Morgunblaðið - 21.12.2022, Qupperneq 14

14
UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 21. DESEMBER 2022
Kringlan 4-12 | s. 577-7040 | www.loccitane.is
VIÐ erumRÆKTENDUR BREYTINGA
Töfrandi dekurmolar í jólapakkann
með gjöfumnáttúrunnar
Nýlega hækkaði
Seðlabankinn stýri-
vexti í 6% til að sporna
við hækkun verðbólg-
unnar sem mælist nú
yfir 10% á árs-
grundvelli en viðmið
bankans er 2,5%. Verð-
bólga er almennt skil-
greind sem viðvarandi
hækkun verðlags yfir
tímabil. Verðmæling
verðbólgunnar fer fram með útreikn-
ingi vísitölu neysluverðs sem einnig
er notuð til að reikna verðtryggingu
lánasamninga. Verðbólgan og verð-
mælingavél ríkisins eru því miklir ör-
lagavaldar í samfélaginu og hvernig
þetta kerfi hefur allt að segja með
mánaðarlegar afborganir af lánum.
Þetta á sérstaklega við íbúðalán sem
alla jafna nema tugum milljóna á
hverja fölskyldu.
Vegna fjármálaóstöðugleika sveifl-
ast afborganir lána gríðarlega, sem
veldur því að fólk velur að taka verð-
tryggð lán til að draga úr sveiflunum.
Mánaðarlegri verðhækkun lánanna
vegna verðbólgu er þá einfaldlega
bætt ofan á höfuðstólinn sem blæs út
og hækkar þannig grunnupphæð
heildarlánsins margfalt yfir lánstím-
ann. Eigið fé í fasteignunum brennur
upp og þegar líður á
lánstímann hafa margar
fjölskyldur brotnað nið-
ur og lagt upp laupana í
þessari fjármálaspennu
og kapphlaupi við verð-
lagið. Einhvern veginn
enda þessi lán oft sem
fjármálaskellur á heim-
ilunum sem flosna upp
og fólk gengur brotið frá
svona málum.
Litla athygli hefur
vakið hvað þessi fjár-
málayfirspenna á heim-
ilunum og óstöðugleiki hefur tekið
mikið þrek frá fjölskyldunum í land-
inu og hvaða afleiðingar það hefur
haft. Í Silfri Egils á RÚV 27. nóv-
ember sl. var bent á að heimilin hefðu
ekki haft svigrúm til að halda nægi-
lega utan um börnin og veita þeim
nauðsynlega hlýju og annað sem ung-
menni þurfa í uppeldinu til að vaxa úr
grasi sem þroskaðir einstaklingar.
Afleiðingar af því gætu verið upp-
lausn og örvænting í hópi ungmenna
sem hafa alist upp í þessari gríð-
arlegu spennu og álagi sem fylgir
þessu „háspennu“-fjármálaumhverfi
heimilanna. Þetta bætist við allt það
álag og eymd sem varð í samfélaginu
í eftirmálum bankahrunsins 2008
þegar tugþúsundir fjölskyldna misstu
heimili sín og aleiguna. Íbúðir og
heimili fólksins voru síðan bara seld á
hrakvirði til braskara og kerfið og
bankarnir fengu á sig langvarandi
vantraust almennings.
Lóðabrask hefur viðgengist þar
sem íbúðarhúsalóðir hafa gengið
kaupum og sölum milli aðila þar sem
verðinu er þrýst upp í hámark áður
en loks er byggt á lóðunum. Talsvert
byggingarland virðist vera í einka-
eign og lendir því í þessu brask-
araferli. Ýmsar lóðir hafa verið seldar
í útboðum en svo eru lóðir sem hafa
farið til ýmissa samtaka sem byggja
óhagnaðardrifið. Engu að síður er
lóðaverð mjög stór orsakaþáttur í
byggingarkostnaði.
Þegar búið er að byggja viðkom-
andi hús á lóðinni þá liggur fyrir
raunbyggingarkostnaður, sem eru
útgjöld framkvæmdaraðila vegna til-
tekinna bygginga. Þessi tala sem þá
liggur fyrir er raunkostnaður íbúð-
anna á þeirri lóð, nettóverð án „bólu“.
Því miður er ekki safnað saman raun-
upplýsingum um byggingarkostnað
hverrar framkvæmdar en það gætu
verið áhugaverðar upplýsingar fyrir
fjölda aðila, svo sem fólkið í landinu,
skattayfirvöld, greiningaraðila o.fl.
Um hverja framkvæmd ætti að gera
uppgjörs- og skilaskýrslu.
Í dag heyrir maður að bygging-
arkostnaður á fermetra í fjölbýli geti
verið 400-500 þúsund krónur og þyki
jafnvel hagstætt. Auglýst söluverð
hvers fermetra svoleiðis íbúða á höf-
uðborgarsvæðinu er í dag á bilinu 800
þúsund krónur til um eða yfir ein
milljón. Vísbendingar eru um að fólk
greiði um helmingi meira fyrir hvern
fermetra í húsnæði en það kostar að
byggja. Byggingaraðilar þurfa að fá
eitthvað fyrir sinn snúð og alla áhætt-
una sem skapast af því að standa í
svona framkvæmdum þótt það sé
gríðarlega vel í lagt að fólk greiði nær
100% ofan á raunbyggingarkostn-
aðinn. Maður gæti séð fyrir sér að
20% álagning væri nær lagi í svona
dýrum framkvæmdum þannig að
verðið væri um 30% lægra en það er í
dag. Það myndi breyta gríðarlega
allri niðurstöðu um afborganir lána
og minnka mikið álagið á fjölskyld-
urnar sem hefðu þá meiri tíma til að
sinna börnunum. Lánin gætu jafnvel
frekar orðið á óverðtryggðum kjör-
um.
Nýlega kynnti ríkisstjórnin að hún
ætlaði að blása til byggingar 35.000
íbúða um allt land á næstu tíu árum.
Ef meðalstærð íbúða er um 80 fer-
metrar og verðlag um 900.000 krónur
á fermetra þá kosta þessar 35.000
íbúðir alls 2.500 milljarða. Ef unnt
væri að hafa hemil á lóðamálum og
verðlagi íbúðanna þannig að þær
kæmu til neytenda um 30% ódýrari
en núverandi markaðsverð þá eru
það um 750 milljarðar í vasa þeirra
sem fengju íbúð úr þessum 35.000
íbúða pakka. Það er um tveggja millj-
óna sparnaður á fjölskyldu á ári, eða
um 170 þúsund króna sparnaður á
mánuði, á hverja íbúð í tíu ár. Það
gæti varla komið meira út úr ein-
hverjum kjarasamningum og það án
þess að atvinnulífið eða ríkið legði
fram krónu.
Heilsufarsávinningurinn af að
halda niðri byggingarkostnaði íbúð-
arhúsnæðis réttlætir algerlega að
lengra sé gengið í opinberu ut-
anumhaldi byggingarkostnaðar og
aðhaldi í gæðum húsbygginga. Auk
þess er fullkomlega siðlaust að hafa
íbúðarhúsnæði grundvöll að gróða-
maskínu markaðarins.
Burt með heilsuspillandi
íbúðarhúsamarkað
Sigurður
Sigurðsson
Sigurður Sigurðsson
»Heilsufarsávinning-
urinn af að halda
niðri byggingarkostnaði
íbúðarhúsnæðis réttlæt-
ir að lengra sé gengið í
opinberu utanumhaldi
byggingarkostnaðar.
Höfundur er B.Sc. M.Phil.
byggingarverkfræðingur.
Móttaka aðsendra greina
Morgunblaðið er vettvangur lifandi umræðu í landinu og birtir aðsendar grein-
ar alla útgáfudaga.
Þeir sem vilja senda Morgunblaðinu greinar eru vinsamlega beðnir að nota
innsendikerfi blaðsins. Kerfið er auðvelt í notkun og tryggir öryggi í sam-
skiptum milli starfsfólks Morgunblaðsins og höfunda. Morgunblaðið birtir
ekki greinar sem einnig eru sendar á aðra miðla.
Kerfið er aðgengilegt undir Morgunblaðslógóinu efst í hægra horni forsíðu
mbl.is. Þegar smellt er á lógóið birtist felligluggi þar sem liðurinn „Senda inn
grein“ er valinn.
Í fyrsta skipti sem innsendikerfið er notað þarf notandinn að nýskrá sig inn
í kerfið. Ítarlegar leiðbeiningar fylgja hverju þrepi í skráningarferlinu. Eftir að
viðkomandi hefur skráð sig sem notanda í kerfið er nóg að slá inn kennitölu
notanda og lykilorð til að opna svæðið. Hægt er að senda greinar allan sólar-
hringinn.
Nánari upplýsingar veitir starfsfólk Morgunblaðsins alla virka daga í síma
569-1100 frá kl. 8-18.
Íslensku þjónustufyrirtækin
eru á finna.is
ÞÚ FINNUR ALLT Á FINNA.IS
VEISTU UM GÓÐAN
RAFVIRKJA?