Morgunblaðið - 19.06.2021, Side 30

30 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 19. JÚNÍ 2021
BÍLABÚÐ BENNA
KOLEFNISJAFNAR OPEL benni.is
Bílasala Suðurnesja
Reykjanesbæ
Njarðarbraut 9
Sími: 420 3330
Ib bílar
Selfoss
Fossnes A
Sími: 480 8080
Bílabúð Benna
Reykjavík
Krókháls 9
Sími: 590 2020
SPENNAN LOSNAR
NÝ MOKKA–E – 100% RAFBÍLL
MOKKA-E
Verð: 4.590.000 kr.
B
irt
m
e
ð
fy
rirv
ara
u
m
m
y
n
d
-
o
g
te
x
tab
re
n
g
l.
Til að borgarlínan
geti keppt um fólks-
flutninga við einkabíl-
inn skal setja hana á
sérakreinar í miðju
vegar og tefja alla
aðra bíla. Þetta er þó
ekki nóg. Reykjavík
skal vera byggð upp
af 15 mínútna „græn-
um“ hverfum með
allri þjónustu og þar
dvelji íbúarnir milli
þess sem þeir sækja vinnu í mið-
borginni. Þannig á að endurheimta
lífshætti fólks sem voru fyrir
nokkrum áratugum, skapa „retró“
Reykjavík. Út fyrir sitt hverfi
mega þeir helst ekki fara á eigin
bíl. Þar skulu taka við umferðar-
tafir, engin bílastæði finnast á
áfangastað og eigi þeir leið um
miðbæjarsvæðið skulu þeir greiða
umferðargjöld. Þjónustan sem
boðið er upp á innan hverfanna
skal líka vera það fjölbreytt að
íbúarnir þurfi ekkert að leita út
fyrir sitt hverfi utan vinnutíma.
Gengur þetta upp?
En er það nóg að setja
verslunarrými í einhver miðlæg
hús hverfanna og gott kaffihús við
hliðina? Nei, ef verslunin á að lifa
þar verður hún að geta keppt við
stórmarkaðina sem bjóða vöruúr-
val og meiri samþjöppun fjöl-
breyttra verslana undir sama
þaki. Jafnvel í tiltölulega stórum
hverfum sér maður að versl-
anirnar eru oftast litlar og með
áherslu á góðgæti og skyndibita
en takmarkað úrval dagvöru og
verðlag töluvert hærra en í stór-
mörkuðum.
Við höfum séð þá þróun verða á
undanförnum áratugum að fólk fer
til vinnu sinnar í bíl og kemur við
í stórmarkaði í bakaleiðinni til að
gera innkaup dagsins. Mun það þá
ekki gerast fyrir þá sem þurfa að
taka borgarlínuna til vinnu að þeir
taka hana aftur heim, ná í bílinn
og aka síðan erinda sinna sem áð-
ur, skutla börnum, fara í stór-
markað, heimsækja aldraða for-
eldra og svo framvegis? Leiðakerfi
borgarlínu er ekki fyrir slíkar
ferðir. Glansmyndir þær sem okk-
ur eru sýndar af nýjum hverfum
bera heldur ekki með sér að næg
bílastæði verði við verslanir. Bíla-
stæðin verða áfram
við stórmarkaðina og
fólki finnst betra að
hafa bíl til að flytja
þunga innkaupapoka,
þótt stutt sé farið.
Ferðum og ferðatím-
um einfaldlega fjölg-
ar.
Til að þessar
geymslur fyrir vinnu-
afl miðborgarinnar
geti verið sem næst
henni stendur víst
líka til að skófla verk-
stæðum og slíkum
rekstri út í byggðajaðar svo hin
nýju hverfi geti tekið plássið yfir.
Eitthvað kostar það. Akstur til og
frá þessari þjónustu lengist og
umferð frá Gullinbrú upp á Vest-
urlandsveg verður of mikil. Virð-
ingin gagnvart fólki og fyrir-
tækjum þess mætti vera meiri.
Að dreifa vöru til stórmarkaða í
tafalítilli umferð er lítið mál. Að
dreifa henni í smáverslanir út um
allt höfuðborgarsvæðið í hálf-
kæfðri umferð kostar miklu lengri
tíma, fyrirhöfn og stærri sendi-
bílaflota. Maður á sendibíl fer um
30 ferðir á dag til viðbótar einka-
erindum á eigin bíl. Þessi og önn-
ur áhrif á atvinnulífið geta orðið
alvarleg.
Það er erfitt að sjá að jafnvel
þreföldun á fjölda íbúa á hektara
nægi til að hverfaverslanir geti
keppt við stórmarkaði. Þó skal
stefnt að þéttingu byggðar og það
í þágu loftslagsmála. Erlendis er
talið að slíkar ráðstafanir séu ein-
hver dýrasti sparnaður á mengun
andrúmslofts sem völ er á. Verja
á beint hátt í 100 milljörðum
króna í borgarlínu og síðan bæði
sóa tíma fólks og hækka verð
íbúða þeirra. Saman lagt má
þarna tala um margra tuga eða
hundrað milljarða kostnað árlega.
Sjá menn raunverulega enga betri
leið til að vinna í þágu loftslags-
mála? Slíkar leiðir eru þó til.
Stundum er í þessu samhengi
minnst á heimsmarkmið Samein-
uðu þjóðanna. Samþykkt þeirra
var á sínum tíma talin viðurkenn-
ing á þeirri staðreynd, að ef ár-
angur á að nást í lofslagsmálum
verða þjóðir heims að fylgjast að,
þar á meðal fátækari ríkin. Ár-
angur næst einfaldlega ekki í
loftslagsmálum nema lyfta fyrst
lífskjörum í þessum ríkjum upp í
eitthvað sem er farið að nálgast
okkar lífskjör hér. Þar er verk að
vinna. Íslendingar hafa getið sér
gott orð fyrir störf sín að þróun-
arhjálp innan þess sem nefnt er
„bláa hagkerfið“, en það eru ríki
sem eru að einhverju eða öllu
leyti háð fiskveiðum. Þessi hópur
þjóða nýtur sérstakrar athygli
bæði hjá Sameinuðu þjóðunum
og Alþjóðabankanum sem leggja
viðbótarfjármagn til verkefna
sem þar eru unnin. Þau verkefni
er gjarnan unnin af fyrirtækjum
í einkageiranum frá ríkari lönd-
um með stuðningi sinna ríkis-
stjórna. Það má á þessu sviði
takast á við stór verkefni og gera
mikið gagn fyrir tiltölulega lítið
fjárframlag. Á þessu sviði erum
við Íslendingar betur færir en
flestir aðrir um að láta til okkar
taka svo mikið gagn verði að.
Hugsi menn um loftslag er pen-
ingum betur varið þarna en í
borgarlínu.
Fjárfesting í borgarlínu, ásamt
afleiddum félagslegum kostnaði
fyrir þjóðina vegna hennar og
þéttingar byggðar, getur fljót-
lega farið að draga úr hagvexti
landsins. Reykjavík getur sjálf
farið að hrörna ef önnur sveit-
arfélög á svæðinu ná að soga til
sín rjómann af fyrirtækjum og
útsvarsgreiðendum borgarinnar.
Samkeppni milli sveitarfélaganna
er mikil þótt þau geti sameinast
um að kreista fé út úr ríkinu. Að
endurheimta retró Reykjavík
með borgarlínu sem hryggjar-
stykki virðist þannig vera verk-
efni sem er allt að því dæmt til
að misheppnast.
Retró Reykjavík,
virkar sú hugmynd?
Eftir Elías
Elíasson » Fjárfesting í borg-
arlínu, ásamt af-
leiddum félagslegum
kostnaði fyrir þjóðina
vegna hennar og þétt-
ingar byggðar, getur
fljótlega farið að
draga úr hagvexti
landsins.
Elías Elíasson
Höfundur er verkfræðingur.
eliasbe@simnet.is
Tvær mektarkonur,
talskonur eldri borg-
ara, hafa boðið sig
fram til þings en því
miður sýnast þær ekki
munu hljóti brautar-
gengi, því er verr. Þær
eru Þórunn Svein-
bjarnardóttir, fv. for-
maður landssambands
eldri borgara, LEB,
og Ingibjörg H.
Sverrisdóttir, formaður félags eldri
borgara, FEB. Þórunn fór í framboð
fyrir Framsókn þar sem situr svik-
ull formaður en Ingibjörg bauð sig
fram fyrir Sjálfstæðisflokkinn þar
sem er engu skárri formaður og
svikull gagnvart eldri borgurum og
sýnir hvernig fólk í þeim flokki
hugsar yfirleitt til eldri borgara þar,
sem sýnist að Ingibjörg fái ekki
mikið brautargengi. Ég hélt reynd-
ar, sem er önnur saga, að Ingibjörg
væri að hallast að Miðflokknum eftir
mjög svo skelegga framkomu henn-
ar með miðflokksþingmönnum í
orkupakka 3-málinu, þar sem sjálf-
stæðismenn kusu að afhenda ESB,
þeirri örmu stofnun, auðlindir Ís-
lands.
Miðflokkurinn, undir forystu þess
ágæta manns Sigmundar Davíðs,
sem aftur á móti er ekki reyndur að
svikum, hefði tekið fúslega á móti
baráttukonu fyrir málefnum eldri
borgara. Eitt verð ég að benda
ágætri Þórunni á, sem mikla áherslu
hefur lagt á uppbyggingu sjúkra-
heimila, sem er auðvitað hið besta
mál en þó ekki alveg aðalatriðið
heldur hvernig Bjarni fjármála-
ráðherra heldur ellilífeyrisþegum í
þúsundatali svo illa höldnum fjár-
hagslega að þetta fólk á sér ekkert
líf. Hver vill lifa á strípuðum 260
þúsund krónum á mánuði frá Trygg-
ingastofnun? Í mörgum tilfellum vill
þetta fólk búa sem lengst heima hjá
sér, með þá einhverri heimilishjálp,
en sér sér ekki fært peningalega og
fer þá gegn vilja á sjúkraheimili til
að forðast peningaáhyggjur.
Það má flokka ellilífeyrisþega í
þrennt: Í fyrsta lagi opinbera starfs-
menn, sem fá góðar greiðslur úr líf-
eyrissjóðum auk bóta frá Trygg-
ingastofnun og hafa það
nokkuð gott. Í öðru lagi
menn úr iðnaðargeir-
anum með þokkalegar
eftirlaunagreiðslur og
hafa það bara nokkuð í
lagi. Í síðasta lagi er
svo fólkið sem lifir við
sult og seyru á stríp-
uðum bótum frá Trygg-
ingastofnun eða 260
þúsund krónum á mán-
uði eins og fyrr segir.
Ég fullyrði að enginn
vandi væri að leysa mál þeirra verst
settu ef illvilji Bjarna fjármála-
ráðherra stæði ekki þar í vegi.
Gamla máltækið „búum öldruðum
áhyggjulaust ævikvöld“ er orðið
hjóm eitt í hans huga.
Þriðja konan, sem hafði erindi
sem erfiði, er Ingibjörg Ísaksen,
bæjarfulltrúi á Akureyri, sem leiðir
lista Framsóknar í NA-kjördæmi og
Ásmundur Einar barnamálaráð-
herra skipaði til að leiða vinnuhóp í
málefnum aldraðra og vonandi að
hún standi sig betur á þeim vett-
vangi en hún hefur t.d. staðið sig í
húsnæðismálum hjá eldriborg-
arafélagi Akureyrar, EBAK. Ekki
er vitað til að Ingibjörg hafi beitt sér
eða talað fyrir stækkun á allt of litlu
húsnæði í Bugðusíðu, sem er til há-
borinnar skammar fyrir bæjar-
stjórnina að bjóða 1.800 manna
EBAK upp á til funda og annars
samkomuhalds. Ingibjörg þessi er
samt sögð hafa komið verulega að
málum við uppbyggingu Listasafns-
ins á Akureyri í gamla Mjólkur-
samlagshúsinu, sem fór hálfan millj-
arð fram úr áætlun, nokkuð vel að
verki staðið, en þar virðist ekki hafa
vantað peninga, fyrir svo utan það
að mál margra er að allt öðruvísi
hefði verið hægt að standa að mál-
um.
Eftir Hjörleif
Hallgríms
Hjörleifur Hallgríms
» Það er alltaf sama
sagan; ólíkt hefst
fólk að, ekki síst þegar
eldri borgarar eiga í
hlut.
Höfundur er eldri borgari
á Akureyri.
Baráttukonur fyrir
málefnum eldri
borgara í framboð