Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Qupperneq 29

runalega mál beinu ræðunnar er annað en notað er í frásögninni þar sem
mælandinn tekur það sérstaklega fram, sbr. skýringuna í línum 9 og 10 på
islandsk naturligvis. Þessu má líkja við merkt málvíxl (e. flagged code-
switching), þ.e. víxl sem gefin eru til kynna í orðræðunni með ýmsu móti,
svo sem með hiki, tafsi, látbragði eða með skilaboðum þar að lútandi (e.
metalinguistic comment), og athyglin þar með dregin að þeim (sbr. Poplack
2004:593, Romaine 1995:153). Hér er að vísu engin málvíxl en engu að
síður vísað á upprunamálið með skýringunni på islandsk naturligvis eins og
reyndar má líka álykta af ytri kringumstæðum. Clark og Gerrig (1990:
777) segja slíkar ábendingar eina leið mælanda þegar málið sem hann talar
fer ekki saman við málið á þeim orðum sem vitnað er til. Önnur leið er að
víxla málum, sbr. 4.1, og segja þeir að hvort tveggja séu merktar aðgerðir.
Þriðja leiðin sé svo sú að hvorki víxla málum né gefa vísbendingar um
upprunamálið og það sé hin viðbúna aðferð.
Framangreind dæmi eru skýr vitnisburður um beina ræðu sem ekki
getur verið orðrétt tilvitnun heldur að einhverju leyti sköpun þess sem
mælir. Innihaldið er mótað í búning af mælandanum sem er þá hvort
tveggja í senn flutningsmaður og höfundur beinu ræðunnar en upphafs-
mennirnir eru hins vegar tengdafaðirinn í (10), foreldrarnir í (11) og litla
stúlkan í (12) sem orðin eru lögð í munn, sbr. (4). Dæmi af þessari gerð
eru sterk vísbending um að beina ræðan sé gjarnan endursköpuð en ekki
óbreytt frumgerð segðarinnar, sbr. umfjöllun í 2.2.
Þetta getur tekið á sig flóknari mynd þar sem auk umbreytingar mæl-
anda á máli hinnar upprunalegu segðar er einnig víxlað málum við beinu
ræðuna (sbr. Alfonzetti 1998:199). Hér er eitt dæmi um það úr efni -
viðnum. Dæmið er að vísu ekki afgerandi en þó má greina þetta ferli.
(13) Fjöllin13
V 1. der først da jeg kom til Norge
2. så fjeldene
3. det er vi så vant til
4. på Island
DS 5. ja
V 6. så da jeg kom
7. så
8. først da
9. hu hu hu
10. {ha}
Bein ræða og málvíxl hjá tvítyngdum Dönum 29
13 Endurgjöf spyrils í línu 5 er merkt sem DS. Bókstafurinn V merkir að viðmælandi
hafi orðið.