Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Qupperneq 87

einar freyr sigurðsson
Fallvarðveisla í færeysku og íslensku
1. Inngangur
Í þessari grein er fall í færeysku og íslensku til skoðunar. Hér verður fall
í þolmynd og tilvistarnafnháttum, sem ég nefni svo, skoðað en í báðum
setningagerðum „varðveitist“ fall mun síður í færeysku en íslensku. Mark -
miðið hér er ekki að setja fram setningafræðilega greiningu sem útskýrir
hvers vegna fall varðveitist síður í færeysku en íslensku, heldur að benda
á ýmis atriði sem þarf að rannsaka betur til þess að við getum öðlast meiri
skilning á setningagerðunum sem og á varðveislu falla í málunum tveimur.
Það er vel þekkt að orðasafnsfall (a.m.k. þágufall og eignarfall) varð -
veitist á rökliðum í þolmynd í íslensku, sjá (1).1 Hins vegar varðveitist for m -
gerðarþolfall germyndar ekki í þolmynd, sjá (2).
(1) Íslenska
a. Ég hjálpaði Jóni (þgf.).
b. Jóni (þgf.) var hjálpað.
(2)a. Ég las bókina (þf.).
b. Bókin (nf.) var lesin.
Í germyndarsetningunni í (1a) stýrir sögnin hjálpa þágufalli á andlagi sínu.
Í samsvarandi þolmyndardæmi í (1b), þar sem enginn sjáanlegur gerandi
er, færist rökliðurinn Jóni úr andlagsstöðu í frumlagssæti. Aftur úthlutar
sögnin hjálpa, sem hér er í þolmynd, þágufalli til rökliðarins. Í þessi tilfelli
getum við talað um fallvarðveislu, þrátt fyrir að hér sé ekki gert ráð fyrir
að þolmynd sé leidd út frá germynd (eða germynd út frá þolmynd).2
Íslenskt mál 39 (2017), 87–106. © 2017 Íslenska málfræðifélagið, Reykjavík.
1 Þakkir fá Hjalmar P. Petersen, Zakaris Hansen og Ragnar Sigrunarson fyrir um -
ræður um ýmis færeysk dæmi. Þá þakka ég nemendum Hjalmars fyrir að dæma fyrir mig
setningar í nóvember 2015 og Hjalmari fyrir að safna svörunum saman og senda mér þau.
Ég þakka einnig Hlíf Árnadóttur fyrir athugasemdir sem og áheyrendum á Frænda fundi
9. Ég þakka Höskuldi Þráinssyni ritstjóra og tveimur nafnlausum ritrýnum fyrir gagnlegar
athugasemdir.
2 Alls staðar þar sem minnst er á varðveislu falls í þessari grein er átt við samtímalega
varðveislu í afleiðslu setninga en ekki að fall hafi varðveist frá eldri málstigum.