Morgunblaðið - 08.09.2022, Blaðsíða 4

4 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 8. SEPTEMBER 2022
VIÐTAL
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
„Ég er bjartsýnn á komandi kjara-
viðræður,“ segir Gylfi Dalmann
Aðalsteinsson, vinnumarkaðssér-
fræðingur og dósent við Háskóla Ís-
lands. Hann telur líklegt að lífs-
kjarasamningurinn verði uppfærður
og lagaður í ljósi reynslunnar, eins
konar lífskjarasamningur 2.0. „Við
höfum séð að það verða gjarnan
átök fyrst og svo
ná menn samn-
ingi. Menn mættu
hefja samninga-
viðræðurnar fyrr
í ferlinu en hing-
að til að mínu
mati. Reglan ætti
að vera sú að
kjarasamningur
taki við af kjara-
samningi.“
Hann segir að
sérstaklega ungt fólk og þeir lægst
launuðu sem skulda mikið finni mik-
ið fyrir hækkunum sem nú dynja yf-
ir. Því sé líklegt að verkalýðshreyf-
ingin setji á oddinn að verja
kaupmáttinn og hækka lægstu laun.
Beðið eftir ASÍ-þinginu
Spurður um mat á ástandinu í
verkalýðshreyfingunni segir Gylfi
að herskáar yfirlýsingar innan
hennar séu engin nýlunda. Nú virð-
ist vera komið logn, að minnsta kosti
tímabundið, eftir nokkuð storma-
samt tímabil. Menn séu ef til vill að
bíða eftir því hvað gerist á 45. þingi
Alþýðusambands Íslands (ASÍ) 10.-
12. október næstkomandi. Kristján
Þórður Snæbjarnarson, sem tók við
sæti forseta eftir að Drífa Snædal
sagði af sér, ætlar ekki að sækjast
eftir forsetaembættinu. Það verður
því kjörinn nýr forseti þessara
stærstu heildarsamtaka launafólks á
landinu.
„Það er erfitt að spá um hver
verður kosinn forseti ASÍ. Það hefur
gerst að einhver úr hópi iðnaðar-
manna hefur verið kosinn forseti og
lægt öldurnar,“ segir Gylfi.
Efling og VR eru stærstu félögin í
ASÍ. Svo virðist sem hagsmunir
þeirra fari ekki endilega saman. En
munu þeir stía þeim í sundur?
„Þetta eru tvö mjög ólík félög. En
þegar kemur að atriðum eins og því
hvernig á að skipta þjóðarkökunni
og áherslum gagnvart ríkisstjórn-
inni er oftast samhljómur á milli for-
ystumannanna,“ segir Gylfi. Hann
bendir á að VR hafi lagt fram samn-
ingsáherslur og þannig gefið tóninn
fyrir komandi kjaraviðræður.
„Ragnar Þór Ingólfsson formaður
VR leggur áherslu á að ríkið komi
að kjarasamningunum. Síðustu tæp
60 ár hefur varla verið gerður kjara-
samningur nema það komi einhver
pakkalausn frá ríkisstjórninni. En
það hefur alltaf verið á lokametr-
unum, fyrst hafa aðilar vinnumark-
aðarins þurft að ná saman,“ segir
Gylfi. Hann segir að þetta mynstur
samráðs hafi gilt allt frá 1964. Upp-
bygging Breiðholtsins sé dæmi um
slíka aðkomu ríkisins. Einnig sást
þetta í þjóðarsáttarsamningunum
og lífskjarasamningunum.
Gylfi kveðst telja að það sé betra
fyrir stéttarfélög að vera í heildar-
samtökum eins og ASÍ eða BHM.
Þau beiti sér gagnvart ríkisvaldinu
og hafi sterkari rödd en einstök fé-
lög. Stéttarfélög sem hafa sagt sig
úr heildarsamtökunum hafa ekki
jafn sterka rödd þegar kemur að
stefnumótun á sviði vinnumarkaðs-
mála.
BHM vill fara strax í viðræður
Samningar á almennum vinnu-
markaði renna út í nóvember nk.
Gylfi segir áhugavert að BHM, und-
ir forystu Friðriks Jónssonar for-
manns, sé tilbúið að taka upp samn-
ingaviðræður þótt samningur þeirra
renni ekki út fyrr en í mars í vetur.
„Yfirleitt hefur almenni vinnu-
markaðurinn samið fyrst og gefið
tóninn. Þar verða verðmætin til og
þar sést hvað verður til skiptanna.
Svo hefur opinberi vinnumarkaður-
inn fylgt á eftir,“ segir Gylfi. Hann
bendir á að þegar samningur BHM
rennur út í mars verði nokkuð langt
um liðið síðan opinberir starfsmenn
fengu síðast kauphækkun. Nú hafi
vextir hækkað mikið, þótt sögulega
séu þeir enn lágir, og verðbólga hafi
aukist. Hún er þó langt frá því að
vera í kringum 80% eins og margir
núlifandi muna eftir. Auk þess er
vaxandi dýrtíð og matvörur og aðrar
nauðsynjar að hækka og kreppa á
húsnæðismarkaði. Það er því ekki
óeðlilegt að opinberir starfsmenn
vilji hefja kjaraviðræður fyrr en ella
í ljósi aðstæðna.
Gylfi segir dæmi um að opinberi
markaðurinn hafi gert kjarasamn-
inga á undan almenna markaðinum,
t.d. skömmu eftir bankahrunið. Þá
minnir hann á að í heimsfaraldrinum
hafi flugmenn og flugvirkjar hjá Ice-
landair tekið upp gildandi kjara-
samning og gert nýjan áður en sá
gildandi rann út.
Verkföll eru síðasta úrræðið
En er líklegt að menn stefni að
nýrri þjóðarsátt eða lífskjarasamn-
ingi í komandi kjaraviðræðum?
„Mér þykir ekki ólíklegt að menn
haldi áfram með hugmyndafræði
lífskjarasamningsins. Sólveig Anna
Jónsdóttir formaður Eflingar hefur
lengi haldið því fram að lægstu laun-
in séu allt of lág. Þau þurfi að
hækka. Það var gert í lífskjarasamn-
ingunum með því að fara krónutölu-
leiðina. Svo segja opinberir starfs-
menn að það þurfi að verja kjör
millistéttarinnar. Það verður alls
konar línudans og málamiðlanir sem
verða ofan á, held ég,“ segir Gylfi.
Hann segir að lífskjarasamning-
urinn sé merkilegur og hafi virkað
vel fyrir marga. „Það var margt nýtt
í honum eins og krónutöluhækkunin
sem lyfti þeim lægstlaunuðu. Svo
var hagvaxtaraukinn, sem var nýj-
ung, mjög áhugaverður. Mörg
ákvæði samningsins voru bundin við
aðkomu ríkisins eins og lána- og
húsnæðismál og fleira. Þetta var
ekki ólíkt því sem gert var í
þjóðarsáttarsamningunum 1990,“
segir Gylfi. Hann segir ljóst að
stytting vinnuvikunnar hafi verið út-
færð með ólíkum hætti á opinbera
markaðinum og þeim almenna.
Mögulega verði útfærslurnar sam-
ræmdar með einhverjum hætti. En
eru líkur á að gripið verði til vinnu-
stöðvana?
„Verkfallsvopnið er síðasta úr-
ræði verkalýðsfélaganna en það þarf
margt að hafa gengið á áður en því
er beitt. Ég tel að það þurfi að láta
reyna á samningana og hvað rík-
isvaldið er tilbúið að gera áður en
gripið er til verkfalla,“ segir Gylfi.
Bjartsýnn á kjaraviðræður
- Vinnumarkaðssérfræðingur telur líklegt að lífskjarasamningur verði uppfærður í ljósi reynslunnar
- Ekki ólíklegt að verkalýðshreyfingin leggi áherslu á að verja kaupmátt og að hækka lægstu launin
Morgunblaðið/Hari
Verkafólk á fjöldafundi Samningar á almennum vinnumarkaði renna út í nóvember og í mars á opinbera mark-
aðinum. Það er því ljóst að kjaraviðræður munu setja mark sitt á komandi vetur og tekist verður á um kaup og kjör.
Gylfi Dalmann
Aðalsteinsson
Höskuldur Daði Magnússon
hdm@mbl.is
Samgöngustofa hefur gefið út leyfi til
skoska eldflaugafyrirtækisins Sky-
rora til að skjóta upp einni tilrauna-
eldflaug frá Íslandi. Eldflauginni
verður skotið upp einhvern tímann á
næstu dögum eða vikum á Langanesi
en leyfið gildir út október. Eins og og
komið hefur fram í Morgunblaðinu
hefur fyrirtækið beðið svo mánuðum
skiptir eftir leyfinu frá íslenskum
stjórnvöldum. Skyrora hefur lýst því
yfir að umrætt tilraunaskot eigi að
verða stærsta geimskot frá Evrópu
til þessa og það sé liður í að skjóta
fyrstu eldflauginni á sporbraut um-
hverfis jörðu.
Skyrora skaut upp eldflaug,
Skylark Micro, frá Langanesi í ágúst
2020. Áformað var að skjóta upp ann-
arri eldflaug í september 2021, Skyl-
ark L, sem á að fara hærra. Að því er
kom fram í Morgunblaðinu í vor er
allt er til reiðu, geimhöfn, eldflaug og
eldsneyti og aðeins tekur sjö daga að
undirbúa geimskotið þegar leyfi ligg-
ur fyrir. Eldflaugin er 11 metrar á
hæð og er fyrsta eldflaug Skyrora
sem getur flogið lengra en 100 kíló-
metra frá jörðu.
Samkvæmt upplýsingum frá
Samgöngustofu var leyfið gefið út
með tilteknum skilyrðum, „sem felast
m.a. annars í fullu samráði við hlut-
aðeigandi yfirvöld á fyrirhuguðum
skotstað, sem og samráði við Sam-
göngustofu og framkvæmdaaðila
vegna umferðar í loftrými og á sjó,“
eins og það er orðað í svari við fyrir-
spurn blaðsins.
Björn S. Lárusson, sveitarstjóri
Langanesbyggðar, segir að bréf frá
Samgöngustofu verði lagt fram á
fundi sveitarstjórnar í dag. Hann
fundaði í vikunni með fulltrúa Sky-
rora og segir að öll leyfi liggi nú fyrir.
Fá loks leyfi fyrir
tilraunaeldflaugina
- Eldflaug verður skotið frá Langanesi
Skot Eldflaugin er 11 metrar á hæð
og getur flogið 100 km frá jörðu.
ÚRVAL ÚTSÝN HLÍÐASMÁRI 19, 201 KÓPAVOGUR SÍMI 585-4000 INFO@UU.IS
TRYGGÐU ÞÉR GISTINGU Í TÍMA!
SKÍÐAFRÍ TIL ÍTALÍU
DINNA OG HELGI TAKA VEL Á
MÓTI YKKUR Í ÍTÖLSKU ÖLPUNUM
VERÐ FRÁ139.900 KR
NÁNAR Á UU.IS
INNIFALIÐ ER FLUG, GISTING, FLUTNINGUR Á
SKÍÐABÚNAÐI OG ÍSLENSK FARARSTJÓRN
ERTU MEÐ HÓP?
SENDU OKKUR FYRIRSPURN
Á HOPAR@UU.IS