Fréttablaðið - 15.07.2017, Blaðsíða 84

Hjartað í sýningunni eru tvö myndbrot af Guðrúnu. Annað frá því hún tók við styrk úr Rithöfundasjóði og hitt er sjö mín­
útna viðtal við hana í sjónvarpinu
1972. Það er gaman að heyra hana
tala,“ segir Marín Guðrún Hrafns­
dóttir um sýninguna Kona á skjön,
sem fjallar um ævi og störf Guðrúnar
Árnadóttur frá Lundi. Sýningin er í
gamla barnaskólanum á Aðalgötu 2
á Sauðárkróki en Marín segir stefnt
á að hún komi næst til Reykjavíkur.
„Það verður viðburður þegar Nauta­
flatafólkið fer til Reykjavíkur, gengur
þar um göturnar en þráir örugglega
ekkert heitara en að komast aftur í
Hrútadalinn,“ segir hún hlæjandi
og á þar við persónurnar úr Dalalífi,
þekktustu sögu Guðrúnar frá Lundi.
Alls liggja eftir hana 27 bækur.
Marín er langömmubarn Guð­
rúnar og sýningin er hluti af meist­
araverkefni hennar úr hagnýtri
Langamma var elskuð og hötuð
Sögur Guðrúnar frá Lundi voru á toppi vinsældalista þjóðarinnar í tvo áratugi en sköpuðu líka átök í bókmennta-
heiminum. Á Sauðárkróki er sýning um ævi Guðrúnar og höfundarverk sem Marín Guðrún Hrafnsdóttir stendur að.
„Kerlingabókaumræðan festist dálítið við Guðrúnu því vinsældir hennar fóru fyrir brjóstið á þeim sem vildu að þjóðin læsi eitthvað innihaldsríkara og uppbyggilegra,“ segir Marín. Fréttablaðið/Eyþór
bækur Guðrúnar frá lundi voru sannarlega lesnar ofan í kjölinn.
Í gang fór háðsádeila
á verk hennar með það
fyrir augum hreinlega
að kenna þjóðinni að
skammast sÍn fyrir að
lesa hana.
↣
Gunnþóra
Gunnarsdóttir
gun@frettabladid.is
KOMDU
Í
– dásamleg deild samfélagsins
OPIÐ UM HELGAR FRÁ KL. 11 – 17
K
V
IK
A
menningarmiðlun í Háskóla Íslands.
Samstarfskona hennar er Kristín
Sigurrós Einarsdóttir sem er búsett á
Sauðárkróki og hefur meðal annars
boðið upp á ferðir um slóðir skáld­
konunnar í Skagafirði. „Við fengum
muni, handrit og bréf hjá byggða­
safni og héraðsskjalasafni Skag­
firðinga til að búa til sviðsmyndir og
stemningu frá tímum langömmu, til
dæmis lítinn eldhúskrók og stofu­
horn. Svo vinnum við með bókakáp­
urnar og bókastaflana, meðal annars
eintök sem hafa verið lesin í tætlur.
Við vorum svo heppnar að fá gamla
barnaskólann, sem var vígður 1908,
undir sýninguna og getum ímyndað
okkur að Guðrún hafi gengið um þá
byggingu. Hún flutti reyndar ekki
á Sauðárkrók fyrr en 1939 en bjó á
Mallandi á Skaga og víðar í Skaga­
firði og Húnavatnssýslu fyrir þann
tíma. Þar var nú ekki mikið útstáelsi
á henni því þau 17 ár sem hún var
á Mallandi fór hún aðeins tvisvar á
Krókinn, það var ekki verið að rjúka
neitt í kaupstað.
Mér fannst mikilvægt að finna
myndir sem ekki var endalaust búið
að nota, við erum með sauðskinns­
skóna sem langamma notaði sem
inniskó síðustu árin, heklað sjal
og upphlutssettið hennar. Peysu­
fötin eru því miður ekki til. Þau voru
hennar vörumerki út á við og það
hefði verið gaman ef þau hefðu varð­
veist.“
aðdáendur höfðu enga rödd
Val sýningarmuna var ekki einfalt því
nafn Guðrúnar frá Lundi tengist ekki
bara íslenskri kvennasögu, heldur
líka rithöfundasögu, menningar­
pólitík og auðvitað samtíðarsögu
hennar. „Við þurftum að ákveða
hvaða sögu átti að segja,“ lýsir Marín.
„Út frá bókum Guðrúnar er hægt að
skoða sagnfræðilegar heimildir um
matargerð, vinnubrögð og þjóðhætti.
En við vildum segja sögu hennar og
bóka hennar og birta báðar hliðar,
hina neikvæðu umræðu í fjölmiðlum
sem af vinsældum bókanna spannst
og líka fjalla um fólkið sem elskaði
bækurnar hennar og hafði þær í
stásshillum á heimilinu. Á 7.  ára­
tugnum, þegar bækur Guðrúnar
höfðu verið efstar á vinsældalistum
Íslendinga í tæp 20 ár, kemur upp sú
umræða að þær séu kerlingabækur
og ekki par fínar, það sé bara einhver
lýður sem liggi í þeim. Menningar­
pólitíkin er alltaf þannig að línur eru
lagðar um hvað er gott og hvað vont
í bókmenntum og þar var allt mjög
klippt og skorið. Ljóðaformið var enn
öllu ofar og Íslendingar báru gríðar­
lega virðingu fyrir þjóðskáldunum.
En það var Sigurður A. Magnússon
sem kom með heitið kerlingabækur,
ekki um bækur Guðrúnar heldur sem
yfirheiti yfir þann fjölda skáldsagna
sem konur skrifuðu á sjöunda ára­
tugnum og nutu mikilla vinsælda.“
Marín hefur haldið fyrirlestra á
elliheimilum og hjá félagasamtökum
um Guðrúnu frá Lundi og haldið
endurmenntunarnámskeið í Háskóla
Íslands. Þar keðst hún hitta fólk sem
segir henni frá því hvernig hlaupið
var með bækurnar hennar milli
1 5 . j ú l í 2 0 1 7 l A U G A R D A G U R24 H e l G i n ∙ F R É T T A B l A ð i ð
1
5
-0
7
-2
0
1
7
0
4
:1
2
F
B
1
0
4
s
_
P
0
8
4
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
0
4
s
_
P
0
7
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
0
4
s
_
P
0
2
1
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
0
4
s
_
P
0
2
8
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 1
D
5
2
-D
C
7
8
1
D
5
2
-D
B
3
C
1
D
5
2
-D
A
0
0
1
D
5
2
-D
8
C
4
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
6
A

F
B
1
0
4
s
_
1
4
_
7
_
2
0
1
7
C
M
Y
K