Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Blaðsíða 118

6. Rím og stafsetning
Í kveðskap á enskri tungu er það vel þekkt að hefð og stafsetning hefur
áhrif á rím skáldanna. Greinargóða lýsingu á þessu má lesa hjá C.L.
Wrenn (1943) og skiptir hann slíku rími í nokkra flokka. Einn flokkurinn
er rím sem einhvern tíma var hljóðrétt og styðst síðan við hefð og staf -
setningu. Til dæmis nefnir hann rímið hand – wand hjá John Milton á 17.
öld. Þá var sú hljóðbreyting um garð gengin sem gerði sérhljóðin í þessum
orðum ólík en þó lét höfuðskáldið sér líka að ríma orðin saman í krafti
hefðar og stafsetningar (Wrenn 1943:34–35). Um rím af þessu tagi eru
mýmörg dæmi í ensku. Helge Kökeritz (1966:31) segir:
[A]lready in the 16th century, and probably earlier, there had apparently
developed a rhyming tradition that was to some extent independent of the
contemporary pronunciation. Each new generation of poets preferred to use
more or less the same rhymes as the preceding one and continued to do so
long after some of the syllables they coupled in rhyme had ceased to be
pronounced alike; in such cases the conventional spelling preserved an illu-
sory, purely graphic or visual identity which had no counterpart in the pro -
nunciation of the rhyming syllables. This is the genesis of the eye rhyme,
e.g., love : prove, good : blood, still a characteristic of English prosody.3
En snúum okkur þá aftur til Íslands.
Í íslenskum kveðskap síðari alda kemur það víða fyrir að einkvæð orð
ríma við síðasta atkvæði fjölkvæðra orða á þann hátt að atkvæði sem
venju lega eru áherslulaus ríma við hefðbundin áhersluatkvæði. Kristján
Árna son (2013:197–198; 2011:271–272; 1987:45–46; 1983:57–58) er vanur
að taka dæmin í (10).
(10)a. Þessa hátíð gefur okkur guð;
guð, hann þekkir allan lífsfögnuð
b. Ætlar nú þetta auma par
upp í ból til Framsóknar?
Rím af þessu tagi kemur til skjalanna í rímnakveðskap á 16. öld. Á 17. öld
verður það almennt og hefur haldist fram á þennan dag – þótt það þyki
Haukur Þorgeirsson118
3 Kristin Hanson (2002) túlkar sumt öðruvísi en Kökeritz og leggur meira upp úr því
að tiltekin sérhljóð rími saman á hátt sem er að einhverju leyti kerfisbundinn. Hún afneitar
þó ekki krafti hefðarinnar og segir til dæmis „love and prove will always rhyme after Shake -
speare’s Sonnets“ (Hanson 2002:220).