Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Qupperneq 80

37 málhafar
Já ? Nei Röð
(10) Jón hefur satt að segja greinilega gert mistök. 76% 21% 3% talgjörð > sýnileiki
(11) Jón hefur greinilega satt að segja gert mistök. 3% 32% 65% sýnileiki > talgjörð
(12) Jón hefur satt að segja skiljanlega engan áhuga. 30% 16% 54% talgjörð > mat
(13) Jón hefur skiljanlega satt að segja engan áhuga. 9% 32% 59% mat > talgjörð
Tafla 1: Afstaða tveggja atviksorða sem fela í sér talgjörð, sýnileika og mat.
Munurinn er skýrastur í (10) og (11) þar sem flestir telja að betur fari á að
láta talgjörðaratviksorðið fara á undan sýnileikaatviksorðinu. Í töflu 1
kann þó að koma á óvart hvað dæmi (11–13) fá neikvæða dóma. Þar er
ekki undanskilið dæmi (12) sem er með „réttri“ innbyrðis röð atviksorða
samkvæmt Cinque (1999) en samsvarandi dæmi með uppstokkaðri röð
(13) fær þó enn hraklegri undirtektir.
Töluverður munur er á viðbrögðum málhafa við innbyrðis röð tengi-
atviksorðs annars vegar og sýnileika- og matsatviksorðs hins vegar eins og
sjá má í töflu 2:
37 málhafar
Já ? Nei Röð
(14) Hann hefur samt greinilega megrast. 50% 25% 25% tenging > sýnileiki
(15) Hann hefur greinilega samt megrast. 8% 22% 70% sýnileiki > tenging
(16) Hann hafði samt sem betur fer sloppið 65% 14% 21% tenging > mat
ómeiddur.
(17) Hann hafði sem betur fer samt sloppið 30% 30% 40% mat > tenging
ómeiddur.
Tafla 2: Afstaða tveggja atviksorða sem fela í sér tengingu, talgjörð og sýnileika.
Jóhannes Gísli Jónsson (2002) heldur því fram að afstaða tengiatviks -
orðs ins til atviksorða af þessu tagi sé frjáls í íslensku en þessar niður -
stöður benda til að málhafar hallist mun frekar að því að hafa tengiatviks -
orðið á undan.2
Í töflu 2 eru dæmi um mismunandi innbyrðis röð þriggja atviksorða í
sömu setningu. Slíkar setningar fá almennt neikvæða dóma (HÍ):
Ásgrímur Angantýsson80
2 Eins og ritstjóri bendir á mætti fyrirfram búast við því að „þyngd“ atviksliða gæti
skipt einhverju máli varðandi kjörstöðu þeirra í setningu enda er oft sagt sem svo að litlir
og léttir liðir standi frekar framarlega í setningum en þungir aftar og í einhverjum tilvikum
getur það tengst upplýsingagildi. Þetta er atriði sem vert væri að skoða nánar en í fljótu
bragði blasa áhrif af þessu tagi ekki við í þeim setningum sem prófaðar voru.