Morgunblaðið - 10.12.2022, Blaðsíða 28

28 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 10. DESEMBER 2022
Þrengt að karfaveiðumáReykjaneshrygg
Aðildarríki Norðaustur-
Atlantshafsfiskveiðiráðsins
(NEAFC) hafa ákveðið að
banna löndun, umskipun
eða aðra þjónustu við skip
sem stunda veiðar á karfa á
Reykjaneshrygg. Var þetta
samþykkt á ársfundi ráðsins
sem haldinn var í London um
miðjan síðasta mánuð.
R
ússar stunda enn veiðar á Reykjanes-
hrygg þvert á vísindaráðgjöf Alþjóða-
hafrannsóknaráðsins (ICES). Tilgangur
aðgerðanna sem nú hafa verið sam-
þykktar er sagður vera að þrengja að þessum
veiðum og þrýsta á að öll aðildarríki samþykki
vísindaráðgjöf ICES sem grunn veiðistjórn-
unar, að því er fram kemur í tilkynningu á vef
stjórnarráðsins.
NEAFC fer með stjórn fiskveiða utan lög-
sagna ríkja í Norðaustur-Atlantshafi. Aðilar
eru Bretar, Danmörk (v. Færeyja og Græn-
lands), Evrópusambandið, Ísland, Noregur og
Rússland.
Á fundinum samþykktu ríkin einnig að setja
sér takmarkanir fyrir veiðar úr deilistofnun-
um síld, kolmunna og makríl, en ekki liggur
fyrir samkomulag um nýtingu þessara stofna
og hafa þeir því verið veiddir umfram vísinda-
lega ráðgjöf. Samhliða þessu áréttuðu ríkin
að öðrum en aðildarríkjum væri óheimilt að
veiða á stjórnunarsvæði NEAFC. Auk þessa
voru samþykktar ráðstafanir varðandi ýsu á
Rockall-banka og nokkra aðra fiskistofna.
Útvíkkað brottkastsbann
„Á fundinum var jafnframt samþykkt um-
talsverð útvíkkun á brottkastsbanni NEAFC
sem nær nú til fleiri tegunda en áður. Reglur
varðandi umskipun afla voru einnig hertar, og
samþykkt að hefja vinnu við allsherjarendur-
skoðun á reglum varðandi umskipun,“ segir í
tilkynningunni.
NEAFC hefur verið leiðandi í vernd
viðkvæmra botnvistkerfa, eins og kóralla
og svampa, á heimsvísu sem og í veiðistjórn
á djúpsjávartegundum. Á fundinum var
samþykkt tillaga Íslands um framlengingu
svæðislokana sem hafa verið í gildi til varnar
þessum vistkerfum.
Ákveðið var að leyfa veiðar á háf innan
vísindalegra marka, en NEAFC hefur um
árabil bannað slíkar veiðar. Stofninn er nú
mun betur staddur en áður vegna bannsins og
hefur ICES ekki lengur þörf á slíku banni, en
lögð er þó áhersla á að veiðum sé haldið innan
marka til að koma í veg fyrir að stofninum
hnigni á ný.
Deilt um Barentshaf
Miklar deilur voru á fundinum um veiðar
í Barentshafi en Ísland á að hafa staðið að
mestu utan þeirra, samkvæmt tilkynningunni.
„Því tengt var samþykkt bann við notkun
yfirpoka á rækjutrolli til að hindra meðafla á
rækjuveiðum af tegundum svo sem grálúðu
og þorski. Evrópusambandið hefur deilt við
Noreg og Rússland um fyrirkomulag þessara
veiða sem íslensk skip stunda ekki. Deilan
tengist m.a. stöðu Rússa innan NEAFC. Var
það afstaða íslensku sendinefndarinnar að
vegna innrásar Rússa í Úkraínu væri ekki
verjandi að láta atkvæði Íslands verða til þess
að Rússar næðu að koma fram sinni stefnu
innan NEAFC.“
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðiráðið hefur ákveðið að þrengja að veiðum á karfa á Reykjaneshrygg. Vísindamenn segja stofninn illa haldinn.
Morgunblaðið/Þorgeir Baldursson
Námunmeiri árangri í baráttunni gegn laxalús
Ný rannsókn bendir til að aðferðir sem beitt
hefur verið gegn laxalús í sjókvíaeldi skili
ekki endilega tilskildum árangri. Hægt sé að
beita sama búnaði og þegar er nýttur til að
fækka laxalús um meira en helming.
Þ
ær aðferðir sem nú er beitt í
forvarnarskyni gegn laxalús
geta hæglega skapað að-
stæður sem ýta undir fjölgun
laxalúsar í sjókvíum, en forvarnir
gegn sníkjudýrum sem aðlagaðar
eru umhverfinu drógu úr festingu
lúsa á eldislaxi um 62%, segir í
vísindagreininni „Environmentally
responsive parasite prevention
halves salmon louse burden in
commercial marine cages“ sem
birt hefur verið í vísindatímaritinu
Aquaculture.
Tilraunin fór fram í Ryfylke,
suðurvesturhluta Noregs, þar sem
laxalúsin hefur verið töluvert vanda-
mál fyrir eldisgeirann. Var laxinn
vaktaður allt frá útsetningu seiða til
slátrunar eða í um tvö ár.
Fylgst með seltu
Vísindamennirnir beittu þekktum
verkfærum gegn laxalús sem nýtt
hafa verið í áraraðir, svo sem lúsa-
pilsi, tálbeituljósum og fóðurslöngu
sem hægt er að færa upp og niður
í vatninu. Þá fékk fiskurinn einnig
fóður til að styrkja ónæmiskerfið.
„Bæði iðnaður og rannsóknir
hafa notað sömu verkfæri og við
áður, en þá með það að markmiði
að stýra laxinum frá efsta laginu af
vatni [í sjókvínni]. Þeir hafa gengið
út frá því að það sé alltaf þar sem
mestu lúsina er að finna. Það hefur
skilað miðlungs árangri vegna þess
að staðbundnir straumar, veður
og vindar geta hreyft við vatninu
þar sem mestu lúsina er að finna.
Selta er afgerandi breyta sem
ræður því hvar lúsin er,“ útskýrir
Tina Oldham, vísindamaður norsku
hafrannsóknastofnunarinnar (Hav-
forskingsinstituttet), í færslu á vef
stofnunarinnar.
Markmiðið með rannsókninni var
að komast að því hvort hægt væri að
fækka laxalús á fiski í sjókvíum ef
fylgst yrði með saltmettun vatnsins í
rauntíma og þeim upplýsingum beitt
til að halda laxinum frá lúsinni, auk
þess að halda honum frá svokölluðu
saltskiptalagi (e. halocline).
„Háloklín er skipting á milli vatns-
laga þar sem seltan hækkar mikið.
Við þessi umskipti mun laxalús safn-
ast fyrir,“ segir Oldham í færslunni.
En þegar mikið ferskvatn er við
yfirborðið getur myndast saltskipta-
lag beint fyrir neðan.
Dæla lús í fiskinn
Lúsapils er dúkur sem settur er
utan um eldiskvíarnar til að draga
úr vatnsflæði í efstu lögum sjókvíar-
innar og þannig koma í veg fyrir að
lúsalirfur berist í fiskinn.
„Venjulega er þetta skynsamleg
aðferð, en á tímabilum með mikið
ferskvatn á yfirborðinu gerir pilsið
meiri skaða en gagn. Loftdælurnar
sem þarf að nota með pilsunum til
að dæla vatni upp úr dýpinu enda
með því að ýta upp lúsinni. […] Lúsin
forðast ferskvatn. Þess vegna viljum
við hafa það í kvínni,“ útskýrir hún.
Við aðstæður þar sem mikið fersk-
vatn var á yfirborðinu fjarlægðu vís-
indamennirnir lúsapilsin og færðu
svo tálbeituljós og fóðrun að yfir-
borðinu. Þannig var laxinn lokkaður
upp fyrir það svæði þar sem lúsin
þrífst. Þrisvar var aðferðinni beitt
á ræktunartíma í tímabil sem gátu
verið allt að þrír mánuðir í senn.
Þegar saltmettunin var jafnari
lokkuðu vísindamennirnir laxinn
eins djúpt og hægt var, en lúsin
heldur sig minnst þar. Á þessum
tíma var lúsapilsið í notkun til að
vernda þá laxa sem völdu að vera
við yfirborðið og laxa sem syntu upp
að yfirborðinu til að fylla sundblöðr-
una með lofti.
Minni aflúsun
Lús barst bæði í kvíarnar þar sem
aðferðinni var beitt og þær þar sem
henni var ekki beitt, en 25% færri
aflúsunum þurfti að beita þar sem
nýja aðferðin var viðhöfð.
Aflúsun getur verið kostnaðar-
söm auk þess sem lyfja- og efna-
meðferð getur haft neikvæð áhrif
á villtar tegundir í nærumhverf-
inu. Þá er vélræn aflúsun sem og
aflúsun með heitu vatni talin hafa í
för með sér álag á fiskinn, auk þess
sem í áhættugreiningu fyrir norskt
fiskeldi (Risikorapport for norsk
fiskeoppdrett 2022) er greint frá
því að fleiri fiskar drepist vegna
slíkrar meðferðar en áður.
Þar hefur norska hafrannsókna-
stofnunin einnig greint frá því
að aflúsun og önnur vinna við
kvíarnar sé ein af orsökum þess að
eldisfiskur sleppur.
Hitastig getur skipt sköpum
Lögðu vísindamennirnir á það
áherslu að ná settu marki; að
beina laxinum undan lúsinni með
eins ódýrum búnaði og hægt var
og er auðveldlega aðgengilegur.
Þannig gátu þeir sýnt að hægt
væri að nýta aðferðina á núverandi
eldissvæðum án mikils tilkostn-
aðar. „Aðferðin okkar virkaði vel í
þremur kvíum. Ef um er að ræða
meira umfang getur maður einnig
fengið dómínóáhrif að því leyti að
sýkingarþrýstingur á svæði verður
minni, sem aftur elur af sér minni
lús,“ fullyrðir Oldham.
Hún segir líklega hægt að fá enn
betri niðurstöðu ef einnig er tekið
tillit til hitastigs samhliða seltu.
„Stundum var kjörhiti fyrir laxinn
dýpst á sama tíma og við reyndum
að lokka hann upp á yfirborðið.
Það sem gerðist þá var að hann
synti fram og til baka í gegnum
svæðið þar sem lúsin var óheppi-
lega oft. Við munum forðast þessa
stöðu ef við ætlum að endurtaka
tilraunina.“
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
Tina Oldham leiddi rannsóknina er sneri að því að fækka laxalús með því að leggja
áherslu á að beina laxinum undan lúsinni á grundvelli upplýsinga um seltustig.
Ljósmynd/Havforskningsinstitutte