Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Qupperneq 166

þórunn blöndal
Andmæli við doktorsvörn Hönnu Óladóttur
1. Inngangur1
Það var ánægjulegt að fá í hendur doktorsritgerð Hönnu Óladóttur, Skólamál -
fræði. Hver er hún og hver ætti hún að vera? Um markmið og áhrif málfræðikennslu á
unglingastigi grunnskóla, einkum vegna þess hversu lítið er til af fræðilegum rann-
sóknum á málfræðikennslu í íslenskum grunnskólum.
Skólafólki og öðrum þeim sem hafa fylgst með umræðu um íslenskukennslu
í grunn- og framhaldsskólum er vel kunnugt um að kennsla í íslenskri málfræði
hefur sætt gagnrýni um áratuga skeið og sitt sýnist hverjum. Kennarar og leik-
menn deila um gagnsemi kennslunnar og nemendur dæsa. Framhalds skóla kenn -
arar segja stundum að nemendur kunni bara ekkert í málfræði þegar þeir koma
úr 10 ára grunnskólanámi og þeir nota þann tíma sem þeim er skammtaður til að
berja í brestina. Þrátt fyrir viðleitni þeirra heldur söngurinn áfram þegar nemend-
ur koma upp í háskóla, í kennaramenntun eða nám í íslensku.
Á þessum nótum hefur umræðan verið og menn eru ósammála um ástæður
þess að íslensk málfræði virðist ganga svo illa í nemendur. Og fólk spyr: Er efnið
matreitt á nógu áhugaverðan hátt? Eru þessar nýtískuaðferðir ekki alveg ómögu-
legar? Er ekki greiningarmódel Björns Guðfinnssonar það sem alltaf gefst best?
Ömmurnar, mömmurnar, afarnir og pabbarnir og jafnvel kennararnir lærðu allir
sína málfræði dável með þeim aðferðum — af hverju ekki að halda sig við þær —
teikna upp dálka og fullgreina? Og kenna börnunum að greina rétt mál frá röngu?
Hanna Óladóttir velur sér þetta átakasvæði til rannsókna — hún vill vita
hvernig þessari kennslu hefur verið háttað gegnum tíðina og hvernig hún fer nú
fram og hvað nemendum og kennurum finnst um kennsluna. Með orðum höf-
undar er rannsókninni ætlað að „leggja lóð á vogarskálarnar í þessari umræðu —
um hvað málfræðikennslan eigi að snúast og hvert inntak skólamálfræðinnar ætti
að vera“ (bls. 5).
Ritgerðinnni er skipt í nokkra mislanga kafla. Í 2. kafla (31 bls.) er annars
vegar fjallað um hugtakið málfræði og ólíkar merkingar þess og hins vegar er þar
rætt um mál og einstakling og mál og samfélag. Heiti kaflans er lýsandi fyrir inni-
1 Spurningarnar sem hér eru bornar upp eru þær sömu og spurt var við vörn en
orðalagi aðeins hnikað til þannig að það falli að birtingu á prenti. Aðfaraorð spurninga eru
ögn ítarlegri hér en þau voru við vörnina. Þess skal getið að við andmælendur, Finnur
Friðriksson og ég, unnum sameiginlega að umsögn, inngangsorðum og spurningum.