Morgunblaðið - 02.07.2022, Síða 12

12 DAGLEGT LÍF
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 2. JÚLÍ 2022
Kristín Heiða Kristinsdóttir
khk@mbl.is
V
ið Tinni kynntumst fyrst
þegar ég var strákur,
þegar Tinnabækurnar
voru að koma út í gamla
daga hjá Fjölva upp úr 1970. Ég
drakk þessar sögur í mig og ný
Tinnabók var alltaf mest spennandi
gjöfin sem ég beið eftir um jólin.
Ég las þær af slíkri áfergju og aftur
og aftur að bækurnar eyðilögðust.
Fyrsta Tinnabókin sem ég eignaðist
var Svaðilför í Surtsey, og hún er
enn í mestu uppáhaldi hjá mér af
öllum Tinnabókunum,“ segir Óskar
Guðmundsson rithöfundur og
myndlistarmaður, en sýning hans,
Tinni á Íslandi, stendur nú yfir í
Epal gallerí í miðbæ Reykjavíkur.
Þar sýnir Óskar myndir þar sem
hann hefur komið Tinna og félögum
fyrir í íslensku umhverfi, ýmist úti í
náttúrunni eða í höfuðborginni. Þar
baða þessar persónur sig í Stuðla-
gili, eru í útilegu við gjósandi
Heklurætur, fljúga yfir Gullfoss og
Gróttu, eru í fjallgöngu í Kerling-
arfjöllum, í geimbúningum við Hall-
grímskirkju, í loftfari ofan við
Lækjarbrekku í Bankastræti og á
hlaðinu á Gljúfrasteini.
„Tinni stendur hjarta mínu
nær, enda heillaðist ég forðum gjör-
samlega af þessum bókum og per-
sónunum sem þær geyma, hinum
vaska blaðamanni og uppljóstrara
Tinna, og skrautlegu vinum hans
Kolbeini kafteini krossbölvandi,
Skapta og Skafta leynilöggum,
Vandráði viðutan prófessor og öll-
um hinum. Ekki má gleyma hund-
inum trygga, Tobba, sem hjálpar
Tinna í mörgum raunum.“
Þá geri ég það bara sjálfur
Óskar segir að hann hafi alltaf
verið að bíða eftir að hinn belgíski
höfundur Tinna, Hergé, sendi frá
sér Tinnabók sem gerðist alfarið á
Íslandi.
„Reyndar koma þeir Tinni og
Kolbeinn við á Akureyri í bókinni
Dularfulla stjarnan, sem mér fannst
æðislegt en þessir fáu rammar
dugðu skammt og ég hafði orð á því
við móður mína þegar ég var á
fermingaraldri að ef Hergé ætlaði
ekki að láta Tinna koma almenni-
lega til Íslands, þá ætlaði ég að
gera það sjálfur einn góðan veður-
dag,“ segir Óskar og bætir við að
covid hafi í raun orðið til þess að
hann lét loks verða af því að ráðast
í verkefnið.
„Ég skrifaði glæpasögurnar
fjórar sem ég hef sent frá mér allar
á kaffihúsum, en í fyrstu bylgju
covid var kaffihúsum lokað og líka
skólum, svo drengirnir mínir voru
meira og minna heima og líka kon-
an mín. Fyrir vikið gafst lítið næði
til skrifta og ég lagði söguna sem
ég var að skrifa í salt en fór að
sinna myndverkum með Tinna.
Þetta var frábær tími, ég tók ljós-
myndir í bænum af því umhverfi
sem ég ætlaði að setja Tinna í, af
Hallgrímskirkju og fleiri stöðum og
þá kom sér vel að vegna heimsfar-
aldurs og lokana var ég nánast
aleinn í bænum og ekkert fólk að
skyggja á það sem ég tók myndir
af. Myndirnar vann ég svo í tölvu,
en Tinnamyndir mínar eru allar
upphaflega grafískar myndir, ég
teiknaði þetta allt í tölvu, en auk
þess hef ég málað þrjár stórar
myndir og sú fjórða er í vinnslu.“
Þegar Óskar er spurður að því
hvort hann hafi ekki óttast mála-
ferli frá Tinnaveldinu, rétthöfum
verka Hergé, því það hefur jú sótt
hart að verja höfundarrétt á mynd-
unum, segist hann hafi kynnt sér
málið í þaula áður en hann lagði af
stað.
„Fjölskylda Hergé hefur vissu-
lega farið í margt málaferlið við fólk
sem notar Tinna eða persónur úr
bókunum með einum eða öðrum
hætti, en danski myndlistarmað-
urinn Ole Ahlberg sem hefur málað
Tinnamyndir í meira en þrjátíu ár,
hann hafði betur í málinu gegn hon-
um. Þau málaferli stóðu í ellefu ár
og enduðu fyrir Evrópudómstól þar
sem Ole Ahlberg vann málið. Fyrir
vikið tel ég niðurstöðu þess dóms
tryggja að mér sé óhætt að skapa
verk með persónum úr Tinnabók-
unum. Í verkum Ole Ahlberg eru
Tinni og félagar í mjög ögrandi
erótískum aðstæðum, sem sumir
aðdáendur Tinna hafa ekki verið
par hrifnir af, en mig langar aftur á
móti til að heiðra Hergé með mín-
um Tinnamyndum. Þar eru Tinni
og vinir hans í fallegu íslensku um-
hverfi. Ég stúderaði mjög vel ein-
kenni og aðferðir sem Hergé notaði
í sínum teikningum en ég passa líka
að birtingarmynd hverrar einustu
persónu sem er í mínum myndum
sé hvergi annars staðar til, ég tek
ekki myndir úr Tinnabókum og kó-
pera, heldur teikna ég þær alveg
upp á nýtt og í nýjum stellingum.
Synir mínir hafa setið fyrir, þeir
hafa farið í alls konar stöður svo ég
geti teiknað trúverðugar persónur.“
Engar talblöðrur í spjalli
Tinna við Nóbelskáldið
Óskar segist í myndum sínum
taka sér skáldaleyfi og hann lætur
persónurnar gera ýmislegt sem þær
hafa aldrei gert í Tinnabókunum.
„Skáldaleyfið er líka í tíma og
rúmi, til dæmis er Tinni á einni
myndinni í loftfarinu sem sveif yfir
Reykjavík 1930, en ég læt hann
vera yfir Bankastræti eins og það
lítur út í dag. Tinni hitti heldur
aldrei Halldór Laxness líkt og
Gljúfrasteinsmyndin vitnar um. Ég
ákvað að hafa engar talblöðrur þar
því ég vil leyfa gestum að gera sér í
hugarlund hvað þeir gætu verið að
spjalla um. Fólk getur líka farið á
flug með sitt ímyndunarafl um hvað
gerðist í römmunum á undan og
eftir þessum stöku myndum mínum
af Tinna á Íslandi,“ segir Óskar og
bætir við að Gljúfrasteinsmyndin
stóra sé sú fyrsta sem hann málaði í
seríunni og að þau fjölskyldan ætli
að eiga hana.
„Ég hef fengið mörg tilboð í
hana, en ég ætla ekki að láta hana
frá mér.“
Lendir í háska og átökum
Óskar segir ekki ólíklegt að
lestur hans á Tinnabókum í
bernsku hafi orðið til þess að hann
fullorðinn maður fór að skrifa
glæpasögur.
„Tinni er alltaf að leysa ráðgát-
ur þar sem lög eru brotin, hann er í
raun leynilögga þótt hann sé titl-
aður rannsóknarblaðamaður. Bæk-
urnar eru því mjög spennandi og
framvindan oft mjög óvænt, leikar
berast um víða veröld og Tinni er
sérlega hugrakkur, hann lætur ekk-
ert stoppa sig svo réttlætið nái fram
að ganga og hið sanna komi í ljós.
Hann lendir oft í glæpsamlegum
háska og miklum átökum,“ segir
Óskar sem hefur ásamt glæpa-
sagnahöfundunum Yrsu Sigurðar,
Ragnari Jónassyni og Evu Björg
Ægisdóttur veg og vanda af glæpa-
sagnahátíðinni Iceland Noir sem
verður hér á landi í nóvember.
„Þá mun koma hingað til lands
fjöldi erlendra rithöfunda og áhuga-
fólks um glæpasögur og þar ætla ég
að skella Tinnasýningunni aftur
upp, á vinnustofu Kjarvals, og fá
Gísla Martein til að vera með fyr-
irlestur um leynilögguna Tinna.“
Pílagrímsferð til Belgíu
Óskar segist hafa lesið Tinna-
bækurnar fyrir syni sína þegar þeir
voru litlir og þeim finnst Tinni
æðislegur.
„Við fjölskyldan ætlum að fara
í í pílagrímsför í haust á Tinnasafn-
ið í Belgíu. Sífellt fleiri vinir og
vandamenn hafa bæst í hópinn svo
þetta verður fjölmenn ferð, sem er
gaman. Mér finnst líka gaman að á
sýninguna mína kom þrettán ára
aðdáandi Tinna, hann mætti í
Tinnafrakka og með Tobba í fang-
inu. Þeir eru ekki margir af yngstu
kynslóðinni sem dýrka Tinna,“ seg-
ir Óskar sem á hund sem auðvitað
heitir Tobbi, og líkist nafna sínum í
bókunum mjög mikið, þótt hann sé
ekki hvítur. En hvaða persóna í
Tinnabókunum ætli sé honum hjart-
fólgnust?
„Mér hefur alltaf fundist pró-
fessor Vandráður ofboðslega
skemmtileg týpa, svona klaufskur
en klár sem hann er, en vissulega
kemur Kolbeinn fast á hæla honum
í uppáhaldi hjá mér, ekki síst fyrir
meistaralega íslenska þýðinguna á
krossbölvi hans, sem er heimfært
upp á íslenskt samfélag. Til dæmis
hundrað milljón hreinlífar hámerar
frá Hvammstanga, þúsund úldnir
þorskar frá Þorskafirði, eða annað í
þeim dúr.“
Sýningin Tinni á Íslandi í Epal
gallerí Laugavegi 7 stendur til
31.júlí. Hægt er að skoða verkin og
kaupa á vefsíðunni tinnamyndir.is.
Hekla Skapti og Skafti grilla og spila á nikku við gjósandi
Heklu en Tinni og Kolbeinn koma askvaðandi frá Ferguson.
Módel Annar sonur Óskars, Sigurður Nonni, situr
hér fyrir í stellingum Skapta við Stuðlagil.
Tinni er alltaf að leysa ráðgátur
Óskar Guðmundsson seg-
ir ekki ólíklegt að lestur
hans á Tinnabókum í
bernsku hafi orðið til þess
að hann fullorðinn mað-
ur fór að skrifa glæpasög-
ur. Nú hefur hann tekið
sér skáldaleyfi í myndlist-
inni og sett Tinna í ýms-
ar aðstæður á Íslandi,
t.d. spjallar Tinni við
Halldór Laxness á
hlaðinu á Gljúfrasteini.
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Óskar Framan við myndirnar þrjár sem hann málaði, Tinni og Kolbeinn í flugvél ofan við Gróttuvita, Tinni á spjalli
við Halldór Laxness á hlaðinu á Gljúfrasteini og Tinni og Kolbeinn í fjallgöngu í Kerlingarfjöllum.
Stjórnarráð Íslands
Umhverfis-, orku- og
loftlagsráðuneytið
Náttúruverndarviðurkenning
Sigríðar í Brattholti
Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið
auglýsir eftir tilnefningum til
Náttúruverndarviðurkenningar Sigríðar í
Brattholti sem afhent verður í tilefni af Degi
íslenskrar náttúru þann 16. september nk.
Viðurkenningin verður veitt einstaklingi
sem hefur unnið markvert starf á sviði
náttúruverndar.
Tilnefningar með rökstuðningi sendist
umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytinu á
netfangið urn@urn.is í síðasta lagi
19. ágúst 2022.