Morgunblaðið - 10.12.2022, Blaðsíða 26

26 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 10. DESEMBER 2022
ELTAK sérhæfir sig
í sölu og þjónustu
á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum
Gunlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
Mikilvægt að vera vakandi fyrir nýjungum
L
andhelgisgæslan hefur kapp-
kostað að nýta sér tækni-
lausnir sem í boði eru á sviði
eftirlits og löggæslu. Þar hefur
framþróun og nýsköpun verið hröð
og mikilvægt fyrir Landhelgisgæsl-
una að vera vakandi fyrir öllum
þeim möguleikum sem í boði eru á
því sviði,“ segir Georg Lárusson,
forstjóri Landhelgisgæslunnar.
„Á undanförnum árum höfum við
stóraukið notkun gervitunglamynda
til eftirlits og löggæslu á hafinu um-
hverfis Ísland. Þannig höfum við náð
að búa til stöðumynd sem við getum
borið saman við skráð skip í okkar
kerfum og haft betri yfirsýn yfir þá
sem eru á siglingu hér við land. Að
auki náum við að draga úr siglingum
og flugi með þessu móti en getum
brugðist við á lofti eða á sjó ef við
verðum vör við eitthvað óeðlilegt.
Gervitunglamyndirnar koma fyrst
og fremst frá EMSA, Siglingarör-
yggisstofnun Evrópusambandsins,
en með þeim er bæði hægt að greina
mengun og skip yfir ákveðinni
stærð. Segja má að við höfum
verið frumkvöðlar á þessu sviði því
Landhelgisgæslan var meðal fyrstu
stofnana sem nýttu sér gervitungla-
myndir EMSA,“ segir Georg.
Hann bendir á að gervitungl séu
einnig nýtt til að greina merki úr
sjálfvirku tilkynningakerfi (AIS).
Þannig fæst yfirlit yfir alla skip-
umferð, sem sýnir þessi sjálfvirku
merki á leitar- og björgunarsvæði
Íslands sem er um 1,9 milljónir
ferkílómetra. „Með samþættingu
sjálfvirka tilkynningakerfisins,
gervitunglamynda, rauneftirlits
loftfara og varðskipa Landhelgis-
gæslunnar höfum við náð að byggja
upp þessa mikilvægu stöðumynd á
hagkvæmari hátt en áður.“
Gervigreind og dónar
Notkun gervigreindar getur
sömuleiðis skilað mun skilvirkara og
hagkvæmara eftirliti og hefur Land-
helgisgæslan, samhliða notkun upp-
lýsinga úr gervitunglum, leitað leiða
til að beita gervigreind til að greina
athafnir skipa. Þá hefur stofnunin
átt í samstarfi við Trackwell um
þróun slíkra lausna, auk þess sem
lausnir erlendra fyrirtækja hafa
verið skoðaðar.
Þá hefur Landhelgisgæslan látið
reyna á notkun ómannaðra loftfara
til eftirlits og leitar á sjó. „Við
höfum átt í afar farsælu samstarfi
við EMSA þegar kemur að slíkum
prófunum en við höfum bæði fengið
ómannaða flugvél og svokallaða
þyrludróna hingað til lands. Árið
2019 var fengin hingað til lands stór
ómönnuð flugvél sem gerð var út
til eftirlits frá Egilsstöðum í um 5
mánuði. Í sumar fengum við öfluga
þyrludróna sem gerðir voru út til
eftirlits frá varðskipunum okkar
með afar góðum árangri.
[…] Þrátt fyrir að verkefnið hafi
gengið vel er um kostnaðarsama
útgerð að ræða, enn sem komið er,
en við munum fylgjast vel með þró-
un þeirra á næstu árum,“ útskýrir
Georg.
Nýsköpunarverkefni
Landhelgisgæslan hefur frá árinu
2018 tekið þátt í tveimur umfangs-
miklum rannsóknar-, þróunar- og
nýsköpunarverkefnum sem styrkt
eru af Horizon 2020-sjóði Evrópu-
sambandsins. Georg segir þeim
fyrst og fremst ætlað að auka sjálf-
virkni og skilvirkni við eftirlit, leit
og björgun. Til lengri tíma litið eru
vonir bundnar við að verkefnin leiði
einnig til aukinnar hagkvæmni.
„Þessi verkefni bera annars vegar
heitið ARCSAR og hins vegar AI-
ARC. ARCSAR er samstarfsverkefni
björgunaraðila, háskóla og tækni-
fyrirtækja en því er ætlað að stuðla
að auknu öryggi á norðurslóðum.
Eitt af markmiðum verkefnisins
er að hvetja til nýsköpunar á sviði
leitar og björgunar á norðurslóðum.
Með AI-ARC er ætlunin að stuðla
að aukinni notkun gervigreindar við
eftirlit, leit og björgun á norður-
slóðum. Þátttaka Landhelgisgæsl-
unnar er greidd að fullu af Horizon
2020-sjóði Evrópusambandsins en
við höfum verið með hálft til eitt og
hálft stöðugildi í þessum verkefnum
undanfarin fjögur ár,“ segir hann.
Dróna fyrir hvert skip
Spurður hvort teknar verði í notkun
einhverjar nýjar lausnir á komandi
árum svarar Georg: „Landhelgis-
gæslan er stórhuga í þessum efnum
og við sjáum fyrir okkur aukna
notkun gervitunglaeftirlits og dróna.
Við höfum í hyggju að fjárfesta í
dróna fyrir hvort varðskip auk þess
sem við höfum hug á að auka notkun
gervitungla til eftirlits. Þá verður
lögð aukin áhersla á þróun hugbún-
aðar sem ætlað er að greina gögnin
sem til eru um skip og siglingar
hér við land í þeim tilgangi að efla
eftirlit og gera það markvissara.“
Hann segir ljóst að það þurfi „fólk
með annars konar þekkingu en áður
til að vinna að slíkum verkefnum og
hefur fjölbreytni í menntun þeirra
sem hingað ráðast til starfa aukist
vegna þessa.“
Metanól á varðskipin
Er til skoðunar að nýta annan orku-
gjafa en olíu fyrir varðskipin?
„Landhelgisgæslan hefur nú þegar
stigið stór skref í átt að kortlagn-
ingu orkunotkunar varðskipanna
og aukinni nýtingu orku með það að
markmiði að draga úr orkunotkun.
[…] Langstærsta verkefni Land-
helgisgæslunnar svo minnka megi
kolefnisspor og draga úr olíunotkun
er rafvæðing varðskipa stofnunar-
innar. Varðskipin Þór og Freyja eru
vel til þess fallin að unnt sé að gera
breytingar á þeim þannig að þau
geti notað rafeldsneyti stóran hluta
ársins. Með framtíðartækni sjáum
við fyrir okkur að hægt sé að sigla
varðskipunum á rafeldsneyti í öllum
daglegum verkefnum en einungis
nota skipagasolíu þegar mikið liggur
við og í dráttarverkefnum,“ útskýrir
Georg.
Hvað varðar tegund rafeldsneytis
segir hann stofnunina hafa fylgst
náið með þróun þeirra lausna sem í
boði eru og gildandi reglugerðum. Á
þeim grundvelli er talið að metanól
sé að óbreyttu vænlegasti kosturinn
sem auðveldast er að innleiða, en
það kallar ekki á miklar breytingar
á skipunum. Þá hefur Landhelgis-
gæslan átt í samtali við Landsvirkj-
un um rafeldsneyti og er talið að
innlent metanól gæti verið komið á
markað á næstu fjórum til sjö árum.
„Við teljum það vera afar spennandi
kost að rafvæða varðskipin okkar en
slík breyting mun kosta allnokkurt
fé. Ég tel mikilvægt að stofnun eins
og Landhelgisgæslan gangi fram
með góðu fordæmi þegar kemur að
raforkuvæðingu skipaflota þjóðar-
innar, fái fjármagn til slíkra umbóta
og verði leiðandi í orkuskiptum hér
á landi,“ segir Georg að lokum.
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Georg Lárusson, forstjóri Landhelgisgæslu Íslands, segir að notkun nýrrar tækni kalli á starfsfólk með sérhæfða þekkingu.
Ljósmynd/Landhelgisgæsla Íslands
Þyrludrónar EMSA eru eitt þeirra tækja sem prófuð hafa verið undanfarin misseri.
Stórir drónar hafa reynst vel en úthald þeirra er kostnaðarsamt.
Miklar tækniframfarir
hafa átt sér stað á
flestum ef ekki öllum
sviðum samfélagsins
á undanförnum árum
og virðast þær aðeins
verða hraðari með
hverju árinu. Tæknin
býður upp á leiðir til
að auka skilvirkni og
hagkvæmni. Rekstur
Landhelgisgæslunnar
er engin undantekning
í þeim efnum.
„Allt útheimtir þetta umtals-
verða fjármuni“
Í skýrslu forsætisráðherra ummat þjóðaröryggisráðs á ástandi og horfum
í þjóðaröryggismálum segir meðal annars að geta Landhelgisgæslu Íslands
(LHG) til að hafa eftirlit með umferð um efnahagslögsöguna og landhelgina
sé ekki tryggð og að rekstur eftirlitsflugvélar stofnunarinnar sé ekki tryggð-
ur allt árið. Auk þess er talin mikil þörf á auknum viðbúnaði og betri mönnun
áhafna.
„Á undanförnum árum hafa stór skref verið stigin í átt að aukinni björg-
unargetu LHG hér við land, m.a með fjölgun þyrluáhafna úr fimm í sex,
kaupum á varðskipinu Freyju og innleiðingu björgunarþyrlna af nútímalegri
tegund. Landhelgisgæslan er mjög vel tækjum og mannafla búin til að
bregðast við því sem upp kann að koma.
Leitar- og björgunarsvæðið sem LHG ber ábyrgð á er stórt, um 1,9 milljónir
ferkílómetra, og þá er efnahagslögsaga þjóðarinnar einnig víðfeðm.Á svo
stóru svæði er viðbúið að björgunargeta sé að einhverju leyti takmörkuð,“
svarar Georg Lárusson, forstjóri Landhelgisgæslu Íslands, spurður hvort
hann sé sammála lýsingu skýrsluhöfunda.
Þá segir hann stofnunina hafa bent á að mikilvægt sé að auka viðveru
eftirlitsflugvélarinnar hér á landi. „Vélin er einn mikilvægasti hlekkurinn í
leitar- og björgunargetu LHG.“ Einnig bendir Georg á að hægt sé að auka
viðbragðsgetu stofnunarinnar með því að fjölga áhöfnum á varðskipunum til
að auka nýtingu skipanna.
„Allt útheimtir þetta umtalsverða fjármuni eins og áður segir og það er
stjórnvalda að leggja mat á þá viðbragðsgetu sem nauðsynleg er hér við
land,“ útskýrir Georg.