Morgunblaðið - Sunnudagur - 20.03.2022, Síða 24

24 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 20.3. 2022
MENNTUN
Smáratorgi 1, 201 Kóp., s. 588 6090, vl@verkfaeralagerinn.is
Verkfæralagerinn
Ennþá meira úrval af
listavörum
Listverslun.is
Mán.-fös. kl. 9-18, lau. kl. 10-17, sun. kl. 12-16
K
annanir sýna að um það bil
39% barna í Reykjavík
(2019) ná ekki að lesa sér til
gagns við lok 2. bekkjar. Þetta hlut-
fall þyrfti að lækka niður í 10-20%,
sem er markmið Kveikjum neist-
ann!-nálgunarinnar. Prófessor
Sissel Skaalvik kallar bilið milli
þeirra sem hafa færni til að læra að
lesa og þeirra sem hafa líffræði-
legar ástæður fyrir lestrarerfið-
leikum „menntunarlesblindu“ (e.
educational dyslexia).
Skoðum þetta aðeins betur. Alls
eru það um 39% barna í 2. bekk í
Reykjavík sem ekki hafa náð læsi
við lok skólaársins (gátu ekki lesið
sér til gagns). Fræðimennirnir John
Stein (Oxford University) og Joel
Talcott (Aston University) telja að
2-4% einstaklinga hafi lífeðlisfræði-
legar ástæður fyrir lesblindu (e. vis-
ual processing problems).
Í vísindagreinum er oft sagt að 4-
10% einstaklinga glími við einhvers
konar erfiðleika í lestri sem er oft
kölluð lesblinda (e. dyslexia). Þann-
ig má segja að í Reykjavík séu um
29-35% barna í 2. bekk sem eru
með svokallaða „educational dys-
lexia“, það er að segja hafa ekki
fengið næga þjálfun og stuðning til
að ná læsinu. Það merkir að hvorki
foreldrar/forráðamenn (hringur 1)
né skólinn (hringur 2) (sjá mynd 1)
hafi náð að kenna þeim börnum að
lesa.
Tökum 25 barna bekk sem dæmi,
þá erum við að tala um 7-9 börn
sem vantar þessa aðstoð. Reiknum
með að talan sé sú sama fyrir allan
árganginn, þá eru það 1.160-1.400
börn á landsvísu. Ef við skoðum
PISA 2018, þá er árangur íslenskra
15 ára unglinga í lesskilningi á
sama hátt, þá eru það 34% drengja
og 19% stúlkna sem ekki lesa sér til
gagns. Það merkir að 24-30%
drengja og 9-15% stúlkna eru með
„educational dyslexia“.
Þetta eru staðreyndir sem við
verðum að skoða betur og bregðast
við. Við verðum hreinlega, bæði for-
eldrar og skóli, að efla markvissa
þjálfun og eftirfylgni (samanber
fræðimanninn Ericsson). Nýtum
okkur fremstu vísindin í lestrar-
kennslu barna og unglinga. Það
sem við köllum „best practice“.
Það að 34% drengja og 19%
stúlkna, 15 ára, séu undir þrepi 2 er
mjög alvarleg staða því lestur er
lykill að þekkingu, menntun og al-
mennum lífsgæðum. Rannsóknir
sýna einnig mikilvægi þess að kom-
ast upp á þrep 2 eða hærra til að
komast í gegnum framhaldsskóla
og út í atvinnulífið.
Hermundur er prófessor í lífeðlislegri sál-
fræði við NTNU í Þrándheimi og pró-
fessor við Rannsóknarsetur um menntun
og hugarfar, MVS, Háskóla Íslands
hermundur@hi.is
Helga Sigrún er kennsluráðgjafi á Skóla-
skrifstofu Vestmannaeyja og læsisfræð-
ingur
Herdís Rós er læsisfræðingur og
sérkennari við Grunnskóla Vest-
mannaeyja
Svava er grunnskólakennari og verk-
efnastjóri Rannsóknarsetursins Mennt-
unar og hugarfars við HÍ
Menntunarlesblinda
Börn og foreldrar brugðu á leik og
leystu þrautir þegar lestrarátakið var
kynnt í Bókasafni Vestmannaeyja í haust.
Morgunblaðið/Ómar
’
Nýtum okkur
fremstu vísindin í
lestrarkennslu barna
og unglinga.
Stuðningur
foreldra og skóla
Börn
Skólar
Foreldrar
Vísindi og samfélag
Hermundur Sigmundsson
Helga Sigrún Þórsdóttir
Herdís Rós Njálsdóttir
Svava Þ. Hjaltalín
Fornleifafræðingar lyftu á fimmtu-
dag hulunni af steingerðum leifum
hvals, sem synti um höfin fyrir 36
milljónum ára og fundust í eyði-
mörk í Perú á liðnu ári.
„Við höfum kynnt hér hinn nýja
perúska basilosaurus, þetta er heil
höfuðkúpa forns hvals, sem lifði
fyrir 36 milljónum ára,“ sagði Mar-
io Urbina, fornleifafræðingur og
leiðtogi hópsins, sem fann beina-
grind hvalsins.
Leifarnar fundust í lok árs í fyrra
í Ocucaje-eyðimörkinni um 350 km
suður af Lima, höfuðborg Perú. Á
þessum stað var grunnsævi fyrir
milljónum ára og í sandhólum eyði-
merkurinnar hafa fundist sláandi
leifar ýmissa frumstæðra sjávar-
spendýra.
Fornhvalurinn hefur verið um 17
metrar á lengd og hefur notað
stóra skoltana og sterklegar tenn-
urnar til að borða túnfisk, hákarl
og innbyrða torfur af sardínum.
„Þessi fundur er mjög mikil-
vægur vegna þess að engir sam-
bærilegir steingervingar hafa fund-
ist annars staðar í heiminum,“
sagði Urbina, sem vinnur við rann-
sóknir við San Marcos-þjóðarhá-
skólann í Lima.
Fundurinn er líka sagður sér-
stakur vegna þess hve heillegir
steingervingarnir eru og mun nýt-
ast til að átta sig á sögu Perúhafs.
Steingerð höfuðkúpa af
basilosaurusi, sem synti um
höfin fyrir 36 milljónum
ára, er nú til sýnis í Perú.
AFP/Ernesto Benavides
Fundu fornhveli