Rit Mógilsár - 01.03.2004, Blaðsíða 6

6
að mikilvægi þess fyrir íbúa Fljótsdals er dregið fram. Að lokum eru
niðurstöður dregnar saman þar sem meðal annars er fjallað um
styrkleika og veikleika Héraðsskóga sem bjargráðs.
Þessari rannsókn er ætlað að varpa ljósi á hvernig fólk í sveitum
tekur á breyttum aðstæðum sem gerendur. Hún undirstrikar mikilvægi
margvíslegra bjargráða í dreifbýli og dregur fram þá þætti sem vert er
að hafa í huga þegar stefnt er að víðfeðmum nýsköpunarverkefnum í
staðbundnum samfélögum.
Ritgerð þessi byggir á rannsóknarverkefni mínu til meistaraprófs
í mannfræði við Félagsvísindadeild Háskóla Íslands. Hér er fræðilegri
umfjöllun haldið í lágmarki en áhersla lögð á umfjöllun um aðstæður og
bjargráð íbúa í Fljótsdal.

4 FRÆÐILEGUR RAMMI
HNATTVÆÐING
Í Íslenskri orðabók er hnattvæðing skilgreind sem: „Aukin samskipti og
viðskipti af ýmsu tagi milli þjóða heims, m.a. vegna bættra fjarskipta og
samgangna.“ (Mörður Árnason, 2002). Þetta er mjög afmörkuð
skilgreining, hún vísar fyrst og fremst til hagrænna þátta hnattvæðingar
og þjóða en tekur ekki til hnattvæðingar staðbundinna (e. local)
samfélaga.
Hugtakið hnattvæðing vísar ef til vill fyrst og fremst til aukins
hreyfanleika og þeirrar tilfinningar fólks að heimurinn sé á einhvern hátt
að skreppa saman. Það er með öðrum orðum ekki einungis um að
ræða samtengt hagkerfi og aukið flæði fjármagns, heldur einnig aukinn
hreyfanleika fólks, hluta, ímynda og tækni og þekkingar sem á sér
stað. Á sama tíma hafa andstæður í tilveru fólks orðið skarpari, bilið á
milli ríkra og fátækra breikkar og á meðan að hreyfanleiki sumra eykst
er kyrrstaða annarra staðfest.
Tveir megin hugmyndastraumar um inntak hnattvæðingar hafa
verið áberandi á síðustu árum (Giddens, 1999; Giddens og Hutton,
2000). Annars vegar er lögð áhersla á þá hugmynd að í rauninni hafi
ekki svo mikið breyst frá fyrri tímum, hnattvæðing sé nánast orðin tóm.
Bent er á að utanríkisverslun sé hlutfallslega ekki mikilvægari nú en oft
áður og ríki byggi enn á innanríkisviðskiptum. Hnattvæðing er tengd við
uppgang hugmyndafræði nýfrjálshyggjunnar sem hefur lagt hagræn
gildi til grundvallar samfélagi og menningu og hefur að sumra mati
orðið að viðurkenndum sannleika í vestrænu samfélagi (Bourdieu,
1998a; Hirst og Thompson, 1996; Swyngedouw, 2000). Hins vegar er
þeirri skoðun haldið á lofti að hnattvæðing hafi í för með sér