Glóðafeykir - 01.04.1969, Blaðsíða 18

18
GLÓÐAFEYKIR
í íslenzkri þjóðlífsmynd, að ekki gefur tilefni til frekari skoðunar
eða umhugsunar. Það skyldi líka aldrei vera að eldri kynslóðin
hafi, í hrifningu sinni yfir afrekum samvinnufélaganna alið á þeirri
skoðun, að þau hafi leyst af höndum hlutverk sitt í eitt skipti fyrir
öll.
Unga fólkið skortir ekki félagslegan áhuga og skýringin á sinnu-
leysi þess um málefni samvinnufélaganna er því vart önnur en sú,
að það komi þar ekki auga á hæfileg viðfangsefni fyrir sig. En hér
er um hættulega missýn að ræða. Félagsleg verkefni á vegunr sam-
vinnuhreyfingarinnar hafa kannski aldrei verið meiri eða stórbrotn-
ari en einmitt nú.
Félagslegur grundvöllur samvinnuhreyfingarinnar hér á landi
mótaðist á fyrsta þriðjungi aldarinnar, og þá að sjálfsögðu af þeim
þjóðfélagslegu skilyrðum, sem í landinu ríktu. Mikill meirihluti
þjóðarinnar bjó þá í sveitum og viðskiptaleg viðfangsefni urðu því
einkum þau að skipta afurðunr bænda fyrir innfluttar nauðsynjar.
Félögin urðu afurðasölufélög, sem jafnframt stunduðu verzlun með
nauðsynjar sveitafólksins og þannig eru flest félögin byggð upp enn.
Það er athyglisvert og nauðsynlegt að samvinnumenn gefi gaum
að því, að verulegur hluti þessara félaga, og þá einkum hin minni,
hefur á undanförnum árunr átt í vaxandi reksturserfiðleikum. I
ernstökum tilfellum má finna sérstakar ástæður til þessara erfið-
leika, en í aðalatriðum eiga þeir rót sína að rekja td þjóðfélagslegra
breytinga, senr samvinnufélögin hafa vanrækt að laga sig að. Meðan
stórfelldari breytingar en nokkru sinni áður hafa átt sér stað í at-
vinnuháttum, samgöngum og búsetuskipan landsmanna hafa sam-
vinnufélögin verið föst í þeim skipulagsramnra, sem þeim var í upp-
hafi sniðinn. Dreifbýlið er starfsvettvangur þessara félaga, en þar
hefur fólkinu sífellt verið að fækka og nreð bættum samgöngum
hafa viðskiptamiðstöðvar eflzt, sem þjóna stærri svæðum en áður
var. Mjólkurbúiu taka yfirleitt afurðir frá stærri svæðunr en einstök
kaupfélög ná til og fyrirsjáanlegt er, að sláturhúsin konra eintrig til
rneð að gera það í náinni framtíð. í kjölfar afurðanna flyzt svo verzl-
unin til hinna stærri staða og þanrrig fjarar urrdarr aðstöðu hitrrra
smærri kauptúna og þeirra félaga, sern þar hafa starfsenri sírra.
Það þolir ekki larrga bið, að samvinnumenn geri ráðstafanir til
að taka félagslegunr afleiðingum af þessari þróun. Minni félögin
Irljóta að sameinast þeim stærri í sterkari félagslegar og viðskipta-
legar heildir. Vonir standa til þess að unga fólkið geri sér ljóst, að
samvinnufélögin geta því aðeins gegnt rnerku hlutverki sínu í fram-