Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Blaðsíða 119

nú ekki til prýði í alvarlegum kveðskap (Ragnar Ingi Aðalsteinsson 2013:
56; Svein björn Beinteinsson 1985:xxvi–xxvii).
Lítum nú nánar á rímið par – Framsóknar. Fyrra orðið hljóðritum við
[phaːr] — sérhljóðið er langt og samhljóðið er stutt. Síðasti hlutinn af orð -
inu Framsóknar yrði venjulega hljóðritaður [ar]. Í eðlilegum framburði er
sér hljóðið stutt og samhljóðið líka stutt. En þegar þetta atkvæði er hækk -
að í tign í kveðskapnum og kveðið að því til ríms verður það að falla undir
þá íslensku hljóðskipunarreglu að hafa annaðhvort langt sérhljóð eða langt
sam hljóð. Í vísupartinum hér að ofan verður framburðurinn [aːr] — sér -
hljóðið er lengt miðað við eðlilegan framburð.
Nú getum við spurt: Er það augljóst að í tilfellum sem þessum hljóti
sérhljóðið að lengjast? Ég hygg að svo sé ekki. Snemma á barna skóla árum
mínum tók ég einhvers konar próf í stafsetningu og þurfti þar að staf setja
orð sem mig minnir að hafi verið Ingólfur. Ég hljóðaði mig í gegn um
orðið, lið fyrir lið, og var í vafa um síðasta hlutann. Endar orðið á ur eða
urr? Á endanum þótti mér seinni möguleikinn hljóma réttar og ritaði
orðið með endingunni „urr“. Ég fékk villu fyrir þá úrlausn og heima fyrir
þótti þessi villa sérstaklega spaugileg. Gamanið sem hent var að þessu er
vænt anlega ástæða þess að þetta situr mér í minni. En ég held enn að ég
hafi í einhverjum skilningi haft rétt fyrir mér. Ég held það sé ekkert í mál -
inu sjálfu sem gerir stafsetninguna „Ingólfur“ rökréttari en „Ingólfurr“.
Að sama skapi held ég að það sé hefð sem grundvallast á stafsetningu að
ríma orðið Framsóknar við par frekar en við barr.
Þessi saga af þvermóðskufullum nemanda telst ef til vill ekki sterkt
sönn unargagn. En sem betur fer eru fleiri heimildir til í málinu. Lær -
dóms ríkt er að skoða tilfelli þar sem rímatkvæðið endar á [n]. Í (11) er eitt
dæmi frá 17. öld, dæmið í (12) er frá 18. öld og í (13) er dæmi frá 19. öld.
(11) „Hvað er að um hestinn minn,
hingað slyngur kemur ei inn?“
Glósum ljósum gegndi hinn
og greitt fram reytti málsrökin.
(Olgeirs rímur danska XLIII.59; Björn K. Þórólfsson
og Finnur Sigmundsson 1947:509)
(12) Formálann so fella kann,
fögur sögu lína
vekur þann, er vísum ann,
um Viðris svanna ísklæddan.
(Brávallarímur VI.9; Björn K. Þórólfsson 1965:45)
Hjarta málfræðingsins 119