Morgunblaðið - 03.11.2022, Blaðsíða 65

MENNING 65
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 3. NÓVEMBER 2022
Nánari upplýsingar um sýningartíma á sambio.is
TRYGGÐU ÞÉR
MIÐA INNÁ
Indie wire
KEMUR Í BÍÓ 11. NÓVEMBER - FORSALA HAFIN
88%
V
olaða land eftir Hlyn
Pálmason er ein besta
kvikmynd þessa árs. Hún
segir frá ungum dönskum
lúterskum presti, Lucas (Elliott
Crosset Hove), sem ferðast til
Íslands með það að markmiði að
reisa kirkju og ljósmynda landið
og íbúa þess. Fyrir ferðina er hann
er varaður við íslensku náttúrunni
og fólkinu: „Jörðin lyktar eins og
hún hafi skitið í buxurnar og langir
næturlausir dagar geta kallað fram
alls konar andlega kvilla í mönn-
um.“
Lucas er hins vegar hugsjóna-
maður og áhugasamur um landið
og fólkið. Hópur heimamanna leiðir
prestinn í gegnum hið harðneskju-
lega Ísland en eftir því sem líður á
ferðalagið missir presturinn smám
saman tökin á ætlunarverkinu
og eigin trú. Þegar hann nær til
litla samfélagsins á norðurströnd
landsins er hann nær dauða en lífi.
Landið þar sem kirkjan er reist er
undir umsjón Danans Carls (Jacob
Hauberg Lohmann) en hann býr
þar í tignarlegu húsi ásamt dætrum
sínum, Önnu (Vic Carmen Sonne)
og Idu (Ída Mekkín Hlynsdóttir).
Ferðalagið gerði Lucas beiskari og
það eina sem getur yljað honum um
hjartans rætur á þessum kalda stað
er elsta dóttirin, Anna.
Í byrjun Volaða lands kemur fram
að kvikmyndin sé byggð og sæki
innblástur í sjö votplötuljósmyndir
(e. wet-plate photographs) sem
teknar voru af dönskum presti
á 19. öld og að þær myndir séu
fyrstu ljósmyndir sem teknar voru
á Suðurlandi. Þessar myndir eru
hins vegar ekki til heldur aðeins
uppspuni hjá Hlyni. Í viðtali við
Nordic Film and TV News, sem
Annika Pham tók, segir hann frá
því að tilgangurinn með ljósmynd-
unum hafi verið að hafa einhvern
hlut sem hann og teymið gátu
notað sem eins konar akkeri í ferl-
inu. Ljósmyndirnar eru því hluti af
skáldskapnum og sköpunarferlinu.
Í kvikmyndadómi hjá Variety
skrifar Peter Debruge: „Í Volaða
landi reynir íslenski handritshöf-
undurinn og leikstjórinn Hlynur
Pálmason að sjá sitt heimaland
með utanaðkomandi augum, eins
og það hlýtur að hafa litið út fyrir
Dönum sem stjórnuðu því fram að
seinni heimsstyrjöldinni.“ Þessu er
ég ósammála en mér finnst kvik-
myndin einmitt fanga tilfinninguna
hjá heimamönnum sem þurftu að
þola oft ónærgætna framkomu
nýlenduherranna en þegar Volaða
land á sér stað er Ísland enn undir
yfirráðum Dana. Atriðið heima hjá
Carl sýnir það vel en þá hæðast
Lucas og Carl að Ragnari sem
sullar óvart niður rauðvíninu.
„Svona eru Íslendingar, þeir éta
matinn okkar og spilla víninu.“ Í
því atriði er ekki annað hægt en að
vera reiður yfir þessari framkomu
en það er greinilegt að upplifun
íslenskra áhorfenda og erlendra er
ólík og eðlilega.
Kvikmyndin stillir Danmörku og
Íslandi upp sem andstæðum strax
í byrjun. Hinn háttsetti prestur,
sem varar Lucas við íslensku veðri,
er með skál af ferskum ávöxtum
á skrifborðinu sínu sem er langt
frá raunveruleika Íslendinga þess
tíma. Hver þjóð hefur sinn leiðtoga,
Danaleiðtoginn er Lucas og okkar
Íslendinga heimamaðurinn Ragnar
sem Ingvar E. Sigurðsson leik-
ur. Lucas er hugsjónamaður en
Ragnar jarðbundinn og tungu-
málahindranir þjóna sem eitt af
lykilþemum myndarinnar. Lucas
er birtingarmynd nýlenduhroka,
hann kennir t.d. Ragnari og landinu
um dauða túlksins og eina vinar
síns (Hilmar Guðjónsson) þótt það
hafi verið hann sem krafðist þess
að þeir héldu áfram ferðinni þrátt
fyrir veðurhættur.
Stór hluti kvikmyndarinnar eru
fallegar náttúrumyndir og gegnir
þar kvikmyndatakan stóru hlut-
verki. Kvikmyndatökumaðurinn
Maria von Hausswolff notaði þessa
hugmynd um blautplötuljósmynd-
irnar, líkt og aðrir, til þess að veita
sér innblástur og tók upp í 1,37:1
Academy-hlutfallinu með hörðum
brúnum og ávölum hornum líkt
og í gömlum ljósmyndum. Myndin
var tekin upp á 35 mm filmu og öll
filman notuð þannig að engu er
sóað, sem passar vel við tíðarand-
ann og fagurfræði Hlyns en það
gerði hann einnig í stuttmynd sinni
Hreiðrinu (2022). Það er greinilegt
að stærstur hluti myndarinnar
er tekinn upp á dolly en þá er
tökuvélin á teinum og mögulegt
að færa hana fram og aftur í
hreinni hreyfingu. 360 gráðu skim
í sveitabrúðkaupi fangar gleðskap-
inn á sérstakan máta en stíllinn
er leikstjóranum eðlislægur. Með
þessu móti er auðveldara að setja
saman heim eða, eins og í þessu
tilviki, heilt land.
Eflaust eru sumir þeirrar
skoðunar að Hlynur hafi fórnað
persónusköpuninni og sögu-
þræðinum fyrir fallegar náttúru-
myndir, þ.e.a.s. að hann sé að kafa
of djúpt í eigin stíl líkt og Wes
Anderson gerði í nýjustu mynd
sinni The French Dispatch. Ander-
son leggur þar gríðarlega áherslu
á myndheildina (mise-en-scène),
framsetninguna í hverju skoti fyrir
sig og má líkja hverjum ramma við
listaverk þar sem öll smáatriðin
hafa hlotið merkingu. Það bitnar
hins vegar á söguþræðinum sem
er óþarflega flókinn og persónu-
sköpuninni sem er lítil sem engin
þar sem litlum tíma er eytt í
hverja persónu. Harðkjarna Wes
Anderson-aðdáendur kunnu hins
vegar margir hverjir að meta The
French Dispatch af því að þar leyfði
Anderson sér að fara alla leið í að
skapa mise-an-scene-kvikmynd.
Hið sama má segja um Hlyn með
Hvítan, hvítan dag, í þeirri mynd
fór hann öruggari leiðina þótt stíll-
inn hans sé þar einnig sýnilegur,
eins og til dæmis forvitni hans um
dauðann og að fylgjast með og
kvikmynda í ákveðinn tíma hlut.
Þetta gerir hann til dæmis í Hvít-
um, hvítum degi en þar fáum við
að fylgjast með húsi persónunnar
á ólíkum árstímum en í Volaða
landi fylgjumst við með rotn-
unarferli hests eða manns. Ólíkt
Hvítum, hvítum degi er Volaða land
krefjandi kvikmynd. Það er ekki
allra að fylgjast með presti ferðast
um Ísland á síðustu öld í meira en
tvær klukkustundir. Hann dýfir sér
í djúpu laugina, tekur sinn tíma og
úr því kemur sannkallað listaverk.
Söguþráðurinn er vissulega ekki
í fyrsta sæti en þarf það endilega
alltaf að vera svo? Kvikmyndir
eru listform en ekki einungis
afþreyingarefni sem hægt er að
græða á. List er svið sem lýtur ekki
alltaf lögmálum kapítalismans. Það
er greinilegt að hér er á ferð lista-
maður og Volaða land er sannkall-
að listaverk og fær þar af leiðandi
fyrstu fimm stjörnur hjá rýni.
Sannkallað listaverk
Krefjandi „Það er ekki allra að fylgjast með presti ferðast um Ísland á síðustu öld í meira en tvær klukkustundir,“
skrifar rýnir um Volaða land og að Hlynur Pálmason taki sér sinn tíma og út úr því komi sannkallað listaverk.
KVIKMYNDIR
JÓNAGRÉTA
HILMARSDÓTTIR
Bíó Paradís
Volaða land
Leikstjórn og handrit: Hlynur Pálma-
son. Aðalleikarar: Elliott Crosset Hove,
Ingvar E. Sigurðsson, Vic Carmen
Sonne, Ída Mekkin Hlynsdóttir og
Jacob Hauberg Lohmann. Danmörk,
2022. 138 mínútur. Sýnd á Norrænni
kvikmyndaveislu 26.-30. október.