Rit Mógilsár - 01.03.2004, Blaðsíða 9

9
tengslanet sér til hagsbóta.
Sjálfsmyndarvídd vísar til sköpunar og endursköpunar sjálfsmynda
í „hnattsvæddu“ (e. glocalized) samhengi. Eins og áður hefur komið fram
snýr hnattsvæðing ekki síst að einstaklingum og daglegu lífi fólks. Ein
forsenda virkrar hnattsvæðingar er að fólk geti byggt upp
merkingarbærar sjálfsmyndir við breyttar aðstæður, fundið sér stað og
merkingu.
Hugtakið bjargráð er tæki til að greina mismunandi aðferðir fólks til
að takast á við breytingar. Þessi skipting bjargráða í þrjár víddir þjónar
fyrst og fremst til aðgreiningar á mismunandi þáttum sem koma við sögu
í aðferðum fólks til að takast á við aðstæður sínar. Í mismunandi
samhengi eru víddirnar misáberandi og það er mikilvægt að undirstrika
að þær skarast allar í daglegu lífi fólks.
FÉLAGSLEGUR AUÐUR
Félagslegur auður er margslungið og umdeilt hugtak sem hefur verið
notað í ólíkri merkingu í mismunandi samhengi. Forsenda greiningar á
mikilvægi félagslegs auðs í staðbundinni þróun er að ganga út frá því að
hagkerfi samfélaga sé samofið félagslegum tengslum og sé þannig háð
félagslegri formgerð samfélaga. Út frá þessari kennisetningu er hægt að
taka tillit til áhrifa félagslegra aðgerða einstaklinga og formgerðar á
hagræn ferli í samfélögum.
Áður en lengra er haldið er rétt að gera nánari grein fyrir þeim
skilningi sem ég legg í hugtakið auð (e. capital) hér á eftir. Ég byggi á
umfjöllun Bourdieus (1986; 1998b) um mismunandi gerðir auðs. Að mati
Bourdieus er auður uppsöfnuð vinna, efnisleg eða líkömnuð (e.
embodied). Auður býr í hlutgerðum og huglægum formgerðum
veruleikans og liggur skipulagi samfélagsins til grundvallar3. Auður
kemur þannig reglu á samfélagið. Ef ekki væri auður væri samfélagið
svipað rúllettu þar sem allir þátttakendur hefðu sömu möguleika frá
byrjun og hvert atvik væri sögulega sjálfstætt og óháð fyrri atvikum. Það
tekur tíma að búa til og safna auði en hann hefur eiginleika til
endursköpunar og býður því upp á mögulegan hagnað.
Umfjöllun Bourdieus um auð þjónar fyrst og fremst sem myndlíking
til að skýra gangverk samfélagsins. Það verður að varast að taka orð
hans of bókstaflega á þann hátt að líta ávallt á auð sem stöðuga
efnislega eign. Auður er afurð tengsla og er í sumum tilfellum líkari ferli
en formi eða fasta. Það á til dæmis við um félagslegan auð.
Bourdieu skilgreinir félagslegan auð sem:
3 Hlutgerðar og huglægar formgerðir vísa til skipulagningar samfélagsins og þess hvernig við lærum að
skynja það. Ákveðin merking býr í hlutum og efnislegri uppbyggingu þjóðfélagsins. Hún mótar huglæga
skynjunarhætti okkar en er á sama tíma mótuð af þeim (skynjunarháttunum) í gagnvirku ferli.