Morgunblaðið - 03.06.2017, Side 12

12 DAGLEGT LÍF
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 3. JÚNÍ 2017
STERKIR OG
GÓÐIR POTTAR
Á ALLAR TEGUNDIR ELDAVÉLA
Ljósmynd/Egill Sigurðsson
Kattavinur Myndin, sem birtist í Vikunni 1972, var tekin á heimili dóttur
Guðrúnar þar sem alltaf voru kettir. Guðrún var mjög hrifin af dýrum alla
tíð og fannst erfitt að kveðja skepurnar þegar hún fluttist á Krókinn 1939.
Valgerður Þ. Jónsdóttir
vjon@mbl.is
Ævintýralegar vinsældirGuðrúnar frá Lundibreyttu engu um aðíslenska bókmennta-
elítan og háskólasamfélagið fitjuðu
upp á nefið og flokkuðu bækur henn-
ar með erlendum afþreyingarbók-
menntum og reyfararusli. Vel að
merkja – ef á annað borð var látið svo
lítið að minnast á þær í opinberri um-
ræðu. Ástarvellur, kaffibollaþvaður
og guðmávita hvaða lýsingar lærðir
menn viðhöfðu um metsölubækur
þessarar rosknu og hógværu sveita-
konu, sem kvaðst einungis skrifa sér
til ánægju. Í viðtölum síðar meir þeg-
ar stór hluti þjóðarinnar las allt sem
frá henni kom af fádæma áfergju,
baðst hún hálfpartinn afsökunar á því
að skrifa svona mikið, en sagði að sér
þætti afskaplega vænt um áhuga les-
enda.
„Gagnrýnisraddirnar voru sér-
staklega háværar á 7. og 8. áratug lið-
innar aldar. Fyrstu tíu árin eða svo
eftir að Dalalíf í fimm bindum, Af-
dalabarn og Tengdadóttirin í þremur
bindum, höfðu komið út, var ekki
mikið amast við henni. Fyrstu dómar
voru jákvæðir og allir hældu henni
fyrir sagnagáfu og persónusköpun,“
segir langömmubarn skáldkonunnar,
Marín Guðrún Hrafnsdóttir bók-
menntafræðingur, sem ásamt Krist-
ínu Sigurrós Einarsdóttur, leiðsögu-
manni og kennara, hafði veg og vanda
af sýningunni Kona á skjön - Sýning
um ævi og störf Guðrúnar frá Lundi,
sem opnuð verður í dag, 3. júní, á
Sauðárkróki, en þá eru 130 ár frá
fæðingu skáldkonunnar.
Boðið í eldhússkrókinn
Þær stöllur hafa undirbúið sýn-
inguna um eins árs skeið og víða leit-
að fanga, en hún er hluti af lokaverk-
efni Marínar Guðrúnar í hagnýtri
menningarmiðlun í Háskóla Íslands.
„Við segjum sögu Guðrúnar á 19
textaspjöldum, sem við gerum okkur
far um að setja fram á skemmtilegan
hátt þannig að frásögnin höfði bæði
til þeirra sem þekkja verk Guðrúnar
og sögu og hinna sem minna vita.
Mesti galdurinn var velja úr öllum
þeim heimildum sem við höfðum úr
að moða. Töluvert hefur varðveist af
persónulegum munum Guðrúnar, til
dæmis sauðskinnsskór, saumavél,
skyrta og svunta við peysuföt, sem
því miður eru glötuð. Einnig hvers-
dagslegir hlutir eins og kaffikanna og
-bollar, útsaumaðir dúkar og þvíum-
líkt sem við fengum að láni hjá barna-
börnum hennar, Byggðasafni Skaga-
fjarðar og fleiri söfnum fyrir norðan,“
segir Marín Guðrún.
Sjálf lagði hún til fjaðurpenna
langömmu sinnar, sem hún fékk að
gjöf frá ömmu sinni, dóttur Guð-
rúnar, fyrir margt löngu. „Guðrún
var reyndar þekkt fyrir að skrifa með
blýanti sem hún nýtti upp til agna.
Fjaðurpennann notaði hún allra fyrst
þegar hún hóf að skrifa, en þau hand-
rit eru týnd. Gamlar ljósmyndir og
munir úr eigu Guðrúnar gerðu okkur
svo kleift að útbúa stofu og eldhús-
krók í sýningarrýminu í líkingu við
heimili hennar á Sauðárkróki.“
Þá verða á sýningunni lifandi
myndir; sjónvarpsviðtal við skáldkon-
una frá 1972 og upplestrar úr bókum
hennar í útvarpinu. Sýningarhöf-
undar hafa um nokkurra ára skeið
haldið námskeið og verið með fyrir-
lestra um ævi og störf skáldkon-
unnar. „Við kynntumst þegar Kristín
Sigurrós bauð okkur ættingjunum í
fyrstu rútuferðina sem hún efndi til á
söguslóðir Guðrúnar; um Fljótin, út á
Skaga og um Sauðárkrók. Báðar er-
um við mjög áhugasamar um að halda
minningu hennar á lofti og rétta
hennar hlut,“ segir Marín Guðrún og
víkur talinu aftur að langömmu sinni
og arfleifð hennar:
Metsöluhöfundur í áratugi
„Ég var sjö ára þegar hún lést
og man lítið eftir henni að öðru leyti
en því að hún kom mér fyrir sjónir
sem sú hægláta og þægilega kona
sem hún var. Guðrún var 52ja ára
þegar hún og maður hennar, Jón Þor-
finnsson, brugðu búi og fluttust til
Sauðárkróks. Börnin þrjú voru flogin
úr hreiðrinu, Jón mikið að heiman við
smíðavinnu og því fékk hún loks næði
til að skrifa. Mig grunar að hjá henni
hafi kviknað draumur um útgáfu þeg-
ar frændi hennar, heildsali í Reykja-
vík, spurði hvort hann mætti fara
með eitt handritið til útgefanda.
Handritið flakkaði milli forlaga í
nokkur ár, en loks birtist Afdalabarn
sem framhaldssaga í Nýju kvenna-
blaði við miklar vinsældir. Þegar þar
var komið sögu afréð Gunnar Ein-
arsson hjá Leiftri, stofnandi Ísafold-
arprentsmiðju, að gefa út Dalalíf á ár-
unum 1946-1951, og Afdalabarn
1950.“
Þessar bækur og allar bækur
Guðrúnar næstu árin nutu þvílíkra vin-
sælda að annað eins hafði ekki þekkst.
Guðrún var ekki einnar eða tveggja
bóka höfundur heldur naut hún met-
vinsælda samfellt í tvo áratugi. Bæk-
urnar voru efstar á lista hvort sem litið
var til sölu eða útlána í bókasöfnum.
„Smám saman spunnust umræður um
að menningu þjóðarinnar færi hnign-
andi, þjóðin lægi bara í léttvægum
sveitasögum og hefði ekki lengur áhuga
á að lesa gömlu þjóðskáldin eða nýju,
framúrstefnuskáldin sem veltu sér upp
úr síðari heimsstyrjöldinni og öllu því
Metsöluhöfundur sem baðst
afsökunar á vinsældum sínum
Þegar bókmenntaelítunni og háskólasamfélaginu þótti vinsældir Guðrúnar frá
Lundi keyra um þverbak upphófust harmakvein um meinta menningarhnignun
þjóðarinnar, sem læsi gamla sveitarómana sér til óbóta. Talað var um „kell-
ingabókmenntir“, reyfararusl og þar fram eftir götunum. Upp úr aldamótum fór
skáldkonan smám saman að fá uppreisn æru í bókmenntalegu tilliti. Ný Guð-
rúnar-bylgja gekk í garð og í dag, 3. júní, þegar 130 ár eru frá fæðingu hennar,
opna þær Marín Guðrún Hrafnsdóttir og Kristín Sigurrós Einarsdóttir sýn-
inguna Kona á skjön um ævi og störf Guðrúnar frá Lundi.
Fuglavernd býður upp á fuglaskoðun í
Friðlandinu í Flóa á morgun, sunnu-
daginn 4. júní. Leiðsögumaður að
þessu sinni verður Hlynur Óskarsson,
dósent við Landbúnaðarháskóla Ís-
lands og forsvarsmaður Votlendisset-
urs Íslands. Fuglaskoðunin hefst
klukkan 17:00 við fuglaskoðunarskýlið
sem er við bílastæðið í Friðlandinu.
Votlendisfuglar einkenna svæðið og
eru bein tengsl við nálæg fuglarík
svæði eins og fjöruna, Ölfusárós og
Ölfusforir.
Fuglalífið er sérstaklega auðugt og
tegundaríkt á varptíma en nærri 25
tegundir verpa þar að staðaldri.
Fugl ársins 2017, lómurinn, er ein-
kennisfugl svæðisins. Mikilvægt er að
vera í stígvélum eða nær vatnsheldum
skóm því frekar blautt er á svæðinu.
Munið eftir sjónaukanum og einnig er
gaman að hafa með sér handbók um
fugla.
Allir velkomnir og ókeypis aðgang-
ur.
Vefsíðan fuglavernd.is
Fuglaskoðun í Friðlandinu í Flóa
Morgunblaðið/Ómar
Fugl ársins 2017 Fuglavernd valdi lóminn sem fugl ársins 2017.
Skannaðu kóðann
til að fara inn á
vefsíðuna