Morgunblaðið - 28.04.2022, Blaðsíða 57

MENNING 57
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 28. APRÍL 2022
N
ánast allir þekkja ein-
hvern sem hefur fyr-
irfarið sér, vinnufélaga,
bekkjarsystkini, vin
eða ættingja, en talið er að í
kringum hvern einstakling sé allt
að 100 manns sem þarf að hlúa að.
Það má því segja að við sem þjóð
berum með okkur stórt sameigin-
legt hjartasár. Allt að 50 manns
svipta sig lífi á hverju ári hér á
landi og talið er að um 500 til 600
sjálfsvígstilraunir séu gerðar ár-
lega. Þetta eru sláandi tölur sem
erfitt er að meðtaka. Af hverju er
ekki meira rætt um sjálfsvíg?
Markmið heimildarmyndarinnar
Út úr myrkrinu, eftir Titti John-
son og Helga Felixson, er að opna
umræðu um hið átakanlega efni
sjálfsvíg. Titti og Helgi eiga lang-
an feril að baki í kvikmyndagerð
og eru í ráðandi hlutverkum við
gerð myndarinnar. Leikstjórn,
handrit og klipping var í höndum
þeirra beggja en þau eru jafn-
framt framleiðendur fyrir hönd
Iris Film.
Út úr myrkrinu hefst með slá-
andi skilaboðum: „Frá því að gerð
þessarar myndar hófst árið 2016
hafa í það minnsta 211 einstak-
lingar fallið fyrir eigin hendi á Ís-
landi.“ Við taka fallegar myndir af
náttúrunni og tónlist eftir óskars-
verðlaunahafann Hildi Guðnadótt-
ur en Jacob Felixson sá um hljóð-
vinnsluna. Upphaflega var önnur
tónlist í myndinni sem þau voru
ekki nógu sátt við. Hildur kom því
inn í verkefnið á lokametrunum og
sem betur fer. Tónlistin er mjög í
takt við það erfiða málefni sem
verið er að takast á við; hún er
áberandi en ekki þrúgandi og
passar vel með náttúrulífsmynd-
unum.
Út úr myrkrinu gefur þeim sem
eftir sitja rödd. Myndin er saman-
safn viðtala við fimm viðmæl-
endur, flestir þeirra eru ættingjar
eða vinir sem sitja eftir. Áhorf-
endur eru ekki mataðir með
tölfræðilegum upplýsingum um
sjálfsvíg heldur er um að ræða
mjög persónulega heimildarmynd.
Eflaust hefði verið áhugavert að
sjá hvað samtök líkt og PIETA,
Sorgarsamtökin, Rauði krossinn
og fleiri hafa lagt á vogarskál-
arnar eða heyra frá fagfólki af
hverju fólk fremur sjálfsvíg og
hvernig hugsanlega megi koma í
veg fyrir það. Þetta er hins vegar
ekki slík heimildarmynd og af
ástæðu. Í gegnum viðtöl við ætt-
ingja og vini, sem hafa misst ást-
vin á þessa vegu, verður til mjög
einlægt samtal. Mörg þeirra sem
rætt er við miðla áfram einhverju
sem þau hafa lært hjá sálfræð-
ingum og fagaðilum og gera það á
mjög mannlegan máta. Við finnum
til með þeim sem eftir sitja og
fögnum þeim sem lifðu af og virk-
ar það þar af leiðandi sem ákveðin
forvörn.
Inn á milli þess sem áhorfendur
fá að heyra sögur aðstandenda
eru skot af náttúru Íslands, sem í
fyrstu virðist ekki eiga að vera í
neinu samhengi við efni mynd-
arinnar. Þegar betur er að gáð
felst hins vegar merking í þessum
atriðum en túlka má þessa
áherslu á íslensku náttúruna sem
eins konar ábendingu um að
sjálfsvíg sé samfélagslegt vanda-
mál á Íslandi. Náttúrulífsmynd-
irnar verða síðan nauðsynlegar
þegar líður á myndina sem eins
konar pása fyrir áhorfendur til
þess að jafna sig áður en næsti
tekur til máls enda mjög átak-
anleg heimildarmynd sem erfitt er
að tárast ekki yfir. Hún er hins
vegar ekki einungis sorgleg held-
ur einnig mjög falleg og hjálpa
þar náttúrulífsmyndirnar og tón-
listin til.
Við verðum að tala um þetta
Minningarathöfn Ættingjar minnast látinna ástvina í heimildarmyndinni Út úr myrkrinu sem er „ekki einungis sorgleg heldur einnig mjög falleg“.
Bíó Paradís
Út úr myrkrinu bbbbn
Leikstjórn: Titti Johnson og Helgi Fel-
ixson. Handrit: Titti Johnson og Helgi
Felixson. Ísland, 2022. 70 mín.
JÓNA GRÉTA
HILMARSDÓTTIR
KVIKMYNDIR
„Landslags-
ljósmyndir sem
færa okkur feg-
urð og þekk-
ingu“ er yfir-
skrift hádegis-
erindis sem
Gunnar Her-
sveinn heimspek-
ingur heldur í
Ljósmyndasafni
Reykjavíkur, á 6. hæð Grófarhúss, í
hádeginu í dag, fimmtudag, kl.
12.10.
Í tilkynningu segir að siðfræði
náttúrunnar hafi verið eitt af
meginþemum íslenskrar heimspeki
síðustu áratuga, þar hefur sterk-
lega komið fram að öðlast megi
þekkingu sem ekki fæst með hefð-
bundnum lærdómi. Ljósmynd geti
opnað dyr huga og ímyndunarafls
og veitt okkur innsýn í heim sem er
víður og djúpur.
Gunnar Hersveinn mun í erindi
sínu varpa ljósi á hlut landslags-
ljósmyndarinnar í því að kalla fram
fegurðarreynslu með áhorfendum.
Hann mun alfarið styðjast við
landslagsljósmyndir sem eru á yfir-
standandi sýningu safnsins Myndir
ársins 2021 og leitast við að bæta
við upplifun gesta á þeim.
Þekkingin í lands-
lagsljósmyndum
Gunnar Hersveinn
Þröstur Helga-
son, höfundur
bókarinnar Birg-
ir Andrésson – í
íslenskum litum,
gengur í kvöld
kl. 20 með gest-
um um yfirlits-
sýninguna á
verkum Birgis,
Eins langt og
augað eygir, sem er á Kjarvals-
stöðum. Þröstur segir frá tilurð
bókarinnar og kynnum sínum af
Birgi.
Eins langt og augað eygir er fjöl-
breytt og umfangsmikil yfirlitssýn-
ing á verkum myndlistarmannsins
Birgis Andréssonar (1955-2007)
sem tekur yfir nær alla Kjarvals-
staði. Aðgangur er ókeypis frá kl.
17 til 22 í dag.
Þröstur segir frá
bókinni um Birgi
Þröstur Helgason