Morgunblaðið - Sunnudagur - 20.03.2022, Síða 12

UPPELDI
12 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 20.3. 2022
J
afnréttisbyltingin er okkur ótrúlega mik-
ils virði, bæði konum og körlum. Hún
hófst þegar konur tóku sér um síðir
stöðu við háborðið, fyrst inni á heim-
ilunum, síðan á almennum vinnustöðum,
þá í stjórnmálum og loks eru þær farnar að
láta að sér kveða í fjármálaheiminum. Nú síð-
ast báru konur svo hitann og þungann af bar-
áttunni við Covid-19, bæði innan og utan heim-
ilis,“ segir Ólafur Grétar Gunnarsson,
fjölskyldu- og hjónaráðgjafi og þátttakandi í
tengslabyltingu karla undanfarinn aldarfjórð-
ung eða svo.
Hann segir sigur kvenna mikinn en jafnrétt-
isbylting þeirra hafi um leið reynst vera mikil
gjöf fyrir karla, þvert á það sem þeir hefðu
kannski búist við. „Ekkert var frá þeim tekið,
nema valdhrokinn, en í staðinn hafa þeir öðlast
dýpri tengsl við sjálfa sig og maka sína, jafn-
framt því að þeir geta nú fundið sig miklu bet-
ur í föðurhlutverkinu en áður,“ segir hann.
Ýmsa áfanga má greina í jafnréttisbylting-
unni. „Það er óhætt að segja að Bríet Bjarn-
héðinsdóttir hafi riðið á vaðið. Síðan fylgdi
kosningaréttur kvenna í byrjun 20. aldar.
Jafnréttislöggjöf í nokkrum skrefum. Sókn
kvenna út á vinnumarkaðinn. Félagsbyltingin
á sjöunda og áttunda áratugnum þegar konur
uppgötvuðu vald sitt. Getnaðarvarnir og fæð-
ingarorlof,“ rifjar Ólafur Grétar upp.
Í þessu sambandi nefnir hann líka tilkomu
fæðingarorlofs feðra í upphafi þessarar aldar.
Það hafi ekki bara veitt feðrum tækifæri til að
dýpka sambandið við börnin sín, heldur líka
leyst konur undan þeirri ábyrgð að bera næst-
um einar ábyrgðina á fyrstu mánuðum og
misserum í ævi barnsins. „Sigurinn felst sum
sé í því að karlar taka næsta stóra skrefið í átt
að jafnri umönnunarábyrgð fjölskyldunnar.
Þannig hjálpum við bæði konum og körlum og
eyðum ójafnvæginu sem verið hefur við lýði og
losum konur undan of mikilli ábyrgð. Karlar
vilja stíga upp og ekki vera byrði.“
Fordæmi sjómanna
Það kemur kannski einhverjum á óvart en
Ólafur Grétar segir að halda megi fram með
gildum rökum að innblásturinn að þessum
sigri sé sóttur til Slysavarnaskóla sjómanna.
„Lengi vel ríkti þegjandi samkomulag hér á
landi um að óhjákvæmilegt væri að á hverju
ári færust eða slösuðust alvarlega tugir sjó-
manna við Íslandsstrendur. Íslensk eða erlend
skip fórust með manni og mús og allir urðu
sorgmæddir svolitla stund en héldu svo áfram
og hugsuðu sem svo að svona væri þetta bara.
Hafið gaf og hafið tók.“
Svo varð hugarfarsbreyting. Slysavarnir
þróuðust hröðum skrefum og bylting varð þeg-
ar Slysavarnaskóli sjómanna tók til starfa.
Sjómenn höfðu nánast litið á það sem örlög að
svo og svo margir hlytu að fara á hverju ári, en
nú urðu engir ötulli talsmenn slysavarna en
sjómennirnir sjálfir. „Enginn fer lengur á sjó-
inn nema hafa numið í Slysavarnaskólanum og
reglulega sækja þeir ný námskeið til að halda
við kunnáttunni. Sjómenn ganga nú á undan
með góðu fordæmi og sjá um að öryggis-
reglum sé framfylgt um borð í skipum þeirra. Í
stað þess að ábyrgðin sé bara hjá útgerðar-
mönnum, þá gæta þeir nú hver annars. Árang-
urinn er ótrúlegur – sjö ár í röð án þess að al-
varleg slys hafi orðið á sjó. Þetta er fordæmi á
heimsmælikvarða, enda frægt orðið.“
Ólafur Grétar spyr hvort ekki sé ástæða til
að taka uppvaxandi kynslóðir í landinu jafn al-
varlega og sjómenn:
„Ber ekki samfélaginu skylda til að veita
þeim hliðstæða vernd og fullvöxnum sjómönn-
um? Hvar er gat í undirbúningi að farsælu
æviskeiði barns? Jú, – feður verða oft sárlega
utanveltu í því ferli að undirbúa og fylgja eftir
fæðingu og fyrstu árum barns.“
Allt er hægt með réttum aðferðum
Enda þótt við séum á réttri leið segir Ólafur
Grétar enn þá vanta upp á að umönnunarbyrði
foreldranna sé jöfn. Þess vegna hyggst hann
hleypa af stokkunum verkefninu „Allt er hægt
með réttum aðferðum“. Áætlað er að verkefnið
standi í 1.000 daga og Ólafur Grétar segir best
að það hæfist sem allra fyrst. „Verkefnið, sem
ég hef þróað með hjálp rannsókna færustu sér-
fræðinga, hefur það markmið að hámarka
ávinninginn af tilkomu fæðingarorlofs fyrir
feður, með fræðslu og aðstoð sem kallað hefur
verið eftir allt frá árinu 1995.“
Til að gera betri grein fyrir manninum þá
heldur hann úti Meðgöngufræðslu Ólafs Grét-
ars á Facebook og Instagram og býður þar
verðandi og nýjum foreldrum fræðslu sér að
kostnaðarlausu. „Mæður fá ókeypis mæðra-
vernd og í jafnréttisríki þurfa feður feðra-
vernd.“
Með þessum námskeiðum sinnir hann 10-
15% verðandi feðra sem „fyrsta stoppistöð“,
eins og hann kallar það, sem gefur þeim auk-
inn fyrirsjáanleika og aukna vitund um eigin
styrk- og veikleika. „Ef þörf er á frekari að-
stoð og stuðningi bendi ég þeim á að leita sér
hjálpar við fyrsta tækifæri, til dæmis hjá geð-
heilsuteymi HH fjölskylduvernd eða hjá sjálf-
stætt starfandi sérfræðingum.“
Fræðslan og aðstoðin eru sérstaklega hönn-
uð fyrir verðandi feður og feður í fæðingar-
orlofi ásamt mökum þeirra á landinu öllu. Í
framhaldi af þátttöku í feðraverndinni, sem
feður skrá sig í sjálfir, býðst fjölskylduvernd
ásamt maka.
„Sérstök áhersla er lögð á þá sem eiga maka
sem starfa í félags- eða heilbrigðisþjónustu
ásamt þeim sem fást við kennslu eða löggæslu.
Það er að segja störf sem útheimta bæði mik-
inn tíma og orku hjá þeim sem þeim gegna.
Segja má að sökum vinnuálags verði þessar
stéttir að eiga maka sem ber skilyrðislaust
50% umönnunarábyrð.“
Eitt skref í þessari fræðslu – sem Ólafur
Grétar kallar feðravernd – er að styðja karl-
menn til þess að mynda tengsl við barn og
maka sem hjálpar þeim að takast á hendur að
minnsta kosti hálfa umönnunarábyrgð.
„Fræðslan er byggð á bestu þekkingu og
þrautreyndum aðferðum sem erlendir og inn-
lendir sérfræðingar hafa beitt.“
Málefnið brennur á Ólafi Grétari eins og
kemur fram í greininni Fjölskylduvernd, feður
og frumtengsl – reynsla af sjálfboða- og hug-
sjónastarfi í nýjasta tímariti Geðverndarfélags
Íslands. Þar lýsir hann áhugaverðu ferðalagi,
þar sem fjölskyldan er í fyrirrúmi. „Það rímar
vel við áherslur Geðverndarfélags Íslands um
aukna fræðslu fyrir foreldra og fagfólk með
„Á sama tíma og ráðherra vill – rétti-
lega – að Ísland verði til fyrirmyndar í
loftslagsaðgerðum þarf líka aðgerðir
til að tryggja að íslensk börn séu ekki
áfram í neðstu sætum Evrópu í námi
– og færni í félagslífi,“ segir Ólafur
Grétar Gunnarsson.
Morgunblaðið/Eggert
Ekkert var frá þeim
tekið, nema valdhrokinn
Þótt við séum á réttri leið þá vantar enn upp á að umönnunarbyrði foreldra sé jöfn. Þess vegna hyggst Ólafur Grétar Gunnarsson
fjölskyldu- og hjónaráðgjafi hleypa af stokkunum verkefninu „Allt er hægt með réttum aðferðum“. Það hefur það markmið að
hámarka ávinninginn af tilkomu fæðingarorlofs fyrir feður, með fræðslu og aðstoð sem kallað hefur verið eftir í meira en 25 ár.
Orri Páll Ormarsson orri@mbl.is
’
Sigurinn felst sum sé í því að
karlar taka næsta stóra skrefið
í átt að jafnri umönnunarábyrgð
fjölskyldunnar. Þannig hjálpum
við bæði konum og körlum og eyð-
um ójafnvæginu sem verið hefur
við lýði og losum konur undan of
mikilli ábyrgð. Karlar vilja stíga
upp og ekki vera byrði.