Rit Mógilsár - 01.03.2004, Page 18

18
byggðastyrkja. Að hans mati er það meginástæða þess að þjóðin sætti
sig við að láta svo mikið fjármagn sem raun ber vitni í þennan málaflokk.
Eiríkur (Landbúnaðarháskólanum) hefur svipaða sýn á málið. Hann telur
að megin rót vandans sem sauðfárrækt glímir við í dag sé að
framleiðslutakmarkanir voru ekki byggðastýrðar frá upphafi.
Stjórnmálamenn hafa ekki treyst sér til að stýra niðurskurði í
sauðfjárrækt og það hefur þýtt flatan niðurskurð sem hefur veikt stöðu
greinarinnar allrar. Hann tók skýrt fram að það væri ekki hægt að ætlast
til að bændur eða Bændasamtökin hefðu frumkvæði að byggðastýringu
þar sem þetta væri ekki stéttarmál í sjálfu sér heldur byggðamál. Í hans
huga eru beingreiðslur fyrst og fremst greiðslur til samfélagsins til
styrkingar ákveðnum byggðum.
Arnar (Landssamtökum sauðfjárbænda) sagði að eins mætti líta á
beingreiðslur sem stuðning við neytendur. Byggðasjónarmiðin skipta þó
einnig máli og hann sagði:
En auðvitað styður þetta byggðirnar líka og ég býst við að á
þeirri forsendu hafi okkur [sauðfjárbændum] tekist að ná því
fjármagni inn í sauðfjársamning núna síðastliðinn vetur,
sem raun varð á… með því að höfða til byggðasjónarmiða.
Forsenda ríkisins fyrir beingreiðslum til bænda virðist því að mörgu leyti
vera byggðarök. Sauðfjárrækt hefur verið beintengd byggðastefnu
stjórnvalda. Þegar sala á greiðslumarki verður frjáls er því hægt að
kaupa styrki sem eru að einhverju leyti byggðastuðningur og færa þá til
og frá einstökum byggðum. Þar af leiðandi virðist forsenda fyrir því að
tengja sauðfjárrækt og byggðastuðning vera brostin. Mjög líklegt er að
bú á ákveðnum svæðum stækki og þar af leiðandi færast
beingreiðslurnar til færri og stærri framleiðanda. En hvaða leiðir er þá
hægt að fara til að losa sauðfjárrækt úr þeirri klemmu sem hún er í, þar
sem hún á annars vegar að lúta lögmálum markaðarins og hins vegar
að þjóna sem byggðameðal?
Í máli viðmælenda minna komu fram þrjár mögulegar leiðir til að
leysa þá klemmu sem sauðfjárrækt og byggðastefna virðast vera í. Það
er að taka upp byggðastyrki, byggðastýrða framleiðslustyrki eða
markaðstengingu með framleiðslustyrkjum.
Umræða um byggðastyrki án tengsla við einstakar atvinnugreinar
er að gerast háværari innan stjórnkerf isins. Snorri
(Landbúnaðarráðuneytinu) talaði um að það biði landbúnaðarins að fara
í gegnum umræðu um endurskilgreiningu á atvinnugreininni í heild sinni.
Í þessu sambandi er vísað til fjölbreytts hlutverks landbúnaðarins. Það
vísar til þess að landbúnaður er annað og meira en frumframleiðsla
matvæla. Hann hefur menningar-, sögu- og félagslegt gildi. Út frá þessu
er erfitt að taka einhverjar sérstakar atvinnugreinar til hliðar og styrkja