Morgunblaðið - 08.09.2022, Page 6

6 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 8. SEPTEMBER 2022
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
Fólk þarf að huga vel að réttindum
sínum og læra sem best á lífeyris-
og tryggingakerfið löngu áður en
það fer á lífeyri, segir Ingibjörg H.
Sverrisdóttir, formaður Félags eldri
borgara í Reykjavík og nágrenni.
Í aðsendri grein eftir Ólaf Ísleifs-
son, hagfræðing og fyrrverandi al-
þingismann, í Morgunblaðinu á
þriðjudag kemur fram að leysi mað-
ur út tilgreinda séreign greiði hann
af hverjum 100 krónum 38 krónur í
tekjuskatt. Njóti hann greiðslna frá
TR (Tryggingastofnun ríkisins)
skerðast þær svo að hann sér á eftir
83 krónum af hverjum 100 sem
hann fær úr tilgreindu séreigninni.
Ef viðkomandi er ekki farinn að fá
lífeyrisgreiðslur skerðast að sjálf-
sögðu ekki greiðslur frá TR.
ASÍ og SA sömdu um það í jan-
úar 2016 að mótframlag launagreið-
anda í lífeyrissjóði á almennum
markaði skyldi hækka í þrepum um
3,5%. Launþegi greiðir 4% og launa-
greiðandi 8% í
samtryggingu
lífeyrissjóða.
Svo bættust við
þessi 3,5% frá
launagreið-
anda. Sjóð-
félagar geta
valið hvort þeir
setja þetta viðbótarframlag í sam-
tryggingardeild lífeyrissjóðs síns og
auka þannig tryggingaréttindi sín
eða verja því að hluta eða öllu leyti í
tilgreinda séreign. Hana má taka út
frá 62 ára aldri. Við andlát sjóð-
félaga rennur hún til eftirlifandi
maka og barna líkt og annar sér-
eignarsparnaður.
Ingibjörg bendir á að láti fólk
3,5% viðbótina í samtryggingarsjóð
lífeyrissjóðs njóti það ávaxta af
15,5% greiðslu til æviloka í formi
hærri lífeyrisgreiðslna en ef það
setur þessa viðbót í tilgreinda sér-
eign.
Séu greidd samtals 12% í sam-
tryggingarsjóðinn í 40 ár er rétt-
indaávinnslan 1,4 sem þýðir að við-
komandi á rétt á að fá 56% af
meðallaunum úr lífeyrissjóði við
starfslok 67 ára. Ef greidd eru
15,5% í samtryggingarsjóð í 40 ár er
réttindaávinnslan 1,8 sem þýðir 72%
af meðallaunum úr lífeyrissjóðnum.
Velji fólk að setja þessi 3,5% í til-
greinda séreign þarf það að huga að
ávöxtun fjárins, að sögn Ingibjarg-
ar. Hægt er að taka tilgreindu sér-
eignina út frá 62 ára aldri. Ingibjörg
bendir á að sé viðkomandi enn á
vinnumarkaði og ofarlega í miðþrepi
tekjuskattskerfisins geti útgreiðsla
tilgreindu séreignarinnar valdið því
að hún lendi í hæsta skattþrepi.
Hún bendir á að þeir sem ekki
hreinsa tilgreindu séreignina upp,
áður en þeir hefja töku lífeyris, geti
lent í því að greiðslur vegna til-
greindrar séreignar skerði greiðslur
frá TR auk þess að vera mikið
skattlagðar.
Mikilvægt að kynna sér málin
„Það er vafamál vegna skerðinga
að það borgi sig að vinna lengur en
til 67 ára, það er heila málið. Þetta
ætti fólk að kynna sér vel,“ segir
Ingibjörg. Hún segir að miðað við
sína þekkingu og reynslu sem eldri
borgari með blandaðar tekjur frá
lífeyrissjóði og TR myndi hún ekki
velja tilgreinda séreign heldur setja
öll 15,5% í samtryggingarsjóð.
„Með því væri ég búin að auka
réttindi mín hjá lífeyrissjóðnum og
tryggja mig til æviloka með hærri
greiðslur en ef það hefðu verið
greidd 12% af laununum mínum í
lífeyrissjóðinn. Eins er maður betur
settur með hærri greiðslu í lífeyris-
sjóð ef maður verður öryrki áður en
taka lífeyris hefst.“
Mikilvægt að þekkja lífeyrisréttindi
- Tilgreind séreign getur orðið að litlu sé ekki rétt að farið - Huga þarf að skattaþrepi og skerðingum
á greiðslum frá TR - Vafamál að það borgi sig að vinna lengur en til 67 ára aldurs vegna skerðinga
Morgunblaðið/Eggert
Eldri borgarar Lífeyrir er mikilvægur þegar fólk kemst á efri ár ævinnar.
Ingibjörg H.
Sverrisdóttir
„Þessar hækkanir held ég að hafi
komið flestum á óvart. Það að þær
yrðu svona miklar. Við sjáum núna
fjórðungshækkun á ársgrundvelli.
Að teknu tilliti til verðbólgu er það
14% að raungildi, þ.e. í sömu pen-
ingum og fyrir ári síðan. Þessar
hækkanir hafa ekki einungis orðið
hér á landi heldur víða um heim. T.d.
í Bandaríkjunum og Hollandi. Í fyrra
hækkaði húsnæðisverð mikið í Dan-
mörku.“
Hann segir að Seðlabankinn hafi
haft ríkar ástæður til að lækka vexti,
einkum til að styðja við eignaverð og
tryggja með því fjármálastöðugleika.
Hins vegar hefði mátt stíga varlegar
til jarðar að einhverju marki.
„Það er auðvelt að vera vitur eftir
á en það hefði kannski mátt setja
„Covid-álag“ á greiðslumat. Það
hefði mögulega minnkað eftir-
spurnina á markaðnum þar sem
framboðið var ekki til staðar í þess-
um mikla hamagangi sem hefur verið
í gangi á fasteignamarkaðnum á síð-
ustu misserum.“
Slíkt álag hefði þá verið sett til
þess að rétta af þá skekkju sem
myndaðist vegna ofurlágra vaxta
sem ætlað var að bregðast við heims-
faraldri kórónuveirunnar. Ítarlegt
viðtalið við Magnús Árna geta áskrif-
endur Morgunblaðsins nálgast á
mbl.is eða í gegnum kóðann hér að
neðan.
Enn ýtt undir eftir-
spurn á markaði
- Setja hefði mátt þrengri skorður við greiðslumati
Sviptingar Eignamarkaðir hækkuðu mikið við vaxtalækkanir. Nú herðir að.
DAGMÁL
Stefán E. Stefánsson
ses@mbl.is
Síðastliðinn áratug hefur aðfluttum
fjölgað um 40 þúsund umfram brott-
flutta hér á landi. Magnús Árni
Skúlason, hjá Reykjavik Economics,
bendir á það í Dagmálum í dag að
þessi mikli straumur fólks hafi sett
mikinn þrýsting á fasteignamark-
aðinn.
„Ef við segjum sem svo að það séu
40 þúsund manns og að það séu tveir
um hverja íbúð þá kallar það á 20
þúsund íbúðir. Ef það eru þrír þá eru
það færri. Það eru kannski gert ráð
fyrir að talan sé nær þremur. En svo
er það önnur leitni. Það eru færri
sem búa í hverri íbúð. Það er þróun
sem við höfum séð í nágrannaríkj-
unum.“
Bendir Magnús Árni á að sú þróun
ýti enn undir eftirspurn á mark-
aðnum. Hann segir allt benda til
þess að þessi þrýstingur verði við-
varandi. Meðal annars sé verið að
leggja áherslu á að fjölga erlendum
sérfræðingum í hugverkaiðnaði,
samhliða því sem ferðaþjónustan
tekur við sér. Þeir einstaklingar,
sem komi til landsins vegna þessara
umsvifa, þurfi allir á húsnæði að
halda.
Mikill skriður á markaðnum
Magnús Árni segir að þótt vissu-
lega hafi mátt búast við því að eigna-
markaðir myndu hækka við skarpa
lækkun stýrivaxta, hafi hækkanirnar
orðið meiri en fólk hafi búist við.
Ragnheiður Birgisdóttir
ragnheidurb@mbl.is
Verkfræðingurinn Valdimar Jónsson
sér fyrir sér að efla megi virka ferða-
máta fyrir heimamenn, sumarbú-
staðaeigendur og ferðamenn ef lagðir
yrðu hjóla- og
göngustígar milli
helstu kennileita
og skilgreindra
lykilstaða á Suð-
urlandi. Hann
hlaut styrk úr
Rannsóknarsjóði
Vegagerðarinnar
2021 til þess að
útfæra þessa hug-
mynd sína.
„Við fjöl-
skyldan byggðum okkur bústað í
Reykjanesi í Grímsnesinu fyrir
nokkrum árum. Við áttuðum okkur á
að það var mjög erfitt að komast milli
staða, hjólandi eða gangandi, nema
með því að fara eftir þjóðvegunum.
Þá fór ég að velta því fyrir mér hvort
ekki væru möguleikar á því að leggja
stíga utan hefðbundinna þjóðvega og
kannski inn á svæði sem fólk sér
sjaldan þegar það ferðast um Suður-
landið,“ segir Valdimar, sem starfar
hjá Mannviti verkfræðistofu.
„Ég held líka að fólk hafi lítinn
áhuga á því að ganga eða hjóla með-
fram þjóðvegunum,“ segir hann. Það
skapi auk þess hættu.
Nýr afþreyingarmöguleiki
„Svo fór maður að hugsa hvort
þetta væri ekki bara nýr kostur í
ferðamennsku, að geta hjólað, t.d. úr
Öndverðarnesi og alla leið upp að
Gullfossi og Geysi, utan þjóðvega.“
Valdimar sér fyrir sér að þarna
væri kominn nýr afþreyingarmögu-
leiki og tækifæri til þess að kynnast
stærri hluta Suðurlands. Hann segir
svæðið henta vel til hjólreiða. Slétt-
lendið komi sér vel.
„Þetta er í sjálfu sér mjög einfalt
en ég held að ferðaþjónustufyrirtæki
og aðrir gætu haft ávinning af þessu.
Það væri hægt að tengja þetta við
hótel og suma af þessum þekktu stöð-
um. Hugmyndin var að það yrðu skil-
greindir ákveðnir lykilstaðir og svo
væru fundnar leiðir á milli þeirra.
Kerfið yrði byggt á hringleiðum,“
segir Valdimar.
„Svona stígakerfi geta opnað á
nýja möguleika í ferðaþjónustu hjá
sveitarfélögum. Til dæmis fer reið-
hjólaferðum Íslendinga, sem og er-
lendra ferðamanna, mjög fjölgandi.
Þetta er í raun tækifæri til að höfða
til enn breiðari hóps ferðamanna.“
Í greinargerðinni er sýnd gróf
hugmynd að leiðakerfi út frá þessum
skilgreindu lykilstöðum. Þá hefur
Valdimar lagt til að stígarnir geti ver-
ið annað hvort malbikaðir eða með
malarslitlagi.
Valdimar skilaði greinargerðinni
til Vegagerðarinnar og sendi fjórum
sveitarfélögum á svæðinu sömuleiðis
kynningu á hugmyndinni, þ.e. Gríms-
nes- og Grafningshreppi, Blá-
skógabyggð, Hrunamannahreppi og
Skeiða- og Gnúpverjahreppi.
„Þetta er langtímaverkefni sem
þarf að fara í gegnum aðalskipulag,
deiliskipulag og landeigendur. Það
eru alls konar áskoranir á leiðinni.
Það er sveitarfélaganna að ákveða
hvað þau vilja gera í framhaldinu.
Hugmyndinni hefur verið komið á
framfæri.“
Morgunblaðið/Ómar
Hjólað „Svona stígakerfi geta opnað á nýja möguleika í ferðaþjónustu.“
Vill hjólastíga-
væða Suðurland
- Hugmynd um nýtt hjólastígakerfi
Valdimar
Jónsson
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, há-
skóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráð-
herra tók í dag á móti Politician of
the Year 2022-verðlaununum á One
Young World-ráðstefnunni.
Ráðstefnan fór fram í Manchest-
er á Englandi að þessu sinni.
„Þetta er hvatning og skemmti-
leg viðurkenning, ekki bara fyrir
mig persónulega, heldur varpar
hún ljósi á þá staðreynd að á Íslandi
fær ungt fólk tækifæri til að láta til
sín taka,“ sagði Áslaug Arna þegar
úrslitin voru gerð kunn.
Fimmtán ungir stjórnmálamenn,
víðs vegar að úr heiminum, voru
upprunalega tilnefndir til verðlaun-
anna en fækkað var í hópnum niður
í fimm manns, hvern frá sinni
heimsálfu.
Tilkynnt var um sigur Áslaugar
Örnu í mars á þessu ári þegar al-
þjóðleg dómnefnd valdi hana.
Politician of the Year-verðlaunin
voru fyrst veitt árið 2018 en þeim
er ætlað að beina athygli að ungum
og efnilegum stjórnmálamönnum
um allan heim. Á ráðstefnunni eru
leiddir saman 2000 einstaklingar
sem eru allir leiðtogar á sínu sviði.
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir valin stjórnmálamaður ársins