Reykjalundur - 01.06.1952, Qupperneq 7

tíu sjúklingar til ljóslækninga í spítalanum.
Samkvæmt skýrslu Steingríms Matthíasson-
ar héraðslæknis, voru skráðir 119 berkla-
sjúklingar í héraðinu árið 1924. Sjúkrahús-
ið fullnægði á engan hátt þeim kröfum, sem
gerðar eru til berklaspítala. Aðsóknin varð
óviðráðanleg. I kjallara voru brotnir niður
veggir og skot og geymslur rýmdar til þess
að koma þar fyrir nýjum sjúkrastofum. Þrátt
fyrir bezta vilja og ósleitilegt starf hins
ágæta læknis, Steingríms Matthíassonar, og
hjúkrunarliðs, var ekki unnt að koma við
fullnægjandi einangrun smithættulegra
sjúklinga í slíku húsnæði. Svipað þessu mun
ástandið hafa verið víða um land. Agangur
veikinnar var bersýnilegur og virtist vax-
andi. Heimili sundruðust, fjölskyldur hrundu
niður og börnin voru ofurseld háska vax-
andi smitunar.
Fyrstu tildrög. Heilsuhælissjóður.
Fyrstu tildrög heilsuhælisstofnunar á
Norðurlandi stafa frá árinu 1918. Það voru
konur landsins, sem í þessu, eins og svo
mörgum öðrum mannúðar- og nytjamálum,
stigu fyrsta skrefið. Á aðalfundi Sambands
norðlenzkra kvenna, sem haldinn var á Ak-
ureyri í júní það ár, var kosin níu kvenna
nefnd, þrjár úr hverju kvenfélagi bæjarins,
til þess að beitast fyrir fjársöfnun með heilsu-
hælisstofnun á Norðurlandi fyrir augum.
Aðalhvatamenn málsins voru þær Anna
Magnúsdóttir á Akureyri og Sigurlína Sig-
tryggsdóttir, húsfreyja á Æsustöðum í Eyja-
firði. Árangurinn af þessari forgöngu kvenna
var stofnun Heilsuhælissjóðs Norðurlands,
og söfnuðust í sjóðinn þegar í öndverðu veru-
legar upphæðir. Fyrsta átakið var mest,
eins og jafnan vill verða. Næstu árin óx
sjóðurinn mjög hægt. Helztu tekjur sjóðs-
ins fengust með fjársöfnun kvenfélaganna
á Akureyri og Ungmennafélags Akureyrar,
en þau höfðu um nokkurra ára bil sameigin-
legan fjársöfnunardag í sambandi við há-
tíðarfagnað 17. júní. Ýmsir höfðu lofað veru-
legum upphæðum í sjóðinn, er til fram-
kvæmda kæmi, og eftir sex ára fjársöfnunar-
starf var tahð, að sjóðurinn, að meðtöldum
loforðum, næmi nálægt 100 þús. kr.
Þetta var að vísu álitleg upphæð, en
myndi þó hrökkva skammt, og málið var
komið í eins konar sjálfheldu, áhuginn dofn-
aði og engin viðhlítandi forganga um frekari
aðgerðir né framkvæmdir í málinu.
Ný hreyfing.
Á öndverðu ári 1925 verður ný hreyfing í
þessu máli. Þykir mér ekki verða hjá því
komizt að greina frá tildrögum og hlutdeild
nafngreindra manna, enda þótt mér sé málið
skylt. I ársbyrjun 1925 hringdi til mín Jónas
Jónsson frá Hriflu, sem þá var landskjörinn
þingmaður, og benti mér á, að tímabært
mundi vera að hefjast handa í þessu nauð-
synjamáli Norðlendinga. Hvatti hann mig
til að beitast fyrir málinu og leitast við að
sameina áhugamenn og alla þá, er líklegt
mætti þykja, að gætu orðið málinu að liði,
10. janúar þ. á. var haldinn fyrsti fundur
um málið. Stjórnarnefnd Heilsuhælissjóðs
boðaði á fundinn lækna Akureyrarbæjar,
ritstjóra blaðanna og nokkra menn úr Ung-
mennafélagi Akureyrar. Var þar ákveðið að
hefjast handa um nýtt átak í málinu og láta
starfið ekki niður falla, unz því væri hrund-
ið í framkvæmd. Jafnframt hóf ég að rita
langan greinaflokk um málið (sjá Dag 15.
jan. 1925). Var þegar hafizt handa um
undirbúning félagsstofnunar, og áttu þar
hlut að margir ágætir menn. Pólitískar
deilur risu þá hátt í landinu, og voru við-
skiptin oft óvægileg. Ýmsir þeir menn, er
nauðsynlegt var að sameina í þessu máli,
töldust því miklir andstæðingar. En alvara
berklavarnamálsins og sameiginlegur sárs-
auki brúaði öll djúp, og ber að segja það
mönnum til verðugs lofs, að þeir rýmdu til
hliðar allri persónulegri og pólitískri óvild
og stóðu eins og bræður saman í þessu máli.
Mér er það ljúf minning, er ég gekk á fund
Ragnars Olafssonar konsúls, sem var stór-
brotinn og harðsnúinn andstæðingur, og fór
þess á leit, að hann tæki að sér formennsku
í fyrirhuguðu Heilsuhælisfélagi, hversu hann
Reykjalundur