Nordens Aarbog - 01.06.1923, Blaðsíða 157

NOKO UM TALEMÁL OG SKRIFTMÁL SERLEG I NOREG
som dei i landsniál gjeng undan ord av di dei er ukjende i ríks-
málet og med vilje —■ av umsyn til samarbeidet med riksmálet —
vel tilsvarande ord som er kjende i riksmal. Og just so arbei-
der nettupp desse vraka ordi seg inn i riksmálet. I landsmál
skriv sume háp, familie, stoff, drakt, nettupp som von, huslyd,
to, bunad stig inn i riksmálet.
Detta vágemodet i norsk leid er — av fleire grunnar tur-
vande for riksmálet. Pá den eine sida hev det mist sambandet
med dansk málvokster; der er roti turka. Skulde det so ikkje
suga næring av norske roter vilde det snart stura og stansa i
voksteren. Riksmálet er no i grunnen i eit dilemma. Den nor-
male málkjensla er soleis stilt at korkje av dansken eller norsken
kann det taka med fulle hender. Den som vil skriva korrekt,
noytralt riksmál, má balancera pá ein heller smal kant.
*
Av det som her er halde fram, skynar ein at dei tvo mál-
linone konvergerar.
Riksmálet byrjar som eit fullt utvikla kulturmál, men det
var eit framandt mál for storste parten av nasjonen, og avstandet
millom tale og skrift var unaturleg stort. Det held fram med á
vera kulturmál, men eit medvite arbeid for á reinska ut det fra-
mande og gjera málet meir einfelt hev fort til eit betre samhove
med norsk tale og til ein friare norsk sving.
Dá det pá grunnlag av bygdemáli vart reist eit nynorsk
skriftmál, laut det halda seg nær til talen. Dette skriftmálet laut
meir og meir toygja seg utyver kvardagstalen, etter som det vart
nytta pá fleire og fleire umráde av ándslivet. Det hev ogso i
nokon mun arbeidt seg upp ein normaltale. Det hev vore eit
strálande vitnemál um kor viktugt det er for eit folk á ha
eit heimlegt skriftmál som sluttar seg so nær til talen som rád
er. For i dei bygdene der landsmálet hev vorte skulemál, hev
det fort med sig ei storre evne til á gjeva uttrykk for tankane
sine i skrift; det hev vore ei av dei viktugaste ársakene til den
sterke frilynde ungdomsrorsla, som er det beste vitnemálet um
eit vake ándsliv i norske bygder. Men samstundes hev hugen
til á veksa seg ut yver kvardagsmálet synt at eit einsidigt krav
um etterlikning av talemálet i lengdi vil kjennast som tvang og
hindring. Det má ikkje vera nokon regel som hindrar stilen frá
i55