Rit Mógilsár - 01.03.2004, Síða 19

19
sérstaklega. Sigurður nefnir til dæmis að það er ekkert í sjálfu sér sem
segir að það ætti frekar að styrkja kindakjötsframleiðslu en aðra
framleiðslu. Afurðirnar eru ekki sérstakar í sjálfu sér. Því ætti að velta fyrir
sér hvort ekki sé rétt að styrkja fólk til búsetu án tillits til hvað það tekur
sér fyrir hendur. Svipaðar hugmyndir hafa komið fram í skýrslum
Byggðastofnunar (sjá t.d. Byggðastofnun, 1999) þar sem bent hefur verið
á möguleika á skattaívilnunum og afskriftum námslána fyrir íbúa
ákveðinna svæða.
Byggðastýring framleiðslustyrkja gengur ekki eins langt að því leyti
að beingreiðslur (eða framleiðslustyrkir í annarri mynd) myndu enn vera
notaðar til byggðastuðnings. Þá fengju framleiðendur hins vegar misháar
greiðslur eftir búsetu. Það er ljóst að samtök bænda gætu ekki tekið undir
þessa leið. Pólitísk sátt yrði ekki um að gera upp á milli félagsfólks með
þessum hætti. Það sama á við fulla markaðstengingu greinarinnar sem
myndi í raun þýða að stór hluti sauðfjárræktar yrði lagður niður.
Af viðmælendum mínum hallaðist Arnar (Landssamtökum
Sauðfjárbænda) helst að þeirri leið:
Það gengur ekkert upp ef við ætlum að reka sauðfjárrækt
sem einhvern félagspakka sko…við verðum að reka þetta á
arðssemissjónarmiðum þar sem við lifum ekkert af
félagslega þættinum.
Að hans mati verður að koma sauðfjárrækt út úr byggðakerfinu og inn í
markaðshagkerfið ef það á að takast að efla hana sem atvinnugrein. Þrátt
fyrir markaðsvæðingu greinarinnar er ljóst að hún mun þurfa
framleiðslustyrki nema neytendur séu tilbúnir að borga mun hærra verð
fyrir afurðirnar. Sauðkindin er ekki hagkvæmur kjötframleiðandi miðað við
til dæmis svín og mun ávallt eiga undir högg að sækja ef styrkja nýtur
ekki við í einhverju formi. Arnar sér fyrir sér að bændur fái greiðslur í
samræmi við magn og gæði framleiðslunnar. En hvað þá með
byggðirnar?
Opinber byggðastefna stjórnvalda hefur verið rekin í gegnum
Byggðastofnun. Löngum hefur starf hennar einkennst af „
slökkviliðsaðgerðum“ þar sem fyrirtæki í vanda hafa fengið fyrirgreiðslur
og lán. Á tíunda áratugnum varð ákveðin stefnubreyting í starfsemi
Byggðastofnunar og nýjar markaðsvænni áherslur voru teknar upp
(Byggðastofnun, 1998, 1999). Þar er lögð höfuðáhersla á að efla
frumkvæði og framtak heimafólks, „að hjálpa fólki þar [á landsbyggðinni]
að hjálpa sér sjálft, en ekki aðeins að taka við hlutunum frá öðrum
(skáletrun höfundar) (Byggðastofnun, 1999, bls. 25). Í skýrslum
Byggðastofnunar koma ýmsar áhugaverðar hugmyndir fram, en hins
vegar hefur skort á framkvæmdir. Byggðastofnun hefur ekki frekar en
aðrir aðilar sem tengjast málinu nein úrræði fyrir þau sem myndu missa