Morgunblaðið - 05.05.2022, Blaðsíða 40

40
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 5. MAÍ 2022
Verðbólga er
komin á
kreik hér á
landi og er einnig
farin að láta á sér
kræla í löndunum í
kringum okkur,
sums staðar svo um munar. Á
Spáni jaðrar verðbólgan við
10% og Pólverjar eru þar
skammt frá. Verðbólga mældist
í mars 8,5% í Bandaríkjunum
og á evrusvæðinu 7,4%. Ísland
var þar rétt fyrir neðan með
6,7%, en ekki má miklu muna.
Reyndar mældist verðbólga
hér á landi 7,2% í apríl.
Í Viðskiptamogganum í gær
var sagt frá nýrri greiningu
Jakobsson Capital, sem er í
eigu Snorra Jakobssonar hag-
fræðings, á horfum í efnahags-
málum og kom fram að þær
væru dökkar þegar kæmi að
þróun verðbólgu næstu mánuði.
„Verðbólgan hefur ekki verið
hærri í 12 ár,“ segir þar. „Allar
líkur eru á að verðbólgan muni
hækka enn frekar á næstu mán-
uðum.“
Í greiningunni er farið ofan í
það hvaða áhrif innrás Rússa í
Úkraínu hefur haft og gæti haft
á næstunni. Hrávöruverð hafi
hækkað. Það eigi ekki bara við
um olíu- og kornverð, sem
hækkað hafi mikið, heldur einn-
ig verð á sólblómaolíu, en 60%
af heimsframleiðslunni eru í
Rússlandi og Úkraínu. Verð á
henni hafi hækkað um 136% á
undanförnum tveimur árum.
Vegna birgða hjá bæði birgj-
um og smásölum og annarra
þátta hafa áhrifin ekki komið
fram hér, en búast má við að
þau skili sér.
Verðhækkanir á matvöru
koma sér ef til vill ekki sér-
staklega illa fyrir Íslendinga,
eins og bent er á í greiningunni,
þar sem vægi matvöru er mjög
lágt í neyslu heimilanna. En
þær eru þegar farnar að hafa
geigvænlegar afleiðingar þar
sem fátækt er mikil og verður
að leggja allt kapp á að koma í
veg fyrir hungursneyð. Í grein-
ingu Jakobson Capital er talað
um hamfarahækkanir á land-
búnaðarafurðum. Matur hafi
hækkað um 5,2% undanfarið ár
og gæti átt eftir að hækka um
nokkra tugi prósenta.
Þá hefur verð á olíu og gasi
hækkað og sömuleiðis áburði.
Rússar eru ekki síður stórtækir
í áburðarframeiðslu en fram-
leiðslu á olíu og gasi og hefur
verð á áburði tvöfaldast síðan í
haust.
Áhrifin af stríðinu koma
einnig fram með öðrum hætti
og er í greiningunni nefnt að
mikið af timbri komi hingað frá
Rússlandi og frá Hvíta-
Rússlandi nær allt steypu-
styrktarjárn, sem hér er notað.
Því ætti ekki að koma á óvart að
byggingarvísitala hafi hækkað
um 5,5% í liðnum mánuði.
Undanfarin ár hefur kaup-
máttur aukist mik-
ið hér á landi. Í
kjarasamningum
undanfarinna ára
hefur samist um
talsverðar launa-
hækkanir, sem að
miklu leyti hafa skilað sér í
auknum kaupmætti.
Þetta hefur tekist með því að
fyrirtæki hafa hagrætt í rekstri
til þess að velta ekki launa-
hækkunum út í verðlagið. Að
auki hafa ytri aðstæður hjálpað
til.
En innri þrýstingur hefur
einnig skapast vegna ófremdar-
ástands á húsnæðismarkaði.
Húsnæði hefur hækkað jafnt og
þétt í verði með tilheyrandi
þrýstingi á vísitölu. Ein megin-
ástæðan fyrir þessu ástandi er
hvernig húsnæðismál hafa ver-
ið látin reka á reiðanum í höfuð-
borginni. Þar annar framboðið
engan veginn eftirspurninni og
þetta dáðleysi er beinlínis farið
að hafa áhrif á þjóðarhag.
Tekist hefur að halda verð-
bólgu í skefjum þrátt fyrir
ástandið á húsnæðismarkaði,
en nú þegar ytri aðstæður hafa
snúist við gætu þær reynst æði
dýrkeyptar.
Hinar dökku verðbólguhorf-
ur gefa einnig tilefni til þess að
fara með gát þegar kemur að
næstu kjarasamningum. Þótt í
síðustu tveimur samningum
hafi tekist að ná fram miklum
kjarabótum og þær hafi haldið
að mestu, er ekki þar með sagt
að komið sé fram nýtt lögmál
um að það sé ávallt hægt að
hækka laun rækilega án þess að
hækkunin hverfi í verðbólgu.
Staðan nú er einmitt sér-
staklega viðkvæm á öllum víg-
stöðvum. Þetta kemur fram í
Viðskiptamogganum í gær þar
sem rætt er við Finn Oddsson,
forstjóra Haga, og Gunnar Egil
Sigurðsson, forstjóra Sam-
kaupa. Báðir tala þeir um að
samstillts átaks sé þörf og segir
Gunnar Egill að birgjar og
framleiðendur verði að leggja
sig meira fram en þeir hafi gert
hingað til. Kastljósið megi ekki
bara beinast að smásölunum,
enda hafi álagning í smásölu
ekki hækkað og jafnvel fremur
lækkað.
Þetta er ágæt ábending og
má beina víðar. Það er góðs viti
að verðbólga hér á landi sé enn
undir meðaltali evrusvæðisins
(og sýnir kannski enn akkinn af
því að standa utan þess, þótt
það sé önnur saga). Það er fyrir
öllu að svo verði áfram og því
þurfa allir að leggjast á árar til
að freista þess að halda aftur af
verðbólgunni eins og framast
er unnt. Ógerningur er að hafa
áhrif á þann þrýsting, sem
kemur utan að, en það er mikið
í húfi að sjá til þess að þrýsting-
urinn inni í íslenska hagkerfinu
verði ekki til þess að bæta gráu
ofan á svart.
Við höfum ekki áhrif
á þrýsting utan að,
en getum dregið úr
innri þrýstingi}
Verðbólga á uppleið
BAKSVIÐ
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
M
argoft hefur verið rætt
um sameiningu Land-
græðslunnar og Skóg-
ræktarinnar, að minnsta
kosti í sjötíu ár. Flestir ráðherrar sem
farið hafa með landbúnaðarmál á
þessum tíma og síðan umhverfismál
hafa fengið tillögur og skýrslur inn á
sitt borð eða haft sjálfir frumkvæði að
slíkri vinnu og skipað nefndir. En
ekkert hefur orðið úr. Nú hefur Svan-
dís Svavarsdóttir matvælaráðherra
látið hefja forathugun á þessum
tveimur stofnunum sem hún segir
lykilstofnanir í loftslagsmálum.
Stofnanirnar vinna báðar að vist-
vernd og nýtingu lands og vinna að
mörgu leyti hliðstæð verkefni sem
snúa að losun og bindingu gróður-
húsalofttegunda, segir í tilkynningu
matvælaráðuneytisins. Ákvörðun
matvælaráðherra er sögð tekin með
tilliti til þessa og breytinga sem orðið
hafi, augljósrar skörunar verkefna og
mikillar samlegðar.
Ein stofnun í upphafi
Í upphafi lagasetningar um
skógrækt og varnir gegn uppblæstri
lands, árið 1907, var litið svo á að
landgræðsla og skógrækt væri einn
málaflokkur. Hálfum öðrum áratug
síðar var skorið á þessi tengsl og síð-
an hafa Skógræktin og Sandgræðsla
ríkisins sem síðar fékk heitið Land-
græðslan, verið sjálfstæðar stofnanir
ríkisins.
Fyrstu hugmyndir um samein-
ingu þessara stofnana á ný munu hafa
komið fram um 1950 að frumkvæði
forstöðumanna þeirra. Síðan hefur
málið komið reglulega upp.
Nefna má að í skýrslu um stjórn-
sýsluendurskoðun hjá Landgræðsl-
unni á árinu 1992 er sameining orðuð.
Bent á hversu starfsemin er lík.
Nokkurt fé myndi sparast. Mikilvæg-
ara væri þó að fjármunir myndu nýt-
ast betur.
Umræða um sameiningu var
mikil á fyrstu tíu árum þessarar aldar
og var talsvert unnið að málinu í land-
búnaðarráðuneytinu á meðan það fór
með málefni skógrækar og land-
græðslu. Orsakaði það í upphafi kvíða
og óróa meðal starfsmanna. Starfs-
hópur ráðuneytisins skilaði áliti um
fýsileika sameiningar á árinu 2006.
Eftir að stofnanirnar voru komnar
undir umhverfisráðuneytið voru gerð-
ar úttektir og hugmyndir um samein-
ingu komu fram.
Sveinn Runólfsson, þáverandi
landgræðslustjóri, lagði beinlínis til á
árinu 2009 og aftur 2014 að gerðar
yrðu breytingar á stofnanaumhverf-
inu. Lík starfsemi væri skipt á milli
margra stofnana og ráðuneyta. Lagði
hann til að stofnuð yrði auðlinda-
stofnun þar sem Skógræktin og
Landgræðslan yrðu stofninn ásamt
tengdum verkefnum en einnig nátt-
úruvernd Umhverfisstofnunar, þar á
meðal rekstur þjóðgarða, og málefni
Veiðimálastofnunar. Fyrirmynd hans
voru slíkar stofnanir í Bandaríkj-
unum og Ástralíu. Mætti hugmyndin
um að taka hluta af starfsemi Um-
hverfisstofnunar andstöðu þar.
Andstaða í pólitíkinni
Sveinn Runólfsson fullyrðir að
pólitísk andstaða þingmanna Austur-
lands og síðar Norðausturkjördæmis
hafi ráðið mestu um að Land-
græðslan og Skógræktin hafi ekki
verið sameinaðar fyrir löngu. Þeir
haft lagst heiftarlega gegn því. Þing-
menn hafi óttast, ekki að ástæðu-
lausu, að góð aðstaða í Gunnarsholti
myndi leiða til þess að starfsemi höf-
uðstöðva myndi sogast þangað frá
Egilsstöðum.
Verið er að setja á fót starfshóp
ráðuneytis og forstjóranna til for-
athugunar. Undirbúningur samein-
ingar, verði hún ákveðin, mun þó taka
langan tíma.
Margoft verið reynt
að endursameina
Morgunblaðið/Helgi Bjarnason
Fífilbrekkur Enn er þörf á að verja landið skemmdum og græða sár.
Hugsanlegt er að nú sé tæki-
færi til sameiningar, sem ekki
kemur í bráð, því það líður að
starfslokum beggja forstjór-
anna. Þröstur Eysteinsson
skógræktarstjóri verður 67 ára
síðla sumars og hafði óskað
eftir að láta af störfum þá.
Hann hefur hins vegar frestað
starfslokum til að geta tekið
þátt í vinnu við skoðun á sam-
einingu. Árni Bragason land-
græðslustjóri verður sjötugur
um mitt næsta ár.
Landgræðsla og skógrækt
eru ekki einn og sami hluturinn
og áherslur mismunandi á milli
stofnana. Stundum hafa gosið
upp heiftarlegar og jafnvel per-
sónulegar umræður á sam-
félagsmiðlum á milli einstakra
starfsmanna þar sem þetta
kemur skýrt fram. Orsökin er
faglegur ágreiningur, ekki síst
um notkun lúpínu, stafafuru og
grenitrjáa við skógrækt. Ljóst
er að þennan ágreining verður
að leysa í sameiningarferlinu.
Faglegur
ágreiningur
FORSTJÓRAR HÆTTA
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
F
ramkvæmdastjóri innanlands-
flugvalla ISAVIA lýsti því þann-
ig í fréttum Stöðvar 2 sl. þriðju-
dag að sú aðferð sem
Reykjavíkurborg væri að nota til
að losna við Reykjavíkurflugvöll úr Vatns-
mýrinni líktist því helst að „kremja lífið úr
flugvellinum“.
Þarna átti framkvæmdastjórinn við fyr-
irhugaða byggð í Skerjafirði, sem í bókum
borgarstjóra kallast „Nýi-Skerjafjörður“, en
áður hafði uppbygging á svæði Vals við Hlíð-
arenda haft neikvæð áhrif á flugskilyrði við
völlinn. Þessi byggingaráform, sem borgarráð
hefur þegar veitt heimild til að selja bygging-
arréttinn að, kalla að mati Hollensku loft- og
geimferðastofnunarinnar á „mildunar-
aðgerðir“ vegna breyttra flugaðstæðna.
Hvað þýða „mildunaraðgerðir“ í þessu samhengi? Jú,
að flugvellinum verður lokað þegar veðurfarslegar að-
stæður verða með tilteknum hætti, á dögum sem full þjón-
usta er veitt við núverandi aðstæður. Þetta kom skýrt
fram hjá framkvæmdastjóranum í viðtalinu á Stöð 2 og
hefur ítrekað komið fram í athugasemdum flugörygg-
isnefndar FÍA síðan skýrsla Hollendinganna kom út.
Allt þetta þrátt fyrir skýr ákvæði í samkomulagi milli
ríkis og borgar, þess efnis að rekstraröryggi Reykjavík-
urflugvallar skyldi tryggt þar til nýr flugvöllur á nýjum
stað yrði tilbúinn til notkunar. Þáttur borgarstjóra í mál-
inu er með miklum ólíkindum.
Vogabyggð=Nýi-Skerjafjörður?
En þetta verklag borgarstjóra er þekkt. Fyr-
ir nokkrum árum tók Reykjavíkurborg upp á
því að selja byggingarrétt á landi sem áður
hafði verið ætlað sem tenging Sundabrautar við
gatnakerfi höfuðborgarsvæðisins, landið þar
sem í dag er hluti svokallaðrar Vogabyggðar.
Sú aðgerð borgarstjóra gekk fullkomlega upp
og þar með var hagkvæmasta lega Sundabraut-
ar út af borðinu.
Hvers vegna ætti borgarstjóri ekki að prófa
aftur? Nú með því að skipuleggja byggð við
flugvöllinn, sem er nógu há og umfangsmikil til
að hafa áhrif á flugskilyrði og þar með rekstr-
aröryggi vallarins. Þessi misnotkun meirihluta
borgarstjórnar á skipulagsvaldinu vegur að
þeirri sátt sem ríkt hefur um að það hvíli hjá
sveitarfélögum.
Það er bara einn flokkur sem vill tryggja veru Reykja-
víkurflugvallar í Vatnsmýrinni. Það er Miðflokkurinn. Til
að tryggja kjör oddvita Miðflokksins í borgarstjórn þurfa
þeir sem vilja verja völlinn að fylkja sér að baki honum,
enda hafa kjörnir fulltrúar Miðflokksins sýnt á liðnum ár-
um að það munar um Miðflokkinn.
Miðflokkurinn mun standa með flugsamgöngum fyrir
alla landsmenn og gera allt til að tryggja veru vallarins og
flugöryggi í Vatnsmýrinni. bergthorola@althingi.is
Bergþór
Ólason
Pistill
Að kremja lífið úr flugvelli
Höfundur er þingmaður Miðflokksins.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen