunum 2007
og 2008. Þegar sparisjóðirnir féllu
varð stofnféð einskis virði en lánin
stóðu eftir. Lánþegarnir vörðust og
unnu prófmál sem talið er að nái til
um 400 einstaklinga og 20 fyr-
irtækja.
Í dómi héraðsdóms sem Hæsti-
réttur staðfesti kemur fram að
Glitnir áttu frumkvæðið að og fjár-
magnaði stofnfjáraukningu sem fól í
sér að stofnfjárhafar margfölduðu
eign sína. Virtist það vera liður í
hlutafjárvæðingu sparisjóðsins sem
var að hluta til í eigu sömu aðila og
Glitnir.
Starfsmenn Glitnis töldu greini-
lega að lánveitingin væri með öllu
áhættulaus, þar sem verðgildi bréf-
anna væri mun meira. Þeir lánuðu
öllum sem þess óskuðu fyrir allri
aukningunni, háar fjárhæðir til
skamms tíma, meðal annars börn-
um, gamalmennum og nýstofnuðum
einkahlutafélögum.
Villandi upplýsingar gefnar
Áhersla var lögð á að sem flestir
nýttu rétt sinn. Við kynningu fyrir
stofnfjárhöfum var bent á að fólkið
myndi tapa 86% af eign sinni í spari-
sjóðnum ef það keypti ekki aukn-
inguna. Jafnframt var fólki sagt að
aðeins stofnbréfin sjálf væru til
tryggingar fyrir lánum og ekkert
minnst á þá áhættu sem fólst í því að
virði bréfanna og rekstur sparisjóðs-
ins gæti þróast til verri vegar. Þótt
þessar villandi upplýsingar væru
gefnar af starfsmönnum Byrs taldi
dómurinn að vegna frumkvæðis
Glitnis bæri hann ábyrgð á því að
gera lántakendum grein fyrir áhætt-
unni. Það var niðurstaða dómsins að
ósanngjarnt teldist að Íslandsbanki
byggði innheimtu lánanna, umfram
hin veðsettu stofnfjárbréf og arð af
þeim, á umræddum lánssamningum.
Þótt stofnfjárhafarnir tapi öllu
stofnfé sínu, gömlu jafnt sem nýju,
er það þeim sárabót að þurfa ekki að
greiða lánin. Dómurinn nær ekki til
allra tilvika. Þannig hafði hluti stofn-
fjárhafa greitt upp Glitnislánin,
sumir með fyrirvara en aðrir ekki.
Þeir eru að athuga stöðu sína. Hró-
bjartur Jónatansson hrl. sem fór
með mál stofnfjárhafa telur að þeir
sem greiddu með fyrirvara ættu að
geta sótt endurgreiðslu því reikna
megi með því að fyrirvarinn hafi lot-
ið að því að Glitnir hafi staðið að mál-
inu með lögmætum hætti. Allt eru
þetta sömu lánin og felld voru niður
með dómi Hæstaréttar, einnig lánin
sem stofnfjárhafar gerðu upp án
þess að gera fyrirvara.
Þeir stofnfjárhafar sem greiddu
aukninguna með eigin fé eða tóku
lán annars staðar eru einnig að
kanna sína stöðu. Þótt þeir hafi verið
blekktir til að kaupa bréfin, með
sama hætti og þeir sem tóku lán
hjá Glitni, geta þeir ekki varist
með sama hætti. Ekkert fé er
að sækja í bú Byrs sem gaf
út bréfin. Hins vegar er
spurning hvort hægt er að
sækja skaðabótamál vegna
útboðs á stofnfjáraukning-
unni. Glitnisdómurinn tekur
ekki á því.
Fleiri stofnfjárhafar
athuga stöðu sína
Morgunblaðið/Eggert
Sparisjóður Byr varð til við sameiningu sparisjóða vélstjóra, Hafnarfjarðar
og Kópavogs og síðast bættist Sparisjóður Norðlendinga við.
Afstaða Landsbankans til kröfu
stofnfjárhafa í Sparisjóðnum í
Keflavík um niðurfellingu
skulda vegna stofnfjárkaupa
liggur ekki fyrir. Fulltrúar bank-
ans og samtaka stofnfjárhafa
funduðu nýlega um málið og
von er á svörum bankans.
Stofnfjárhafar víðar um land
eru að athuga stöðu sína, í
kjölfar dóms Hæstaréttar um
mál stofnfjárhafa í Byr.
Hróbjartur Jónatansson hrl.,
sem fór með mál stofnfjárhafa
í Byr, segir að málin þurfi að
vera af svipuðu tagi, til þess að
hægt sé að nota Glitnismálið
sem fordæmi. Þurfi að
vera hægt að sýna
fram á að lánveit-
andi sem átti
hagsmuna að
gæta hafi komið á
framfæri röngum
eða villandi upp-
lýsingum um
skuldbindinguna.
Bíða svara
Landsbanka
MÁLIN VÍÐA Í ATHUGUN