Iðnaðarmál - 01.04.1964, Side 37

NÝJUNGAR
hjólsins við handlegginn getur not-
andinn dæmt um bratta stigans eða
dældarinnar.
Þá er stafurinn einnig búinn rauðu
deplandi ljósi, sem sett er á með rofa.
Er það til að gefa öðru fólki -— ak-
andi eða gangandi — vísbendingu
um, að blindur maður sé á ferð.
Stafurinn vegur aðeins l1/? kg, og
telur uppfinningarmaðurinn, að hann
muni kosta um £ 4.0.0. þegar hafin
verður fjöldaframleiðsla.
Uppfinningarmaður er Mr. Charles
Croker, Essendon, Ástralíu.
Ur „Australian Science Newsletter" nr. 2,
1963.
I. T. D. nr. 1284.
Lútar-kæliupplausn með
litlum tæringaráhrifum
Algengasti kælivökvinn — UPP‘
lausn af natrium-klóríd er mjög tær-
andi. Nú hefur verið skýrt frá nýjum
kælivökva, sem hefur aðeins örlítið
brot af tæringaráhrifum natríum-
klóríd upplausnarinnar.
Tilraunir hafa leitt í ljós, að 20%
natríum-klóríd upplausn leysir upp 2
g af málmi á 24 klst. af hverjum vfir-
borðsfermetra járnplötu, og jafnvel
meira af kopar-, zink- og alúmínvfir-
borði.
Tæringaráhrif hins nýja lútar-
vökva (samsetning hans er ekki til-
Framh. á 72. bls.
að virkja smávirkjun einir. 3.G00—
10.000 kW virkjanirnar geta orðið
tvisvar til þrisvar sinnum dýrari á
afleiningu en stórvirkjanirnar. Á
slíkri smástöð getur kostnaðarmunur-
inn numið 50—-100 milljónum krón-
um miðað við sama afl frá stórvirkj-
un. Á móti kemur svo kostnaður við
að flytja orkuna lengri leið frá stór-
virkjun í öðrum landshluta en frá
smávirkjun heima fyrir. Um þessi at-
riði þarf að sjálfsögðu að gera ná-
kvæmar áætlanir í hvert sinn og bera
saman mismunandi valkosti.
Á annan hátt getur það orðið hinu
litla orkuveitusvæði verulegt hags-
munamál að tengjast heldur stærra
orkuveitusvæði og stórvirkjunum en
að virkja heima fyrir. Með tengingu
við stórvirkjun tryggir hið minna
svæði sér að jafnaði aðgang að marg-
falt meira afli um tengiveituna en það
hefur fjárhagslegt bolmagn til að
virkja sjálft heima fyrir, eða hag-
kvæmt getur talizt að virkja þar,
meðan ekki er vitað um næga hag-
nýtingarmöguleika aflsins. Samband-
ið við stórvirkjun gefur meiri mögu-
leika en ella til staðsetningar afl-
frekra fyrirtækja á orkuveitusvæðinu
og til örari aukninga og losar hérað-
ið á sinn hátt úr einangrun og hokur-
búskap í orkumálum sínum.
Eins og áður er getið, verður með
samanburðaráætlunum um stofn-
kostnað og rekstur að fá skorið úr
því í hvert sinn, hvort hagkvæmara
er að virkja heima fyrir í héraði eða
tengjast við stóra virkjun í öðru hér-
aði eða landshluta, en það getur tæp-
lega orkað tvímælis að það er eftir-
sóknarvert fyrir héruð og landshluta
eins og Snæfellsnes, vestanvert Norð-
urland og Austurland að komast sem
fyrst í samband við stóra virkjun.
Hið sama gildir í rauninni einnig um
Laxárvirkjunarsvæðið, þótt þar sé
nú þegar um til muna meiri raforku-
vinnslu að ræða en á þeim þremur
svæðum, er nefnd voru.
Einn af kostum þess að tengja að-
skilin rafveitukerfi saman í eitt stærra
er sá, að orkuverin nýtast betur í
samrekstri en hvert út af fyrir sig.
Samreksturinn verður á ýmsan hátt
hagkvæmari en aðskilinn rekstur,
vatnsnotkun í vatnsorkuverum verður
drýgri, eldsneyti nýtist betur þar sem
um það er að ræða, eldsneyti sparast
við haganlegri vatnsnotkun eftir sam-
tengingu, vinnuafl sparast með aukn-
um möguleikum til verka- og vakta-
skiptinga og þörf á varaafli er minni
en ella.
Víða á landinu hagar svo til, að
fyrir hendi eru vatnsföll, sem að vísu
eru allhagkvæm til virkjunar, ef full-
virkjað er á virkjunarstað, en til
muna kostnaðarsamara að virkja í
svo smáum áföngum, sem gera þarf
vegna lítillar orkuþarfar héraðsins
meðan það er einangrað. Sem dæmi
um þetta má taka Laxá í S.-Þingeyj-
arsýslu. Ljóst er, að fullvirkjun Lax-
ár við Brúar er hlutfallslega ódýrari
en virkjun í mörgum áföngum. Því
kemur til athugunar, að tengja Lax-
árvirkjunarsvæðið nú við Suðurland
og við stórvirkjun þar í stað þess að
gera litla virkjun í Laxá, en fullvirkja
Laxá við Brúar síðar inn á heildar-
kerfið, er þá getur tekið við allri
orku þeirrar virkjunar. Um Hrauns-
fjarðarvötn á Snæfellsnesi gildir að
nokkru leyti hið sama. Ef virkjun
þess bíður þar til Snæfellsnes er kom-
ið í veitusamband við aðra hluta
landsins, verður Hraunsfjarðarvatn
væntanlega síðar virkjað í miklu
stærra orkuveri en nú kæmi til mála
að gera, og nýtist þá öðru vísi og
betur.
Lcmdsveita um Suðvestur-, Norðui-
og Austurland innan 10 óra
Eins og áður er fram tekið hljóta
niðurstöður áætlana og hagkvæmni
útreikninga að ráða í hvert sinn,
hvort virkja beri í héraði eða leggja
raflínu þangað frá fjarlægara orku-
veri. Þótt fullnaðaráætlanir og út-
reikningar séu enn ekki fyrir hendi
um þessi atriði virðast rök hníga
mjög að því, að búast við, að teng-
ingu Suðvesturlands, Snæfellsness,
vestanverðs Norðurlands, Laxárvirkj-
unarsvæðisins og Austurlands í eina
„landsveitu“ beri að gera að veru-
leika áður en tíu ár eru liðin héðan
í frá.
IÐNAÐARMÁL
71