Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.06.1993, Qupperneq 107

Tímarit Máls og menningar - 01.06.1993, Qupperneq 107
það rót sem kemst á Sigurbjörn í kjölfarið slítur tengsl hans við fjölskylduna. Eftir að Þórarinn litli, sáttabarn þeirra hjóna, verður fyrir þessari fólskulegu árás kviknar hugarglíman um guð að nýju og snýst nú um fyrirgefningu eða hefnd, hatur eða miskunnsemi. Þeir kaflar eru ein- hverjir bestu kaflar bókarinnar og sérlega vel skrifaðir. Þar sem Sigurbjöm ráfar um borgina með hitasótt og óráði, og minnir ekkert lítið á Raskolnikov stúdent, kemur glöggt ffam hver alvara er á ferðum vegna þess að brengluð skynjun hans á veruleikanum verður smám saman ofaná. Upp úr óráði hans hér kviknar allt í einu og óvænt hugmyndin um að drepa Guð- brand, sem kemur svo aftur upp löngu síðar; og það er einmitt þetta samspil tilviljana og ásetn- ings sem gerir söguna raunsæja. Hámark píslar- göngu Sigurbjamar er tvímælalaust heimsókn hans til meingerðamannsins Ketils, þar sem hann veifar Biblíunni og hagar sér eins og frels- aður maður. Lesandi gerir sér hins vegar grein fyrir því að það er ekki trúarvissa sem ber uppi hegðun hans hér, heldur frekar tilviljun. Það er tilviljun að Sigurbjöm veifar hér Biblíunni í stað þess hreinlega að kyrkja manninn. Illska æxlast af illsku Þegar hugsað er til skyldleika Tröllakirkju við sígildar raunsæissögur nítjándu aldar, hlýtur sú spuming að vakna hvort sagan leitist við að koma tilteknum boðskap á framfæri, líkt og raunsæissögur gerðu almennt þá og löngum síðar. I þessu efni skiptir mestu máli að hér fer því fjarri að hinn alvitri og hlutlægi höfundur sé með vísifingur á lofti eins og var svo áberandi í ýmsum sögum formúluraunsæis sem lögðu kapp á að benda lesanda fast á hinn seka og óréttlætið í samfélaginu. Hér eru ástæður harm- leiksins flóknari. Hugmyndaheimur kristindómsins er mikið til umræðu, eins og komið hefur frarn, en samt er hæpið að telja söguna benda beinlínis á fyrir- gefningarboðskap kristninnar sem einhveija allsheijarlausn í mannlegu félagi, til þess em illar afleiðingar ofbeldis Ketils alltof sláandi. Um leið eru líka dregnar fram veilur í samfélag- inu sem sannarlega vísa til okkar tíma, þar sem Ketill gengur brátt laus meðan fjölskylda þol- andans hefurbókstaflega verið lögð í rúst. Hlut- lægni frásagnarinnar er hér styrkur sögunnar, sem og sú flækja sálfræðilegra veilna, tilviljana og illvilja sem mótar gerðir manna. Hins vegar sýnist mér að af sögunni megi lesa þá almennu mórölsku niðurstöðu að illska leiði ávallt til illsku, ofbeldi fæði af sér ofbeldi. Þess vegna verður til dæmis aðeins tímaspursmál hvenær Sigurbjörn hefnir sín, hann er eins og gangandi tímasprengja. En ofbeldi er röklaust og til- viljunarkennt og í stað þess að Sigurbjöm láti „réttlátt" högg hefndarinnar nða yfir ofbeldis- manninn Ketil, þá lendir það fyrir samspil ým- issa þátta á hans besta vini. Það er margt fleira sem styður túlkun af þessu tagi, þ.e. að ofbeldi og illska séu nánast eins og bráðsmitandi sjúkdómar. Gott dæmi er þáttur Helga Sigurbjamarsonar í sögunni. Hann virð- ist ætla að verða sá í fjölskyldunni sem rís yfir aðstæður sínar, heilbrigður íþróttamaður í upp- hafi glæsilegs ferils. Við fylgjumst hins vegar með því hvernig ofbeldið gagnvart bróður hans verðurtil þess að vekjaí honum sjálfumofbeldi. Þegar Helgi heimsækir bróður sinn og konu hans í sumarbústaðinn fara að sækja á hann hugsanir um sams konar ofbeldisverk og Ketill hafði áður verið sakaður um: Að rota bróður sinn og taka konuna! Þessar hugsanir fylla hann andstyggð á sjálfum sér og reynast vatn á myllu þeirra sjálfseyðandi hvata sem íyrr hafa kvikn- að og leiða til falls hans. Persónusköpunin er líkt og sagan öll raunsæ í besta skilningi orðsins. Enda þótt flestar per- sónumar hafi ffemur skýrt markað hlutverk í heildarmynd sögunnar verður höfundur ekki sakaður um að hafa smíðað staðlaðar mann- gerðir. Flestar aukapersónumar eru þvert á móti afar minnisstæðar og vel gerðar. Við hlið Sigur- bjamar, sem eins og fyrr segir er möndulás verksins og þungamiðja siðferðilegrar umræðu þess, er stillt annars vegar hinum vammlausa og TMM 1993:2 105
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.