Morgunblaðið - 10.12.2022, Blaðsíða 18

18 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 10. DESEMBER 2022
ELTAK sérhæfir sig
í sölu og þjónustu
á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum
Nýheildarlögumáhafnir öðlast gildi
Þ
ó nokkrar breytingar eru
gerðar á lögunum sem taka
gildi 1. janúar næstkomandi,
en er eitthvað sem útgerðir
og sjófarendur þurfa sérstaklega að
huga að á nýju ári?
„Með gildistökunni er verið að
sameina og uppfæra eldri lög.
Þótt nýju lögin
taki gildi um
áramótin eru
breytingarnar
ekki þess eðlis
að þær hafi bein
áhrif á útgerðir
strax 1. janúar.
Samgöngustofa
tekur vissulega
við hlutverki
undanþágu- og
mönnunar-
nefndar og einhverjar undanþágur
sem áður þurfti að sækja um eru nú
skrifaðar inn í lögin svo ekki mun
lengur þurfa að sækja sérstaklega
um þær. Þá er skilgreint hvaða skip
þurfa matsvein eða bryta, miðað
við hversu lengi skipið er úti, en
ekki stærð þess líkt og áður var.
Einnig eru innleiddar með lögunum
stjórnvaldssektir fyrir brot á lögun-
um,“ svarar Þórhildur Elínardóttir,
samskiptastjóri Samgöngustofu.
Nýjar valdheimildir
Undanþágunefnd og mönnunar-
nefnd hafa séð um að veita tilteknar
undanþágur til starfa um borð
í skipum og ákveða frávik frá
mönnunarkröfum. Eins og fyrr
segir færist þetta hlutverk til
Samgöngustofu, en samhliða því
er úrlausn brota einfölduð með
því að Landhelgisgæslunni verður
veitt heimild til að taka ákvarðanir
um stjórnvaldssektir. Það kann að
hljóma einkennilega að Landhelgis-
gæslan hafi ekki haft þessa heimild
til að leggja á stjórnvaldssektir
fyrir brot á lögum um áhafnir skipa,
hvorki á fiskiskipum né farþega- og
flutningaskipum.
Þórhildur útskýrir að Landhelgis-
gæslan hafi þurft að kæra öll mál
til lögreglu. „Slíkt ferli hefur verið
óþarflega þunglamalegt og dýr
umsýsla að einföld brot þurfi alltaf
að rata fyrir dóm. Með nýju lögun-
um fær Landhelgisgæslan heimild
til að sekta aðila fyrir að stjórna
skemmtibát án tilskilinna réttinda,
fyrir að brjóta reglur um lögskrán-
ingu, svo sem að lögskrá rétt og
vera með réttar tryggingar áður en
siglt er af stað.
Þá verður Gæslunni líka heimilt
að sekta skipstjóra fyrir að fela
öðrum en þeim sem hefur réttindi
til þess hlutverk um borð í skipi, til
dæmis ábyrgð á siglingavakt í brú.
Svo verður heimilt að sekta útgerð
ef hún getur ekki framvísað heil-
brigðisvottorði fyrir alla skipverja
þegar innleiddar hafa verið viðeig-
andi heilbrigðiskröfur fyrir allar
stöður. Svo mun Landhelgisgæslan
geta sektað útgerð eða skipstjóra
séu aðrir en lögmætir skírteinishaf-
ar ráðnir til starfa sem krefjast
skírteina, að ekki sé til skrá yfir
skipverja og stöður þeirra um borð
í skipinu og að mönnun skipsins sé
röng miðað við lög eða ákvörðun
um mönnun í tilviki annarra skipa
en fiskiskipa.“
Ná einnig til erlendra skipa
Nýju lögin gera ráð fyrir að það
séu sömu mönnunarkröfur og áður
fyrir fiskiskip en „skerpt er á því að
það þarf stýrimann í öll skip sem
er lengur úti en 14 tíma, enda er
hámarksvinnutími sjómanna, sama
hvaða stöðu þeir gegna, 14 tímar á
sólarhring. Þetta hefur verið í lög-
um um langa hríð en ekki allir verið
sammála um að það væri nægilega
skýrt svo það var skrifað skýrar,“
segir Þórhildur.
Nýtt er í lögunum að þau taka
jafnt til íslenskra skipa sem og
erlendra sjófara sem hafa verið við
Íslandsstrendur í 30 daga samfleytt
eða 90 daga á ári. Eiga því ákvæði
laganna einnig við um áhafnir
erlendra þjónustuskipa laxeldis,
dýpkunarskipa, dráttarskipa, far-
þegabáta og farþegaskipa í útsýnis-
og skoðunarferðum.
Þórhildur segir þegar til staðar
leiðir til að fylgjast með dvalartíma
erlendra skipa á innsævi landsins.
„Skip tilkynna stöðu sína reglulega
til Vaktstöðvar siglinga og skulu al-
mennt tilkynna stöðu sína með sjálf-
virkum tilkynningarbúnaði. Þannig
liggja fyrir rafrænar upplýsingar
um skip á íslensku yfirráðasvæði á
hverjum tíma. Samgöngustofa mun
hafa eftirlit með þessum skipum
líkt og almennt gengur og gerist
með samstarfi við hafnaryfirvöld,
Landhelgisgæsluna og önnur yfir-
völd. Eftirlit Landhelgisgæslunnar á
hafi úti er svo órjúfanlegur þáttur í
þessu eftirliti þar sem líklegast væri
að upp kæmist um brot.“
Fiskarar
Þórhildur upplýsir að sérstaklega
hafi verið gætt að því að orðalag
þeirra væri kynhlutlaust, en þó
ekki þannig að það nái til tiltekinna
hugtaka sem hafa unnið sér til
hefðar að vera sérstaklega kynjuð.
Frá áramótum verður því í lögunum
notað hugtakið „fiskari“ í stað
„fiskimanns“ eins og áður var, sem
og „útgerð“ í stað „útgerðarmanns“.
Spurð hvort lögin séu til þess
fallin að ýta undir bætta stöðu jafn-
réttismála á sjó, svarar Þórhildur:
„Lögin ein og sér tryggja auðvitað
ekki fullkominn árangur í jafnréttis-
málum á sjó, heldur þarf menningin
og umhverfið að fylgja. Það er verk-
efni sem þarf stöðugt að þróa í öll-
um greinum og nær ekki eingöngu
yfir jafnrétti kynjanna heldur bara
almennt um gott vinnuumhverfi þar
sem virðing er borin fyrir öllu fólki.
Orðfæri nýju laganna er lítið en
mikilvægt skref í þá átt.“
Ljósmynd/Wikipedia/Cavernia
Ný lög um áhafnir skipa ná einnig til erlendra skipa sem notuð eru í atvinnuskyni við Íslandsstrendur, til að mynda sláturskip sem þjónusta fiskeldi.
Þórhildur
Elínardóttir
Ný heildarlög um
áhafnir skipa taka
gildi um áramótin
og eiga þau að skila
skýrari regluverki og
skilvirkara eftirliti. Þá
verður Landhelgisgæsl-
unni veitt heimild til að
leggja á stjórnvalds-
sektir fyrir brot gegn
ákvæðum laganna, en
slíkt hefur ekki verið
heimilt til þessa.
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
Helstu atriði nýju laganna
⚫ Auk allra íslenskra skipa ná lögin nú einnig til erlendra skipa sem notuð
eru í atvinnuskyni á íslensku innsævi í 30 daga samfleytt, eða samtals 90
daga á ársgrundvelli. Það gildir t.a.m. um skírteinakröfur, lágmarksmönnun,
vaktstöðu, vinnu- og hvíldartíma og vinnuskilyrði.⚫ Undanþágunefnd og mönnunarnefnd skipa eru lagðar niður og Sam-
göngustofa tekur við hlutverki þeirra. Lagaskilyrði, um veitingu á undanþág-
um til þeirra sem ekki hafa tilskilin atvinnuréttindi til skip- og vélstjórnar,
eru þrengd.⚫Ákvæði um að ávallt skuli vera tveir skipstjórnarmenn með tilskilin
réttindi um borð smáskipa sem eru innan við 15 metra þegar útivist þeirra
fer yfir 14 klukkustundir er skýrara og þrengra. Þó er gert ráð fyrir að þegar
eigandi smáskips er lögskráður sem skipstjóri og smáskipavélavörður og er
einn um borð, þurfi ekki stýrimann eða annan smáskipavélavörð þótt útivist
fari fram yfir 14 klukkustundir.⚫ Kröfum um að borð séu matsveinar eða brytar er breytt þannig að miðað
verður við útivist skips en ekki stærð þess eins og gildandi lög kveða á um.⚫Dregið var úr karllægni í orðfæri laganna. Þannig er orðið „fiskari“ notað í
stað „fiskimanns“ og „útgerð“ í stað „útgerðarmanns“.⚫Með lögunum fá Landhelgisgæsla Íslands og Samgöngustofa heimild til
að leggja á stjórnvaldssektir fyrir brot á tilteknum ákvæðum laganna og
reglum samkvæmt þeim.
Ljósmynd/Síldarvinnslan: Þorgeir
Í nafni kynhlutleysis í lagsetningu er í lögum nú stuðst við hugtakið fiskari í stað fiskimaður.