Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Qupperneq 140

Ef einblínt er á eitt kyn eru færri beygingarmynstur í boði og minni mögu -
leiki á að mótdæmi geti verið til. Eigi að síður má spyrja hvort til séu dæmi
um að tvö orð hafi sama kyn og sama viðskeyti en mismunandi beyg ingu.
Svo virðist raunar vera og ég er ekki fyrstur til að halda því fram.
Eiríkur Rögnvaldsson (1986) hefur rætt „dæmi um að sama viðskeytið
sé notað bæði með sterkri og veikri beygingu í sama kyni“ og nefnir þar
meðal annars viðskeytið -leik en með því má mynda óhlutstæð nafnorð af
lýsingarorðum. Hér eru þrjú nafnorð með því viðskeyti ásamt þeirri beyg-
ingu sem mér er töm:
(4) nf. fróð-leik-ur veik-leik-i sann-leik-ur5
þf. fróð-leik veik-leik-a sann-leik-a
þgf. fróð-leik veik-leik-a sann-leik-a
ef. fróð-leik-s veik-leik-a sann-leik-a
Tíðnileit í tímarita- og dagblaðasafninu Tímarit.is (http://timarit.is/) sýnir
að allur þorri notkunardæma er í samræmi við mína máltilfinningu. Til
dæmis finnst ekkert nýlegt dæmi um nefnifallsmyndirnar fróðleiki eða
veikleikur.
Einnig má líta á dæmi um sterka og veika beygingu með viðskeytinu
-ung:
(5) nf. systr-ung-ur sveit-ung-i
þf. systr-ung sveit-ung-a
þgf. systr-ung-i sveit-ung-a
ef. systr-ung-s sveit-ung-a
Bæði þessi nafnorð eiga við tengda einstaklinga og eru mynduð af öðrum
nafnorðum. Það er eðlilegt að líta svo á að í þeim sé sama viðskeytið þótt
algengasta beygingin sé mismunandi.
Haukur Þorgeirsson140
5 Vissulega kemur til álita að greina þetta þannig að um sé að ræða tvö orð, sannleiki
og sannleikur, sem hafi sömu merkingu og standi í fyllidreifingu (sbr. Kristínu Bjarnadóttur
2014:125). Það er þó betur í samræmi við mína málvitund að líta á þetta sem eitt orð. Ég
beygi orðin kærleikur og hugur á sama hátt og gæti mynstrið átt uppruna sinn í tilhneigingu
til að forðast tilbrigði í stofni orða, í þessu tilfelli framgómun. Nefna má að sama beyging-
armynstur er einnig til í færeyskum mannanöfnum, t.d. nefnifall Dávur, auka föll Dáva
(Andreasen og Dahl 1997:212, Lockwood 1955:29–30; Hammershaimb 1891:lxxxi) og
hlýtur þar að eiga sér einhverja aðra skýringu. Mikið óyndisúrræði væri að greina þetta svo
að Dávur heiti í rauninni tveimur nöfnum sem standi í fyllidreifingu. Eðlilegra virðist að
sætta sig við að beygingarmynstrið -ur í nefnifalli og -a í aukaföllum sé raun verulegt, þótt
sjaldgæft sé, bæði í færeysku og íslensku.